Màu sắc gợi tính cách nhân vật chủ yếu qua ba thuộc tính: ấm hay lạnh, đậm hay nhạt, rực hay dịu. Nhân vật sôi nổi hợp màu ấm và rực; nhân vật trầm tĩnh hợp màu lạnh, dịu; nhân vật bí ẩn hay nghiêm nghị thường được đẩy về phía đậm và tối. Đây là khuynh hướng cảm nhận, không phải bảng tra nghĩa cố định.
Vì vậy "màu đỏ nghĩa là giận dữ" là cách nghĩ dễ dẫn sai. Một chiếc áo đỏ có thể là hăng hái, ấm áp hay đang mừng lễ, tuỳ đỏ ấy rực hay trầm, chiếm bao nhiêu diện tích và đứng cạnh màu gì. Bài này giúp bạn đọc màu theo ba thuộc tính, kèm bài tập thử trên giấy và câu tự hỏi khi nhìn lại nhân vật.
Ba thuộc tính của màu và cảm giác chúng gợi ra
Thay vì học thuộc nghĩa từng màu, hãy tách mỗi màu ra ba câu hỏi. Bảng dưới tóm tắt cảm giác thường gặp, đủ để bạn bắt đầu thử.
| Thuộc tính | Một đầu | Đầu kia | Gợi ý dùng |
|---|---|---|---|
| Ấm – lạnh | đỏ, cam, vàng: gần gũi, năng động, vội | xanh dương, xanh lơ, tím lạnh: bình tĩnh, xa, suy nghĩ | nhân vật hướng ngoại nghiêng ấm, hướng nội nghiêng lạnh |
| Đậm – nhạt | màu sáng, pha nhiều trắng: nhẹ, non, mơ màng | màu sẫm, pha nhiều đen: nặng, nghiêm, bí ẩn | nhân vật nhỏ tuổi nghiêng sáng, người lớn trầm tính nghiêng sẫm |
| Rực – dịu | màu tươi, nguyên chất: mạnh, ồn, nổi bật | màu ngả xám: điềm đạm, cổ điển, mệt mỏi | nhân vật thích gây chú ý dùng rực, nhân vật kín đáo dùng dịu |
Ba trục này độc lập với nhau. Một màu cam có thể sáng và dịu như màu đào, hoặc sẫm và rực như màu gạch nung mới ra lò. Cùng là cam, hai bản đó kể hai tính cách rất khác: một cô bé mơ mộng và một bác thợ rèn nóng tính.
Vì sao không có bảng nghĩa màu cố định
Nhiều tài liệu liệt kê kiểu "xanh lá là thiên nhiên, vàng là vui vẻ". Những gợi ý ấy có phần đúng, nhưng ý nghĩa màu phụ thuộc rất nhiều vào văn hoá, hoàn cảnh và màu đứng bên cạnh. Ở Việt Nam, đỏ gắn với ngày Tết, đám cưới, sự may mắn; trắng vừa là áo học trò tinh khôi vừa xuất hiện trong tang lễ. Cùng một màu, người xem đọc theo câu chuyện bao quanh nó.
Vì vậy, khi thiết kế nhân vật, đừng hỏi "màu này nghĩa là gì" mà hỏi "nhân vật này mặc màu này trong bối cảnh này thì người xem cảm thấy gì". Một cậu bé mặc áo đỏ rực trong sân trường giữa các bạn áo trắng sẽ nổi lên như kẻ nghịch ngợm hay đầu trò. Đặt cậu vào phiên chợ Tết toàn sắc đỏ, chiếc áo lại chìm vào đám đông.
Điều ổn định hơn cả là quan hệ giữa các màu: màu ấm thường tiến lên, màu lạnh lùi lại; màu rực hút mắt, màu dịu nhường chỗ. Những quan hệ đó giúp bạn quyết định nhân vật nào nổi bật trong cảnh, ai là nhân vật chính, ai là bạn đồng hành.
Bài tập một nhân vật, ba bộ màu
Bài tập này giúp bạn tự cảm nhận thay vì tin lời người khác. Mất khoảng ba mươi phút với giấy, bút chì và hộp màu bình thường.
- Vẽ một nhân vật đơn giản đứng thẳng, ví dụ một bạn nhỏ đeo cặp. Đồ lại thành ba bản giống hệt nhau.
- Bản thứ nhất tô toàn màu ấm và rực: áo cam, quần đỏ gạch, cặp vàng.
- Bản thứ hai tô màu lạnh và dịu: áo xanh xám, quần xanh than, cặp tím nhạt ngả xám.
- Bản thứ ba giữ dáng nhưng tô sẫm: áo nâu đen, quần xám chì, cặp đỏ rượu.
- Đặt ba bản cạnh nhau, viết dưới mỗi bản ba từ mô tả tính cách mà bạn cảm thấy, đừng nghĩ lâu.
