Trang phục nhân vật bị rối khi có quá nhiều chi tiết cùng mức nổi bật: túi, cúc, đường may, nếp gấp, hoạ tiết, phụ kiện tranh nhau thu hút mắt. Cách sửa là gom chi tiết về một hai vùng tập trung, để những vùng còn lại trơn, và bỏ hẳn những chi tiết không nói gì về nhân vật.
Lược bớt không có nghĩa là làm nhân vật nghèo nàn. Một bộ đồ gọn với một vùng chi tiết đẹp thường trông chăm chút hơn một bộ đồ chỗ nào cũng có thứ để nhìn. Bài này đưa ra phép thử phát hiện rối, quy trình lược bớt theo thứ tự, ví dụ trước và sau, cùng những chi tiết nên giữ dù tốn công.
Dấu hiệu trang phục đang rối
Rối không phải lúc nào cũng dễ thấy với chính người vẽ, vì bạn biết từng chi tiết ở đâu. Đây là những dấu hiệu nên dò:
- Người xem nhìn nhân vật mà không nói được nó mặc gì, chỉ nói "nhiều thứ quá".
- Bạn vẽ lại nhân vật lần thứ hai và quên mất vài chi tiết, hoặc đặt sai chỗ.
- Khi thu nhỏ, phần thân thành một mảng lấm tấm, không phân biệt được áo và quần.
- Mất hơn nửa thời gian vẽ nhân vật cho quần áo, trong khi khuôn mặt chỉ vài phút.
- Có nhiều hơn ba loại hoạ tiết khác nhau trên người, như sọc, chấm và ô vuông cùng lúc.
- Nhìn bản đen trắng, các đường nét bên trong dày đặc như bản đồ đường phố.
Chỉ cần ba trong sáu dấu hiệu là đáng lược bớt. Dấu hiệu thứ hai đặc biệt quan trọng: nếu chính bạn không nhớ nổi bộ đồ, sẽ không ai nhớ được, và mỗi lần vẽ lại nhân vật sẽ lệch một chút.
Đừng vội tự trách khi thấy nhân vật của mình có nhiều dấu hiệu. Hầu như ai thiết kế nhân vật lần đầu cũng thêm chi tiết vì sợ nhân vật trống trải. Thêm rồi bớt là quy trình bình thường, không phải sai lầm.
Vì sao chi tiết đều nhau lại gây rối
Mắt người xem luôn tìm chỗ để dừng. Khi một vùng nhiều chi tiết nằm cạnh vùng trơn, mắt dừng ngay ở vùng chi tiết, và vùng trơn làm nền cho nó nổi lên. Khi mọi vùng đều có chi tiết với mật độ như nhau, mắt chạy khắp nơi mà không dừng được, người xem thấy mệt và bỏ đi.
Những người vẽ minh hoạ hay nói đến chuyện nhịp giữa chỗ nghỉ và chỗ nhiều. Một bộ đồ có cổ áo thêu kỹ, thân áo trơn, gấu quần có một đường viền là có nhịp. Một bộ đồ cổ áo thêu, thân áo sọc, quần kẻ ô, giày có dây buộc chéo, mũ có hoa văn là không có nhịp: chỗ nào cũng là chỗ nhiều.
Chi tiết đều nhau còn làm hỏng biểu cảm. Khuôn mặt nhân vật thường là vùng nhiều chi tiết nhất mà ta muốn người xem nhìn. Nếu trang phục cũng nhiều như thế, khuôn mặt mất đi vị trí trung tâm, và nhân vật trông như một bộ quần áo biết đi.
Quy trình lược bớt từng lớp
Làm trên giấy can hoặc giấy mỏng đặt lên bản cũ, để bạn so được trước và sau. Đi theo thứ tự từ lớn đến nhỏ.
- Khoanh tròn vùng bạn muốn người xem nhìn đầu tiên, ngoài khuôn mặt. Có thể là cổ áo, chiếc túi, đôi giày. Chỉ chọn một vùng.
- Gộp các mảng màu gần nhau: nếu áo trong và áo ngoài gần màu, gộp thành một áo. Nếu quần và tất gần màu, gộp thành một mảng.
- Bỏ những chi tiết cấu tạo không ai cần thấy: đường may hai bên sườn, túi sau quần, cúc tay áo, khoá kéo.
- Giảm nếp gấp xuống còn ở chỗ khớp: khuỷu tay, đầu gối, eo. Mỗi chỗ một hai nét ngắn, không vẽ nếp ở giữa mảng phẳng.
- Giữ hoạ tiết ở một mảng duy nhất, thường là vùng đã khoanh ở bước đầu. Các mảng khác để trơn.
