Nhân vật đại diện là một hình tượng do bạn tự tạo ra để thay mặt một người, một nhóm hay một nơi, mang tính cách của chủ nhân chứ không nhất thiết mang khuôn mặt. Nó khác avatar ở chỗ có tính cách và chuyện kể; khác linh vật ở chỗ không cần gắn với một sự kiện hay một thương hiệu; khác chân dung ở chỗ không cần giống người thật.
Phân biệt rõ trước khi vẽ giúp bạn tránh một lỗi rất hay gặp: muốn có nhân vật đại diện nhưng lại ngồi vẽ chân dung cho giống, rồi thất vọng vì không giống, trong khi thứ mình cần là một hình tượng mang tinh thần của mình. Bài này đi qua bốn khái niệm, bảng so sánh, và một bộ câu hỏi giúp chọn đúng loại cho việc của bạn.
Bốn khái niệm dễ lẫn
Bảng dưới đặt bốn khái niệm cạnh nhau theo năm tiêu chí. Ranh giới không tuyệt đối, nhưng đủ để bạn biết mình đang làm cái gì.
| Tiêu chí | Nhân vật đại diện | Avatar | Linh vật | Chân dung |
|---|---|---|---|---|
| Mục đích chính | Thay mặt và mang tính cách của chủ nhân | Ảnh nhận diện trên tài khoản | Gắn với một sự kiện, tổ chức, thương hiệu | Ghi lại diện mạo một người |
| Cần giống người thật | Không cần | Tuỳ, thường có | Không | Có |
| Có tính cách, chuyện kể | Có, là phần cốt lõi | Thường không | Có, nhưng phục vụ mục đích của tổ chức | Không bắt buộc |
| Xuất hiện ở nhiều tư thế, tình huống | Có | Thường một hình cố định | Có | Thường một hình |
| Ai quyết định thay đổi | Chủ nhân | Chủ tài khoản | Tổ chức sở hữu | Người vẽ và người được vẽ |
Điểm cốt lõi phân biệt nhân vật đại diện là hàng thứ ba: nó có tính cách và chuyện để kể. Một hình đẹp đặt làm ảnh tài khoản mà không bao giờ cử động, không bao giờ gặp tình huống nào, là avatar. Khi hình ấy bắt đầu được vẽ đang ăn sáng, đang ngủ gật, đang chào khách, nó thành nhân vật.
Phần avatar và linh vật làm bằng công cụ tự động là chủ đề khác; ở đây chỉ bàn chuyện tự thiết kế bằng tay.
Nhân vật đại diện không cần giống bạn
Đây là chỗ nhiều người vướng nhất. Khi nghe "nhân vật đại diện cho mình", phần đông nghĩ ngay tới việc vẽ một phiên bản hoạt hình của khuôn mặt mình. Cách đó có thể làm được, nhưng không phải cách duy nhất, và thường không phải cách dễ nhất cho người mới. Nhân vật đại diện có thể là một con vật, một đồ vật, thậm chí một hình khối, miễn nó mang được tính cách mà bạn muốn người khác thấy.
Chị Ngân, nhân viên y tế ở Hà Tĩnh, muốn có nhân vật đại diện để vẽ lên thiệp gửi bạn bè. Chị thử vẽ mình ba lần và không thích lần nào vì "không giống mà cũng không dễ thương". Chị đổi hướng, tự hỏi mình giống đồ vật gì, và nhận ra mình giống cái ấm siêu tốc: bình thường hiền, nhưng sôi rất nhanh khi bận. Nhân vật cái ấm đeo băng tay chữ thập xanh ra đời trong một buổi tối, và bạn bè chị nhận ra ngay đó là chị.
Câu hỏi đúng không phải "nhân vật có giống mình không" mà là "người quen nhìn nhân vật có nghĩ tới mình không". Hai câu này dẫn tới hai cách vẽ rất khác nhau.
Nếu vẫn muốn nhân vật mang nét của khuôn mặt mình, chỉ chọn một hoặc hai đặc điểm dễ nhận, như mái tóc xoăn hay cặp kính tròn, rồi gắn chúng lên một hình khối đơn giản. Người quen sẽ nhận ra bạn qua đặc điểm ấy mà bạn không phải vật lộn với chuyện vẽ cho giống.
Những việc nhân vật đại diện làm tốt
Thay mặt bạn ở chỗ không tiện dùng ảnh thật. Thiệp, bảng tên, góc sổ, tờ dặn dò dán tủ lạnh. Nhân vật giữ được sự riêng tư mà vẫn mang dấu ấn cá nhân.
