Phụ kiện đặc trưng là một món đồ nhỏ nhân vật mang theo trong hầu hết các tranh, đủ khác biệt để người xem gọi nhân vật bằng nó, như "bạn mèo đeo chuông bạc" hay "cô bé cặp tóc hình lá". Một phụ kiện tốt vừa dễ vẽ trong vài nét, vừa gắn với tính cách hoặc quá khứ của nhân vật.
Phụ kiện không cần đắt tiền hay cầu kỳ; nhiều khi chính sự bình thường của nó làm nhân vật gần gũi. Bài này giúp bạn tìm phụ kiện từ hồ sơ nhân vật, đơn giản hoá nó thành hình dễ vẽ, đặt nó ở đâu trên người, và cách giữ nó qua nhiều tư thế, nhiều bộ trang phục.
Phụ kiện đặc trưng khác đồ trang trí ở chỗ nào
Đồ trang trí là thứ thêm vào cho đẹp, có thể thay đổi tuỳ tranh. Phụ kiện đặc trưng là thứ gần như không bao giờ rời nhân vật, và nếu một ngày nó biến mất, người xem sẽ thấy thiếu, thậm chí thấy đó là một sự kiện trong câu chuyện. Một chiếc vòng tay bạn vẽ hôm nay rồi mai quên là đồ trang trí. Một chiếc vòng tay bà tặng mà nhân vật đeo suốt mọi trang truyện là phụ kiện đặc trưng.
Vì vai trò đó, phụ kiện đặc trưng chỉ nên có một, nhiều nhất là hai. Khi nhân vật có năm món đồ đặc trưng, không món nào thật sự đặc trưng nữa. Hãy tưởng tượng một người bạn ngoài đời luôn đeo một chiếc đồng hồ cũ; bạn nhớ chiếc đồng hồ ấy chính vì họ không đeo thêm nhiều thứ khác.
Một phụ kiện tốt còn giúp người vẽ: khi vẽ nhân vật ở tư thế lạ, trong cảnh đông người hay ở kích thước rất nhỏ, phụ kiện là mốc để người xem tìm ra nhân vật. Trong một tranh lớp học có ba mươi bạn nhỏ, chiếc mũ len màu cam của nhân vật chính giúp mắt tìm thấy cậu bé ngay.
Nguồn gốc của phụ kiện: bốn câu hỏi để tìm
Thay vì chọn món đồ dễ thương nhất, hãy hỏi về nhân vật. Mỗi câu hỏi mở ra một hướng tìm phụ kiện khác nhau.
| Câu hỏi | Phụ kiện gợi ra | Ví dụ |
|---|---|---|
| Nhân vật thích làm gì nhất? | dụng cụ của sở thích | cô bé thích vẽ luôn cài bút chì sau tai |
| Ai quan trọng với nhân vật? | món quà, kỷ vật | chiếc khăn len ông nội đan, quàng cả khi trời nóng |
| Nhân vật sợ hay lo gì? | món đồ trấn an | bạn thỏ nhút nhát luôn ôm một chiếc gối nhỏ |
| Nhân vật đến từ đâu? | dấu vết quê hương, nghề nhà | cậu bé làng gốm đeo vòng cổ có hạt gốm tròn |
Phụ kiện có nguồn gốc rõ ràng cho bạn chất liệu kể chuyện. Một tình tiết đơn giản như làm mất chiếc khăn của ông và đi tìm lại đã đủ thành một truyện bốn khung, vì người xem hiểu món đồ ấy quan trọng.
Bạn có thể ghi nguồn gốc phụ kiện vào hồ sơ nhân vật thành một dòng ngắn, kể cả khi không bao giờ kể nó ra. Biết lý do, bạn sẽ vẽ phụ kiện với thái độ khác: nhân vật nâng niu chiếc khăn của ông chứ không vắt hờ hững lên vai.
Từ món đồ ngoài đời đến hình vẽ gọn
Phụ kiện ngoài đời thường nhiều chi tiết. Khi đưa vào nhân vật, bạn cần rút gọn nó thành một hình nhận ra trong vài nét.
- Vẽ món đồ thật một lần, đủ chi tiết, để hiểu cấu tạo của nó.
- Vẽ lại ở kích thước bằng đốt ngón tay, chỉ giữ những đường bạn thấy rõ khi nheo mắt.
- Vẽ lần thứ ba bằng tối đa năm nét. Đó là bản dùng cho nhân vật.
- Chọn một màu cho phụ kiện, thường là màu nhấn của bảng màu nhân vật hoặc một màu tương phản với chỗ nó được đặt.