- Đặt bản mới cạnh bản cũ, thu nhỏ cả hai và nhìn. Nếu bản mới mất đi điều gì bạn tiếc, thêm lại đúng một thứ đó.
Bước cuối là chỗ cho bạn tiếc. Đừng sợ lược quá tay, vì thêm lại một chi tiết luôn dễ hơn quyết định bỏ chi tiết nào. Thông thường bạn chỉ thêm lại một hai thứ, và đó chính là những thứ thật sự làm nên nhân vật.
Giữ hay bỏ: bảng phân loại chi tiết
Dùng bảng này để quyết định nhanh từng chi tiết trên bộ đồ. Câu hỏi then chốt: chi tiết này nói gì về nhân vật?
| Loại chi tiết | Nên giữ khi | Nên bỏ khi |
|---|---|---|
| Túi áo, túi quần | nhân vật hay cất đồ vào đó, hoặc túi là phụ kiện đặc trưng | chỉ để cho đủ cấu tạo quần áo |
| Cúc, khoá kéo | là một hàng cúc to làm điểm nhấn | nhỏ, nhiều, cùng màu áo |
| Đường may, đường viền | tạo khung cho cổ áo hoặc gấu áo | chạy khắp thân áo, hai bên sườn |
| Nếp gấp | ở khớp, giúp thấy dáng chuyển động | ở mảng phẳng, chỉ để cho có vẻ thật |
| Hoạ tiết vải | ở một mảng, gắn với tính cách | ở nhiều mảng, nhiều loại cùng lúc |
| Miếng vá, vết bẩn | kể chuyện nhân vật nghịch ngợm hay làm việc chân tay | chỉ để trang trí, không có lý do |
Để ý rằng không có chi tiết nào bị cấm tuyệt đối. Một hàng cúc có thể là thứ đẹp nhất trên nhân vật, nếu nó được chọn làm điểm nhấn và những thứ xung quanh nhường chỗ cho nó.
Ví dụ: nhân vật hướng dẫn viên cho câu lạc bộ đi bộ ở Lâm Đồng
Anh Tuấn điều hành một câu lạc bộ đi bộ đường rừng nhỏ ở Lâm Đồng, tự vẽ nhân vật hướng dẫn viên để in lên áo cho thành viên. Bản đầu tiên rất đúng thực tế: áo khoác nhiều túi có khoá kéo, áo trong kẻ ô, quần túi hộp, tất cổ cao, giày buộc dây, ba lô có dây đai, bình nước, la bàn, mũ có lưới. Thu nhỏ trên ngực áo, nhân vật thành một đám nâu xanh lấm tấm.
Anh lược bớt theo quy trình. Vùng muốn người xem nhìn là chiếc ba lô, vì nó nói về việc đi đường dài. Áo khoác và áo trong gộp thành một áo xanh rêu trơn. Quần túi hộp còn một túi hộp mỗi bên. Tất và giày gộp thành đôi giày nâu đơn giản. Bình nước và la bàn bị bỏ, mũ lưới thành chiếc mũ vành tròn trơn. Ba lô giữ lại dây đai và một miếng vá hình lá thông.
Bản mới in lên áo nhìn rõ hẳn. Thành viên nói nhân vật trông như đang đi chứ không phải đang đứng chờ kiểm tra đồ. Anh Tuấn thêm lại đúng một thứ đã bỏ: cây gậy đi bộ, vì thiếu nó nhân vật không còn dáng của người đi rừng.
Những chi tiết đáng giữ dù tốn công
Chi tiết gắn với câu chuyện. Miếng vá trên đầu gối của một cậu bé hay leo cây, vệt sơn trên tạp dề của người thợ sơn. Chúng kể chuyện nhanh hơn mọi câu giới thiệu.
Chi tiết tạo bóng dáng. Chiếc áo choàng dài, chiếc mũ nhọn, đôi ủng to. Bỏ chúng thì bóng dáng mất nét riêng, nên đây không phải chỗ để lược.
Chi tiết là phụ kiện đặc trưng. Dù nhỏ và khó vẽ, phụ kiện đặc trưng nên được giữ và được rút gọn chứ không bị bỏ.
Chi tiết tạo nhịp quanh khuôn mặt. Một chiếc cổ áo đẹp hay một chiếc khăn có thể làm khung cho khuôn mặt, kéo mắt người xem lên vùng biểu cảm.
Chi tiết thể hiện văn hoá. Đường viền cổ áo dài, hoa văn thổ cẩm ở gấu váy. Có thể đơn giản hoá, nhưng giữ đúng tinh thần và không biến dạng thành thứ khác.