- Đưa ba bản cho một người khác, không nói gì, nhờ họ viết ba từ. So danh sách của hai người.
Thường bạn sẽ thấy hai danh sách gần nhau ở bản ấm rực, lệch nhau nhiều hơn ở bản sẫm. Chỗ lệch đó cho biết màu sẫm phụ thuộc vào bối cảnh hơn, nên nếu bạn muốn nhân vật trầm mà vẫn dễ mến, hãy giữ một chi tiết ấm nhỏ trên người nó.
Ví dụ: hai nhân vật cho tiết sinh hoạt lớp ở An Giang
Cô Thuỷ dạy mỹ thuật ở một trường tiểu học tại An Giang, muốn làm hai con rối giấy để dẫn dắt giờ sinh hoạt: một bạn vịt hay hỏi và một bạn rùa hay nghĩ. Ban đầu cô định tô vịt màu vàng, rùa màu xanh lá vì đó là màu thật của con vật. Nhưng khi đặt cạnh nhau, hai màu đều tươi và sáng như nhau, các em không cảm được sự khác biệt về tính cách.
Cô giữ màu loài nhưng đổi thuộc tính. Vịt vẫn vàng nhưng là vàng rực ngả cam, thêm chiếc khăn đỏ tươi, để bạn vịt luôn có vẻ vội vàng, hăng hái giơ tay. Rùa vẫn xanh lá nhưng là xanh rêu dịu ngả xám, mai sẫm hơn, đeo cặp kính tròn màu nâu. Đứng cạnh nhau, vịt tiến lên phía trước, rùa lùi về sau, đúng như vai của hai bạn trong giờ học.
Khi cô hỏi các em "bạn nào chắc nói nhiều hơn", gần như cả lớp chỉ vào vịt trước khi hai con rối kịp nói câu nào. Màu đã làm phần việc giới thiệu nhân vật.
Dùng màu cho nhân vật phản diện mà không rập khuôn
Đừng mặc định phản diện phải đen và tím. Người xem đã quen kiểu đó đến mức đoán được ngay. Một nhân vật xấu tính mặc màu kẹo ngọt sáng sủa có khi đáng sợ hơn, vì màu và hành động đối nghịch nhau.
Dùng độ rực để thể hiện sự lấn át. Nhân vật hay bắt nạt có thể mặc màu rực, diện tích lớn, nổi hơn hẳn các nhân vật khác trong cảnh, tạo cảm giác chiếm chỗ.
Dùng độ dịu để thể hiện sự lạnh lùng. Một nhân vật khó gần có thể mặc toàn màu xám ngả xanh, rất ít tương phản, như thể không cảm xúc nào lọt ra ngoài.
Tránh gắn màu da tối với tính xấu. Đây là lối mòn cũ và gây tổn thương. Tính cách thể hiện qua trang phục, dáng và biểu cảm, không qua màu da của nhân vật.
Cho nhân vật chuyển màu khi tính cách thay đổi. Nếu câu chuyện có nhân vật từ xấu tính thành tốt bụng, bạn có thể làm ấm dần màu trang phục qua từng tranh, người xem sẽ cảm thấy sự thay đổi trước khi đọc lời.
Câu tự hỏi khi nhìn lại màu của nhân vật
Sau khi tô xong, đặt nhân vật lên bàn, đi pha một cốc nước rồi quay lại nhìn với con mắt người lạ. Hỏi lần lượt:
- Nếu chưa biết gì về nhân vật, mình đoán nó vui hay buồn, nhanh hay chậm, gần hay xa?
- Đoán đó có khớp với ba từ tính cách mình đã viết không?
- Màu nào đang kéo mắt mình nhiều nhất? Đó có phải chỗ mình muốn người xem nhìn không?
- Nhân vật có quá nhiều màu rực khiến tất cả đều hét to, không màu nào nổi lên được không?
- Đặt cạnh một nhân vật khác trong cùng truyện, hai bạn có tách nhau về ấm lạnh hoặc đậm nhạt không?
- Có màu nào mình chọn chỉ vì thích chứ không vì nhân vật không?
Nếu có từ hai câu trả lời khiến bạn ngập ngừng, chỉ cần chỉnh một thuộc tính, thường là độ rực, rồi tô lại một bản nhỏ để so. Đổi cả bảng màu một lúc sẽ khó biết thay đổi nào có tác dụng.
Khi nhân vật có nhiều cảm xúc trong câu chuyện
Màu trang phục là màu cố định của nhân vật, không đổi theo từng cảnh buồn vui. Cảm xúc của khoảnh khắc nên thể hiện qua biểu cảm, dáng người và màu của bối cảnh xung quanh: một cảnh buồn có thể có nền xanh xám, ánh chiều tối, trong khi áo nhân vật vẫn cam như mọi khi. Nếu bạn đổi màu áo theo tâm trạng, người xem sẽ khó nhận ra đó là cùng một nhân vật.
