Để người xem nhận ra nghề của nhân vật chỉ trong một cái liếc, bạn cần đúng ba dấu hiệu: một món trang phục đặc trưng, một dụng cụ cầm trên tay hoặc đeo trên người, và một chi tiết màu hoặc hoạ tiết gắn với nghề đó. Vẽ đủ cả bộ đồng phục với mọi túi, cúc, bảng tên thường làm nhân vật rối mà không rõ nghề hơn.
Bài này hướng dẫn cách tìm ba dấu hiệu ấy cho một nghề bất kỳ, cách đơn giản hoá chúng thành hình khối dễ vẽ, bảng gợi ý cho mười nghề quen thuộc, và những lỗi hay gặp như vẽ đồng phục sai thực tế hay gán nghề theo giới tính.
Vì sao ba dấu hiệu là đủ
Người xem nhận ra nghề qua những thứ lặp lại nhiều lần trong đời sống: chiếc mũ trắng cao của người làm bánh, chiếc ống nghe đeo cổ, chiếc nón và đôi quang gánh, chiếc mũ bảo hộ màu vàng. Mỗi thứ trong số đó đã đủ gợi ý; khi có hai thứ đi cùng nhau, gần như không ai đoán sai; đến dấu hiệu thứ ba thì nhân vật đã rõ nghề ngay cả khi in rất nhỏ.
Thêm dấu hiệu thứ tư, thứ năm hiếm khi giúp người xem nhận ra nhanh hơn, nhưng chắc chắn làm bạn vẽ lâu hơn và nhân vật khó vẽ lại cho giống. Một nhân vật bác sĩ đeo ống nghe, cầm sổ, mặc áo blouse, đeo khẩu trang, đội mũ, cài bút, đeo kính, đeo thẻ sẽ giống một danh sách đồ dùng hơn là một con người có tính cách.
Ba dấu hiệu còn để lại chỗ cho phần quan trọng hơn: tính cách riêng. Hai nhân vật cùng làm bánh có thể khác hẳn nhau nếu một người đội mũ lệch, tạp dề lấm bột, người kia mũ thẳng tắp, tạp dề trắng tinh. Nghề là cái khung, tính cách là thứ bạn vẽ bên trong khung đó.
Tìm ba dấu hiệu cho một nghề bất kỳ
Cách làm này dùng được cả với nghề ít người vẽ như thợ sửa xe đạp, người bán vé số hay kỹ thuật viên phòng thí nghiệm.
- Viết ra giấy mọi thứ bạn nhớ được về hình ảnh của nghề đó trong một phút, không lọc: quần áo, dụng cụ, màu, tư thế làm việc, nơi làm việc.
- Gạch bỏ những thứ nghề khác cũng có. Áo sơ mi trắng, quần tây, giày đen gần như nghề văn phòng nào cũng có, nên ít giá trị nhận diện.
- Khoanh tròn những thứ chỉ nghề này có, hoặc nghề này có rõ nhất. Đó là ứng viên dấu hiệu.
- Chia ứng viên vào ba nhóm: trang phục, dụng cụ, màu hoặc hoạ tiết. Chọn ở mỗi nhóm một thứ nổi bật nhất.
- Vẽ thử ba dấu hiệu lên một hình người đơn giản không mặt. Nhờ một người khác đoán nghề. Nếu họ đoán sai, đổi dấu hiệu yếu nhất.
- Đơn giản hoá từng dấu hiệu thành hình khối: chiếc mũ thành một khối trụ, chiếc kéo thành hai vòng tròn và hai nét chéo, tạp dề thành một hình thang.
Bước nhờ người khác đoán nên làm với hình người không mặt, vì khuôn mặt dễ thương dễ làm người xem bỏ qua phần trang phục. Khi hình trơn mà vẫn đoán đúng, dấu hiệu của bạn đã đủ mạnh.
Gợi ý ba dấu hiệu cho mười nghề quen thuộc
Bảng dưới là điểm khởi đầu. Hãy đổi theo vùng miền và hoàn cảnh cụ thể của nhân vật, vì cùng một nghề, người làm ở phố và ở quê có thể mặc khác nhau.