Nói thay những điều khó nói thẳng. Một lời xin lỗi, một lời nhắc nhở trong nhà, nói qua nhân vật thường nhẹ nhàng hơn. Cái ấm đang sôi xin lỗi vì lỡ to tiếng nghe dễ chịu hơn một mẩu giấy khô khan.
Gắn kết một nhóm. Một lớp học, một nhóm bạn, một gia đình có chung nhân vật là có chung một câu chuyện. Mỗi người góp một chi tiết thì càng gắn bó.
Giúp cửa hàng nhỏ được nhớ. Khách có thể quên tên tiệm nhưng nhớ "tiệm có cái bánh mì má phúng phính". Nhân vật vẽ tay còn mang hơi ấm mà hình in sẵn không có.
Lưu lại một giai đoạn. Nhân vật đại diện của bạn năm hai mươi tuổi khác năm ba mươi tuổi. Giữ các phiên bản là giữ một cuốn nhật ký bằng hình.
Chọn đúng loại cho việc của bạn
Trả lời lần lượt các câu dưới đây. Câu trả lời đầu tiên khiến bạn dừng lại thường cho biết bạn cần loại nào.
- Hình này sẽ xuất hiện ở một chỗ cố định hay ở nhiều tình huống? Một chỗ cố định thì một avatar hoặc chân dung là đủ.
- Người xem cần nhận ra khuôn mặt thật của bạn không? Nếu cần, chân dung hoặc nhân vật dựa sát vào chân dung.
- Hình có cần tính cách, phản ứng, câu nói không? Nếu có, bạn cần một nhân vật đại diện.
- Hình thay mặt một người hay một nhóm, một nơi? Nhóm hoặc nơi thì nhân vật kiểu linh vật, như con vật hay đồ vật, dễ được mọi người nhận hơn khuôn mặt một người.
- Ai sẽ được quyền thay đổi hình về sau? Nếu là cả nhóm, ghi rõ ngay từ đầu để tránh mỗi người vẽ một kiểu.
Thầy Khánh dạy tin học ở Phú Thọ trả lời câu ba và câu bốn: cần tính cách, thay mặt cả câu lạc bộ. Thầy bỏ ý định vẽ chân dung mình và cùng các em làm nhân vật con chuồn chuồn đeo kính, chuyên bay tới chỗ bạn nào đang bí bài.
Những hiểu lầm hay gặp
Các hiểu lầm dưới đây làm người mới chọn sai loại hoặc bỏ cuộc giữa chừng.
- Nhân vật đại diện phải vẽ đẹp như tranh chuyên nghiệp. Thực tế nét vụng mà nhất quán dùng tốt hơn nét đẹp mà mỗi lần một kiểu.
- Có nhân vật rồi thì không được đổi. Nhân vật đại diện cho người thật nên lớn lên cùng người đó; chỉ cần ghi lại mỗi lần đổi.
- Nhân vật đại diện chỉ dành cho người nổi tiếng hay doanh nghiệp. Một gia đình, một đứa trẻ, một tổ dân phố đều có thể có nhân vật riêng.
- Dùng ảnh thật của mình làm mẫu thì không sao. Khi dùng ảnh người khác, kể cả người nhà, nên hỏi họ trước, nhất là khi định đăng hình ra ngoài.
- Nhân vật đại diện phải là người. Con vật, đồ vật, món ăn thường dễ vẽ hơn, dễ thương hơn, và ít gây so sánh với khuôn mặt thật.
Hiểu lầm về ảnh mẫu đáng chú ý nhất. Khi vẽ nhân vật dựa trên khuôn mặt một đứa trẻ hay một người lớn tuổi trong nhà, hãy cho họ xem bản vẽ và hỏi họ có muốn hình ấy được dùng ở đâu. Sự đồng ý của người được vẽ quan trọng hơn mọi chi tiết kỹ thuật.
Với trẻ nhỏ chưa hiểu hết chuyện đăng hình, người lớn nên giữ nhân vật dựa trên mặt con ở phạm vi trong nhà, và chỉ đem ra ngoài phiên bản đã biến thành con vật hay đồ vật.