Không cần vẽ cho đủ
Không cần vẽ mọi nếp gấp để quần áo trông thật. Nhân vật hoạt hình và minh hoạ thường thuyết phục nhờ hình khối rõ ràng, không nhờ nếp vải. Vài nét ở khớp đủ cho người xem hiểu đó là vải mềm. Nếu bạn muốn luyện vẽ nếp vải thật, hãy luyện riêng trong sổ ký hoạ, đừng đem hết vào nhân vật.
Cũng không cần vẽ đúng cấu tạo quần áo ngoài đời. Một chiếc áo sơ mi nhân vật không cần đủ túi ngực, cầu vai, đường chiết; nó chỉ cần đọc được là áo sơ mi. Câu hỏi đúng không phải "áo thật có gì" mà là "người xem cần thấy gì để biết đây là áo sơ mi".
Và không cần lược hết trong một lần. Nếu bạn tiếc nhiều chi tiết, hãy lược làm hai đợt cách nhau vài ngày. Nhìn lại với con mắt tươi, bạn sẽ thấy dễ quyết hơn.
Cân mật độ chi tiết giữa đầu, thân và chân
Một cách nhìn nhanh để biết trang phục có cân không là chia nhân vật làm ba phần theo chiều cao: đầu, thân, chân. Rồi đếm sơ số nét vẽ bên trong mỗi phần, không tính đường viền ngoài. Ở hầu hết nhân vật dễ nhìn, phần đầu có nhiều nét nhất vì có mắt, lông mày, miệng, tóc. Phần thân ít hơn, phần chân ít nhất.
Khi phần thân có nhiều nét hơn cả phần đầu, mắt người xem sẽ bị kéo xuống ngực, bụng nhân vật thay vì lên mặt. Khi phần chân dày nét vì giày nhiều dây, tất có hoạ tiết, ống quần có nếp, nhân vật trông nặng phía dưới và chậm chạp, trừ khi đó đúng là ý bạn muốn.
Bạn có thể dùng nguyên tắc này theo chiều ngược lại để kể tính cách. Một nhân vật mê giày có thể cố ý dồn chi tiết xuống chân, miễn là phần thân được làm trơn hẳn để bù. Một nhân vật nghiêm túc, gọn gàng thì mật độ giảm đều từ trên xuống, không có chỗ nào gây chú ý ngoài khuôn mặt.
Cách tự kiểm đơn giản: lấy hai tờ giấy che lần lượt hai phần, chỉ chừa một phần để nhìn. Phần nào bạn thấy bận mắt khi nhìn riêng, phần đó có khả năng là chỗ đang rối.
Câu hỏi thường gặp
Lược bớt chi tiết có làm nhân vật trông trẻ con không?
Không nhất thiết. Độ trẻ con đến từ tỉ lệ đầu thân, hình khối tròn và màu sắc, không đến từ số chi tiết. Một nhân vật người lớn mặc bộ đồ trơn, đường nét sắc và màu trầm vẫn trông trưởng thành.
Làm sao biết một chi tiết là thừa?
Che chi tiết đó bằng một mẩu giấy và nhìn lại. Nếu nhân vật không mất gì về tính cách hay nhận diện, chi tiết đó thừa. Nếu bạn thấy thiếu ngay, đó là chi tiết nên giữ.
Nhân vật dùng in áo và nhân vật dùng trong truyện có cần độ chi tiết khác nhau không?
Có. Bản in nhỏ trên áo, huy hiệu hay nhãn dán cần ít chi tiết hơn. Bạn có thể giữ một bản gốc vừa phải, rồi làm thêm một bản rút gọn cho cỡ nhỏ, ghi rõ trong bảng thiết kế bản nào dùng ở đâu.
Có nên để trẻ tự lược bớt chi tiết trong tranh của mình không?
Với trẻ nhỏ thì không cần. Trẻ vẽ nhiều chi tiết vì đang khám phá và kể chuyện. Với trẻ lớn hơn muốn làm nhân vật vẽ lại nhiều lần, có thể gợi ý bằng câu hỏi bạn ấy thích chi tiết nào nhất, rồi để con tự quyết.
Nhân vật đã dùng lâu rồi giờ mới lược bớt có được không?
Được, nhiều nhân vật được đơn giản dần qua thời gian. Hãy giữ nguyên bóng dáng, màu chủ và phụ kiện đặc trưng, chỉ bỏ chi tiết nhỏ. Người quen nhân vật sẽ thấy nó gọn hơn chứ không thấy lạ.