| Nghề | Trang phục | Dụng cụ | Màu hoặc hoạ tiết |
|---|---|---|---|
| Làm bánh | mũ cao, tạp dề | cây cán bột | trắng kem, vệt bột trên má |
| Bác sĩ | áo blouse | ống nghe đeo cổ | trắng với một chi tiết xanh nhạt |
| Giáo viên | áo có cổ gọn gàng | cuốn sách hoặc thước kẻ | một màu dịu, bút cài túi áo |
| Nông dân trồng lúa | nón lá, ống quần xắn | bó mạ hoặc cái liềm | nâu đất, xanh lá mạ |
| Ngư dân | áo ngắn tay, mũ vải | tấm lưới | xanh biển, cam của áo phao |
| Thợ xây | mũ bảo hộ | cái bay | vàng mũ, xám vữa |
| Lính cứu hoả | áo khoác có dải phản quang | vòi nước | đỏ hoặc vàng sậm, sọc sáng |
| Người đưa thư | túi đeo chéo to | phong bì | một màu đồng phục cố định |
| Thợ may | thước dây quàng cổ | kéo, kim ghim cài áo | hoạ tiết vải vụn |
| Đầu bếp | áo cài chéo hai hàng cúc | cái muôi hoặc chảo | trắng, khăn quàng cổ màu |
Lưu ý cột màu: màu đồng phục thật của từng nơi rất khác nhau. Nếu nhân vật đại diện cho một cơ sở cụ thể như tiệm, lớp học hay trạm y tế, hãy dùng màu thật của nơi đó thay vì màu trong bảng.
Ví dụ: bác sĩ nhi cho góc chờ ở phòng khám Đà Nẵng
Bác sĩ Linh có một phòng khám nhi nhỏ ở Đà Nẵng, muốn tự vẽ một nhân vật bác sĩ để dán ở góc chờ cho các bé bớt sợ. Bản đầu tiên chị vẽ rất đủ: áo blouse dài, khẩu trang, ống nghe, đèn soi tai, ống tiêm, bảng tên. Các bé nhìn vào và một bé nói "cô này tiêm à", rồi khóc.
Chị làm lại với ba dấu hiệu được chọn có chủ ý. Áo blouse cắt ngắn tới hông cho nhân vật trông năng động, không quá trang nghiêm. Ống nghe đeo cổ, đầu ống nghe vẽ thành hình trái tim. Chi tiết màu là chiếc áo bên trong màu vàng nắng, lộ ra ở cổ áo. Ống tiêm và đèn soi bị bỏ hẳn vì đó là những thứ các bé sợ, dù chúng đúng thực tế.
Bài học ở đây là dấu hiệu nghề không chỉ cần dễ nhận ra mà còn phải hợp với người xem. Cùng một nghề, nhân vật cho người lớn và cho trẻ con có thể chọn ba dấu hiệu khác nhau.
Chỗ hay sai khi vẽ trang phục theo nghề
Gán nghề theo giới tính. Bác sĩ là nam, y tá là nữ, kỹ sư là nam, giáo viên mầm non là nữ là lối mòn cũ. Hãy chọn giới tính theo câu chuyện, đừng theo nghề. Trẻ nhìn nhân vật cũng học theo hình mẫu.
Vẽ trang phục nguy hiểm sai thực tế. Thợ xây không đội mũ bảo hộ, người đi xe máy không đội mũ bảo hiểm, đầu bếp để tóc dài xoã. Với nhân vật dùng cho trẻ hoặc cửa hàng, nên vẽ đúng thói quen an toàn.
Dụng cụ to quá hoặc nhỏ quá. Dụng cụ nên được cường điệu vừa phải để dễ thấy, nhưng nếu cái kéo to bằng người thì nhân vật thành hài hước dù bạn không định thế.
Chép nguyên đồng phục của một thương hiệu có thật. Nếu nhân vật không phải của thương hiệu đó, đừng dùng logo, màu và kiểu đồng phục giống hệt. Lấy cảm hứng thì biến đổi màu, kiểu dáng.
Mọi dấu hiệu dồn lên đầu. Mũ, kính, khẩu trang, tai nghe cùng ở trên đầu làm khuôn mặt bị che. Hãy chia dấu hiệu ra đầu, thân và tay.
Bảng kiểm trước khi chốt trang phục
Đặt bản vẽ cạnh một nhân vật khác của bạn, hoặc cạnh bản phác trơn, rồi trả lời:
- Che mặt nhân vật lại, người khác có đoán đúng nghề không?
- Ba dấu hiệu có nằm ở ba vùng khác nhau trên cơ thể không?
- Có thứ nào nghề khác cũng có mà mình đang dành nhiều nét vẽ cho nó không?
- Dụng cụ có tư thế cầm tự nhiên, hợp với tay nhân vật không?
- Trang phục có đúng thói quen an toàn của nghề không?
- Tính cách riêng của nhân vật thể hiện ở đâu, ngoài nghề?
Câu cuối dễ bị quên nhất. Nếu không chỉ ra được chỗ nào nói lên tính cách, hãy thêm một chi tiết lệch chuẩn nhỏ như chiếc tất khác màu, cây bút cắm ngược hay chiếc huy hiệu tự làm. Đó là chỗ nhân vật trở thành một người cụ thể chứ không chỉ là đại diện của nghề.