- Vẽ phụ kiện ở bốn hướng: nhìn thẳng, nghiêng, từ sau lưng và khi nhân vật cúi xuống. Ghi lại hình dạng ở mỗi hướng.
- Đặt bản năm nét lên nhân vật ở cỡ nhỏ nhất bạn định dùng, như nhãn dán hay huy hiệu. Nếu vẫn nhận ra, phụ kiện đã đạt.
Bước vẽ bốn hướng hay bị bỏ qua, và đó là lý do phụ kiện thường biến dạng khi nhân vật quay người. Một chiếc nơ nhìn thẳng là hai tam giác, nhìn nghiêng chỉ còn một mẩu nhô ra; nếu không quyết trước, mỗi lần bạn sẽ vẽ một kiểu.
Đặt phụ kiện ở đâu trên người nhân vật
Trên đầu hoặc tóc. Dễ thấy nhất, ít bị che, xuất hiện cả trong ảnh chân dung cận mặt. Hợp với kẹp tóc, mũ, nơ, chiếc lá cài tai. Nhược điểm là dễ chen với biểu cảm nếu quá to.
Ở cổ. Khăn, vòng cổ, chuông, cà vạt. Nằm sát khuôn mặt nên được nhìn thấy nhiều, nhưng dễ bị áo khoác che vào mùa lạnh.
Ở tay và cổ tay. Vòng tay, đồng hồ, găng tay một bên. Linh hoạt khi nhân vật đổi trang phục, nhưng nhỏ nên khó thấy khi in cỡ bé.
Đeo hoặc mang theo. Túi, cặp, ô, cây gậy. Kể chuyện tốt vì nhân vật tương tác được với nó, nhưng phải vẽ thêm tay cầm ở mọi tư thế.
Trên trang phục. Huy hiệu, miếng vá, túi áo thêu. Gọn nhưng mất đi khi nhân vật thay đồ, nên chỉ hợp với nhân vật ít khi đổi trang phục.
Ví dụ: bé Mít ở Quảng Trị và chiếc kẹp tóc hoa sen
Bé Mít bảy tuổi ở Quảng Trị vẽ một nhân vật là chính mình để dán vào sổ tay. Ban đầu Mít vẽ nhân vật đeo kính, kẹp tóc, vòng tay, ba lô có móc khoá, đôi giày đèn nhấp nháy, vì Mít thích hết. Mẹ không chê, chỉ hỏi Mít: nếu bạn ấy chỉ được mang một thứ đi khắp nơi thì Mít chọn gì.
Mít nghĩ một lúc rồi chọn chiếc kẹp tóc hình hoa sen, vì nhà ngoại có ao sen và mùa hè nào Mít cũng về ngoại. Hai mẹ con cùng rút gọn chiếc kẹp: năm cánh hoa thành ba cánh, màu hồng nhạt, cài bên phải. Những món đồ khác không bị bỏ đi mà được đổi vai: hôm đi học thì có ba lô, hôm đi chơi thì có đôi giày đèn.
Sau vài tuần, cô giáo nhìn sổ của Mít và nhận ra ngay nhân vật dù có trang Mít vẽ rất nhỏ ở góc. Điều đáng khen ở đây không phải nét vẽ mà là cách Mít nghĩ ra lý do cho chiếc kẹp. Khi khen trẻ, hãy khen đúng chỗ đó.
Những lỗi hay gặp với phụ kiện
Phụ kiện là thứ nhỏ, nên lỗi của nó cũng hay bị bỏ qua cho đến khi nhân vật được vẽ lại nhiều lần.
- Phụ kiện quá phức tạp, như một chiếc đồng hồ có đủ kim và số, đến tranh thứ mười thì bạn lười vẽ và nó biến thành một chấm tròn.
- Phụ kiện đổi bên: hôm cài trái, hôm cài phải. Hãy ghi rõ bên nào ngay trên bản phác gốc.
- Phụ kiện đổi màu theo tranh vì dùng cây bút gần giống. Tô một ô màu chuẩn cho phụ kiện ở mép bản gốc.
- Phụ kiện giống hệt của một nhân vật nổi tiếng. Lấy cảm hứng là chuyện thường, nhưng hãy đổi hình dáng, màu, vị trí để nó thành của riêng bạn.
- Phụ kiện mang biểu tượng nhạy cảm hoặc chữ viết. Chữ khó đọc khi thu nhỏ và dễ gây hiểu nhầm, nên tránh in chữ lên phụ kiện.
Nếu bạn phát hiện phụ kiện đã trôi đi so với bản gốc sau nhiều tranh, đừng sửa lại tất cả. Chọn một phiên bản, ghi chú lại và từ nay theo phiên bản đó.