Nhân vật đại diện sống bao lâu và đổi thế nào
Một avatar có thể thay mỗi tuần mà không ai tiếc. Nhân vật đại diện thì khác: giá trị của nó tăng theo thời gian, vì mỗi lần xuất hiện nó tích thêm một chút ký ức chung với người xem. Cái ấm của chị Ngân sau hai năm đã có hàng chục tấm thiệp, và bạn bè chị bắt đầu tự vẽ cái ấm khi viết lời chúc cho chị. Nếu chị thay nhân vật khác, tất cả những ký ức ấy mất chỗ bám.
Vì vậy nhân vật đại diện nên đổi theo kiểu lớn lên chứ không phải thay mới. Giữ nguyên hình khối chính, món đồ đặc trưng và tính cách chính; đổi những thứ phụ như trang phục theo mùa, một phụ kiện mới khi bạn đổi nghề, nét vẽ gọn hơn khi tay bạn khá lên. Mỗi lần đổi, ghi ngày và lý do ở mặt sau bản thiết kế.
Cũng có lúc thay hẳn là đúng, ví dụ khi nhân vật được tạo từ một giai đoạn bạn không còn muốn gắn với mình nữa. Khi đó, đừng xoá nhân vật cũ; cất bản gốc lại, có khi vẽ một tấm "chia tay" nhỏ. Với trẻ em, nhân vật đại diện thường đổi theo từng năm học, và giữ đủ các phiên bản là một món quà về sau.
Câu tự hỏi trước khi bắt tay vẽ
Khi đã chọn làm nhân vật đại diện, dừng lại vài phút với ba câu hỏi. Thứ nhất, ba tính từ nào bạn muốn người khác thấy qua nhân vật? Đây không nhất thiết là ba tính từ mô tả đúng bạn nhất, mà là ba tính từ bạn muốn mang ra ngoài. Một người nghiêm túc trong công việc có thể chọn cho nhân vật đại diện sự hài hước, vì đó là mặt họ ít có dịp thể hiện.
Thứ hai, nhân vật sẽ sống ở đâu nhiều nhất: thiệp tay, sổ, bảng tin, túi giấy? Chỗ sống quyết định độ chi tiết. Nhân vật cho nhãn dán nhỏ cần đơn giản hơn nhân vật cho bảng tin to. Thứ ba, nhân vật có cần bạn bè, gia đình không? Nếu có, ngay từ đầu chọn một hướng tạo hình dễ mở rộng, như cùng là đồ vật trong bếp hay cùng là các loài chim.
Ba câu trả lời này viết vào đầu trang hồ sơ nhân vật. Chúng là la bàn cho mọi bước sau: từ phác hình khối, chọn màu, tới lúc phân vân có nên thêm một chi tiết hay không.
Câu hỏi thường gặp
Nhân vật đại diện và avatar khác nhau ở điểm chính nào?
Avatar thường là một hình cố định dùng để nhận diện, còn nhân vật đại diện có tính cách, xuất hiện ở nhiều tư thế và tình huống, có thể kể chuyện. Một avatar bắt đầu được vẽ trong các tình huống khác nhau là đang thành nhân vật.
Có nên làm nhân vật đại diện giống khuôn mặt mình không?
Không bắt buộc. Giữ một hai đặc điểm dễ nhận như kiểu tóc hay cặp kính là đủ để người quen liên tưởng. Nhiều người chọn con vật hay đồ vật vì dễ vẽ hơn và giữ được riêng tư.
Nhân vật đại diện cho cửa hàng nhỏ có phải là linh vật không?
Gần giống, nhưng với cửa hàng nhỏ do chủ tự vẽ, nhân vật thường mang tính cách của chính chủ tiệm và thay đổi theo ý chủ. Gọi là gì không quan trọng bằng việc nhân vật được dùng nhất quán.
Một người có thể có nhiều nhân vật đại diện không?
Có thể, ví dụ một nhân vật cho gia đình và một nhân vật cho công việc. Nhưng mỗi nhân vật nên có tính cách và hình khối khác rõ, và dùng ở những chỗ riêng, để người xem không bị lẫn.
Trẻ em có nên có nhân vật đại diện riêng không?
Rất nên, và để trẻ tự tạo. Nhân vật của con không cần đẹp hay giống con. Điều có ích là con kể được nhân vật thích gì, sợ gì, vì qua đó người lớn hiểu thêm về con.
Nhân vật đại diện có cần đặt tên không?
Nên đặt, vì cái tên làm nhân vật thành một ai đó thay vì một hình vẽ. Tên có thể là biệt danh của chính bạn hoặc một tên mới gợi tính cách của nhân vật, miễn người quen gọi được dễ dàng.