Nhân vật làm nhiều nghề hoặc nghề ít người biết
Có những nhân vật đại diện cho người làm hai việc cùng lúc, như một người vừa sửa xe vừa bán nước mía trước cửa nhà. Đừng cố nhồi dấu hiệu của cả hai nghề vào một bộ. Chọn nghề chính cho trang phục, còn nghề phụ thể hiện qua dụng cụ cầm tay, và đổi dụng cụ theo từng tranh khi cần.
Với nghề ít người biết, như người làm gốm, thợ chạm bạc hay người nuôi ong, dấu hiệu trang phục thường không đủ, vì người xem chưa quen hình ảnh đó. Khi ấy, dụng cụ và sản phẩm của nghề gánh phần nhận diện: một chiếc bình gốm đang nặn dở, một khung cầu ong. Bạn có thể đặt nhân vật trong một tư thế làm việc đặc trưng thay vì đứng thẳng, vì động tác của nghề đôi khi dễ nhận ra hơn bộ quần áo.
Một mẹo khác là thêm một chi tiết dấu vết của nghề lên trang phục: vệt đất sét khô trên tay áo người làm gốm, vài sợi chỉ vương trên vai thợ may, chút sáp ong trên găng tay người nuôi ong. Những vết ấy nhỏ, dễ vẽ, nhưng nói rằng nhân vật đang thật sự làm nghề chứ không chỉ mặc đồ cho đẹp.
Tư thế và động tác: dấu hiệu thứ tư không tốn nét
Khi trang phục đã gọn, tư thế cầm dụng cụ có thể làm nghề rõ hơn mà không cần thêm chi tiết nào. Vài gợi ý để thử trên bản phác:
- Người làm bánh: hai tay đặt trên cây cán bột, vai hơi nhô về phía trước, như đang dồn sức xuống.
- Giáo viên: một tay cầm sách mở, tay kia giơ lên giữa chừng như đang giải thích.
- Người trồng lúa: lưng hơi cúi, một chân bước dài, tay cầm bó mạ ngang hông.
- Thợ may: cúi đầu nhìn xuống, thước dây căng giữa hai tay.
- Đầu bếp: một tay cầm chảo hơi nghiêng, tay kia giơ muôi, thân xoay nửa người.
- Người đưa thư: dáng đi nhanh, túi đeo chéo đung đưa về sau, phong bì giơ ra phía trước.
Hãy vẽ thử tư thế bằng người que trước khi mặc đồ. Nếu chỉ với người que mà bạn đã đoán được nghề, trang phục sau đó chỉ cần xác nhận, không cần gánh hết phần nhận diện.
Tư thế còn giúp tách nhân vật của bạn khỏi những hình minh hoạ nghề nghiệp đứng nghiêm thường thấy trong sách tranh. Một nhân vật đang làm việc trông sống động hơn một nhân vật đứng chào.
Câu hỏi thường gặp
Nhân vật cho cửa hàng nhỏ có cần mặc đồng phục giống nhân viên thật không?
Không cần giống hệt. Chỉ cần lấy màu và một chi tiết đặc trưng của đồng phục thật, như chiếc tạp dề cùng màu hay chiếc mũ cùng kiểu. Nhân vật giống đồng phục ở một hai điểm là đủ để khách liên tưởng.
Làm sao vẽ nhân vật nghề nghiệp cho trẻ mà không gây sợ?
Bỏ những dụng cụ gây lo lắng như kim tiêm hay dao, chọn dụng cụ thân thiện hơn, làm tròn các góc cạnh và dùng màu ấm, sáng. Giữ nghề rõ ràng nhưng để nhân vật có biểu cảm cởi mở, tay không nắm chặt.
Nhân vật con vật có mặc đồ nghề nghiệp được không?
Được, và thường rất dễ thương. Chỉ cần đặt ba dấu hiệu nghề lên cơ thể con vật, chỉnh lại cho vừa với hình dáng loài. Mèo làm bánh vẫn cần mũ cao và tạp dề, nhưng tạp dề nên chừa chỗ cho đuôi.
Có nên vẽ nhân vật mặc đồng phục công an, bộ đội không?
Nên thận trọng. Quân phục và đồng phục lực lượng vũ trang có quy định riêng về màu, phù hiệu, cấp hiệu. Nếu chỉ cần gợi ý, hãy dùng tư thế và màu tương tự, tránh vẽ phù hiệu, cấp hiệu như thật.
Một nghề có nhiều kiểu trang phục thì chọn kiểu nào?
Chọn kiểu mà người xem của bạn quen nhất. Nhân vật cho thiếu nhi ở thành phố có thể khác nhân vật cho người lớn ở nông thôn dù cùng nghề. Khi phân vân, chọn kiểu đơn giản hơn, ít chi tiết hơn.