Khi nào nên đổi hoặc bỏ phụ kiện
Đôi khi câu chuyện cần nhân vật đổi phụ kiện: chiếc khăn cũ rách và được thay bằng chiếc mới, chiếc kẹp tóc được tặng lại cho em. Đó là khoảnh khắc có sức nặng, nên dùng có chủ ý chứ không phải vì bạn chán vẽ món đồ cũ. Nếu đổi, hãy giữ một điểm chung giữa phụ kiện cũ và mới, như cùng màu hoặc cùng vị trí, để người xem nối được.
Bạn cũng có thể chủ động bỏ phụ kiện trong những tranh có ý nghĩa đặc biệt. Một nhân vật luôn đội mũ bỗng bỏ mũ ra trong tranh xin lỗi bạn, chi tiết ấy nói được nhiều hơn một câu thoại. Nhưng dùng cách này hiếm thôi; làm thường xuyên thì phụ kiện mất giá trị nhận diện.
Cuối cùng, nếu bạn vẽ nhiều nhân vật trong cùng một nhóm, mỗi người nên có phụ kiện ở vị trí khác nhau: người ở đầu, người ở cổ, người ở tay. Khi đứng chung, cả nhóm vừa đa dạng vừa dễ phân biệt.
Câu tự hỏi khi nhìn lại phụ kiện
Sau khi đã vẽ nhân vật với phụ kiện trong khoảng năm sáu tranh, bày các tranh ra cạnh nhau và tự hỏi từng câu. Trả lời thật, kể cả khi câu trả lời khiến bạn phải sửa lại bản gốc.
- Nếu ai đó kể về nhân vật mà không biết tên, họ có gọi nó bằng phụ kiện không?
- Phụ kiện có cùng hình, cùng màu, cùng bên trong tất cả các tranh không?
- Mình có vẽ nó trong dưới một phút không, hay mỗi lần vẽ đều thấy ngại?
- Ở tranh nào phụ kiện bị che hoặc bị mất? Việc đó có chủ ý không?
- Phụ kiện có làm khuôn mặt bị lấn át ở tranh cận mặt không?
- Mình còn nhớ vì sao nhân vật mang món đồ này không, và lý do đó có thể kể thành một truyện ngắn không?
- Nếu đặt nhân vật cạnh một nhân vật khác mà mình biết, hai phụ kiện có quá giống nhau không?
Câu thứ ba là phép thử thực tế nhất. Phụ kiện mà bạn ngại vẽ thì sớm muộn cũng bị vẽ ẩu hoặc bị quên. Nếu thấy ngại, quay lại bước rút gọn năm nét, bớt thêm một nét nữa.
Còn câu cuối là để tránh vô tình đi theo lối mòn. Có những món đồ đã quá gắn với một nhân vật quen thuộc đến mức ai nhìn cũng liên tưởng; khi đó hãy đổi hình dáng hoặc vị trí để món đồ của bạn đứng được một mình.
Câu hỏi thường gặp
Nhân vật con vật có cần phụ kiện không?
Không bắt buộc, vì nhiều con vật đã có đặc điểm loài rất rõ. Nhưng nếu bạn vẽ nhiều con cùng loài, như ba chú mèo trong một nhà, phụ kiện là cách nhanh nhất để phân biệt từng con mà không phải đổi màu lông.
Phụ kiện có nên là màu nhấn của nhân vật không?
Thường là nên. Màu nhấn chiếm diện tích nhỏ, phụ kiện cũng nhỏ, nên hai thứ trùng nhau rất tự nhiên. Khi đó, mắt người xem đi thẳng tới phụ kiện, và phụ kiện trở thành điểm nhớ chính của nhân vật.
Có thể dùng đồ vật Việt Nam làm phụ kiện không?
Rất nên, nếu nó hợp với nhân vật. Chiếc nón lá nhỏ, chiếc quạt nan, sợi dây đỏ cổ tay đều dễ vẽ và gần gũi. Chỉ cần tìm hiểu cách người ta dùng món đồ đó để vẽ đúng, không biến nó thành đồ hoá trang.
Phụ kiện to bao nhiêu là vừa?
Đủ để nhận ra khi nhân vật in ở cỡ nhỏ nhất bạn dùng, nhưng không to hơn khuôn mặt. Nếu phụ kiện nổi bật hơn cả biểu cảm, người xem nhớ món đồ mà quên nhân vật.
Trẻ con muốn nhân vật có nhiều phụ kiện thì sao?
Cứ để con vẽ nhiều, rồi hỏi con món nào bạn ấy thích nhất và vì sao. Món được chọn thành phụ kiện chính, những món khác thành đồ dùng cho từng ngày. Không cần sửa tranh của con cho đúng nguyên tắc.