Một cách làm gọn là chuẩn bị sẵn hai bảng nền đi kèm nhân vật: một bảng nền vui gồm vàng nhạt, xanh trời, hồng phấn, và một bảng nền buồn gồm xanh xám, tím nhạt ngả xám, nâu đất. Nhân vật đứng giữa hai kiểu nền ấy vẫn nguyên màu, nhưng cảm xúc của cảnh đổi hẳn.
Ngoại lệ là những thay đổi có chủ đích và kéo dài: nhân vật lớn lên, chuyển nghề, trải qua một biến cố lớn. Khi đó, giữ lại ít nhất một màu trong bảng cũ, ví dụ màu nhấn ở khăn hay dây giày, như một sợi chỉ nối nhân vật cũ với nhân vật mới.
Gợi ý khởi đầu cho một số kiểu tính cách
Bảng này chỉ là điểm xuất phát để bạn thử trên giấy, không phải công thức. Hãy đọc theo ba thuộc tính, rồi chọn sắc cụ thể theo câu chuyện của nhân vật.
| Kiểu tính cách | Ấm – lạnh | Đậm – nhạt | Rực – dịu | Ví dụ một bộ màu |
|---|---|---|---|---|
| Hăng hái, nhanh nhảu | ấm | trung bình | rực | cam tươi, vàng chanh, chút xanh lơ |
| Hiền, chăm sóc người khác | ấm | sáng | dịu | hồng đào, kem, xanh lá non |
| Trầm, thích đọc sách | lạnh | trung bình | dịu | xanh xám, be, chút đỏ gạch |
| Nghiêm, có trách nhiệm | lạnh | sẫm | dịu | xanh than, xám, chút vàng đồng |
| Mơ mộng, hay tưởng tượng | lạnh hoặc trung tính | sáng | dịu | tím nhạt, xanh bạc hà, trắng ngà |
| Láu cá, tinh nghịch | ấm | trung bình | rực | xanh lá tươi, đỏ, sọc vàng |
Để ý cột cuối: mỗi bộ đều có một màu ngược chiều nhỏ, như chút đỏ gạch trên nhân vật lạnh hay chút xanh lơ trên nhân vật ấm. Màu ngược chiều ấy là điểm nhấn, giúp nhân vật không bị đơn điệu.
Khi dùng bảng, hãy bắt đầu từ dòng gần nhất với nhân vật, rồi đổi đúng một thuộc tính cho khớp với nét riêng của nó. Một nhân vật hiền nhưng rất kiên định chẳng hạn có thể giữ ấm và dịu nhưng đẩy sẫm hơn một bậc.
Câu hỏi thường gặp
Màu hồng có phải chỉ dành cho nhân vật con gái không?
Không. Màu hồng là màu ấm, sáng, gợi sự mềm mại và dễ thương, hợp với bất kỳ nhân vật nào có tính cách đó. Gắn màu với giới tính làm bạn tự thu hẹp lựa chọn và dễ tạo nhân vật rập khuôn.
Nhân vật hướng nội có bắt buộc phải mặc màu lạnh không?
Không bắt buộc. Màu lạnh và dịu là khuynh hướng dễ đọc, nhưng một nhân vật hướng nội mặc áo len cam đất dịu vẫn rất hợp, vì độ dịu đã nói lên sự kín đáo dù sắc màu là ấm.
Làm sao biết màu nào là rực, màu nào là dịu khi dùng bút chì màu?
Tô một ô thật đậm tay, rồi tô một ô khác bằng cùng cây bút nhưng phủ thêm một lớp xám nhẹ. Ô thứ hai là bản dịu. So hai ô cạnh nhau sẽ thấy rõ sự khác biệt hơn là nhìn màu trên vỏ bút.
Có nên hỏi trẻ con chọn màu cho nhân vật của nó không?
Nên, và hỏi thêm vì sao. Lý do của trẻ thường bất ngờ và có tính câu chuyện, như "bạn ấy mặc xanh vì bạn ấy sống dưới biển". Khen cách con nghĩ ra lý do, đừng sửa màu của con cho đúng lý thuyết.
Màu nền có ảnh hưởng tới tính cách nhân vật không?
Có. Cùng một nhân vật áo xanh, đặt trên nền vàng ấm thì trông nổi và tươi, đặt trên nền xanh khác thì chìm và lặng. Khi chốt màu nhân vật, hãy thử trên cả nền sáng lẫn nền tối mà bạn hay dùng.
Một nhân vật có thể mang cả màu ấm lẫn màu lạnh không?
Có, và thường nên vậy. Nhân vật cần sự tương phản để có điểm nhấn. Cách dễ là để một bên chiếm phần lớn diện tích, bên kia làm màu nhấn nhỏ, người xem sẽ đọc tính cách theo bên chiếm nhiều hơn.