Màu da, tóc và mắt của nhân vật nên bắt đầu từ quan sát người thật chứ không từ cây bút có tên "màu da" trong hộp. Da người có rất nhiều sắc, từ nâu sẫm đến hồng nhạt, với ánh vàng, ánh đỏ hay ánh ô liu; tóc đen cần được tô bằng nhiều lớp và chừa sáng để không thành một mảng đen kịt; mắt chỉ cần một màu sẫm và một điểm sáng là đủ sống.
Phần này của nhân vật cũng nhạy cảm hơn trang phục, vì nó gắn với con người thật và với cách người ta nhìn nhau. Bài này đi qua cách quan sát và pha sắc da, cách tô tóc đen cho có khối, những lối mòn nên tránh, và cách làm nhân vật cho cả nhà với đủ màu da khác nhau một cách tự nhiên.
Không có một "màu da" duy nhất
Nhiều hộp bút màu có một cây được gọi quen là màu da, thường là hồng cam nhạt. Trẻ con lớn lên với cây bút đó dễ nghĩ đó là màu da của mọi người. Nhưng chỉ cần nhìn quanh một lớp học ở Việt Nam đã thấy da người rất khác nhau: bạn rám nắng vì hay đá bóng, bạn trắng hồng, bạn nâu ánh vàng, bạn nâu sẫm. Trong một gia đình, ông bà, bố mẹ và các con cũng thường có sắc da khác nhau.
Khi thiết kế nhân vật, đặc biệt là nhân vật đại diện cho chính mình hay người thân, hãy chọn sắc da bằng cách nhìn thật, không bằng thói quen. Điều này không chỉ đúng hơn mà còn làm nhân vật có cá tính. Một nhân vật cậu bé làng chài với nước da nâu nắng đã kể được nhiều hơn mọi chi tiết trang phục.
Tôn trọng ở đây không có nghĩa là phải vẽ mọi nhân vật giống người thật. Nhân vật có thể có da xanh lá nếu là người ngoài hành tinh hay da cam nếu là quả quýt nhân hoá. Nhưng khi nhân vật là con người, sắc da nên là một lựa chọn có ý thức, không phải mặc định.
Pha sắc da bằng bút chì màu hoặc màu sáp
Bạn không cần mua bộ bút riêng. Hầu hết sắc da pha được từ năm màu: vàng đất, nâu đỏ, nâu sẫm, hồng nhạt và một chút ô liu hoặc xanh lá nhạt.
- Đặt cánh tay mình hoặc người làm mẫu cạnh một tờ giấy trắng dưới ánh sáng tự nhiên. Nhìn xem da ngả về vàng, về hồng hay về ô liu.
- Tô một lớp nền thật nhẹ bằng màu ngả chính: vàng đất cho da ngả vàng, hồng nhạt cho da ngả hồng.
- Phủ lớp thứ hai bằng nâu đỏ hoặc nâu sẫm tuỳ độ đậm của da. Tô nhẹ tay, tăng dần, so liên tục với da thật.
- Nếu da có ánh ô liu, phủ một lớp xanh lá rất mỏng lên trên. Lớp này nhẹ đến mức gần như không thấy, nhưng làm sắc da bớt cam.
- Tô năm ô thử với lượng màu khác nhau, chọn ô giống nhất. Ghi bên dưới thứ tự lớp và lực tay.
- Thêm má hồng bằng một lớp hồng hoặc đỏ gạch rất nhẹ trên gò má. Với da sẫm, má hồng nên ngả đỏ nâu hơn là hồng phấn.
Ghi lại thứ tự lớp là bước nhiều người bỏ. Pha da bằng nhiều lớp thì đổi thứ tự là ra màu khác; vàng trước nâu sau khác hẳn nâu trước vàng sau. Không ghi lại, lần sau bạn sẽ không pha ra được đúng sắc da cũ.
Tô tóc đen cho có khối
Phần lớn nhân vật người Việt có tóc đen hoặc nâu rất sẫm. Tô kín bằng đen tuyền thì tóc thành một mảng phẳng, mất hình kiểu tóc. Bảng dưới so sánh ba cách tô.
| Cách tô | Kết quả | Khi nào dùng |
|---|---|---|
| Đen tuyền tô kín | phẳng, nặng, mất kiểu tóc, mặt bị tối theo | nhân vật rất đơn giản, nét viền dày, cố ý tạo phong cách đồ hoạ |
| Đen kín nhưng chừa một dải sáng | có khối, tóc bóng, vẫn đọc là tóc đen | đa số nhân vật, dễ vẽ lại |
| Nền xanh than hoặc nâu sẫm, đen ở chỗ tối nhất | mềm, có chiều sâu, hợp nhân vật dễ thương | nhân vật tô nhiều lớp, cần cảm giác ấm |
Dải sáng nên chạy theo hình đầu, như một vòng cung trên đỉnh tóc, hoặc theo hướng các lọn tóc. Giữ dải sáng ở cùng một chỗ trong mọi tranh, vì nó trở thành một phần của kiểu tóc.
Nếu dùng màu nền xanh than, nhân vật có tóc hơi ánh xanh dưới ánh sáng. Nếu dùng nâu sẫm, tóc ánh ấm hơn. Chọn theo bảng màu tổng thể: nhân vật bảng màu lạnh hợp nền xanh than, bảng màu ấm hợp nền nâu.
Mắt: ít hơn thường tốt hơn
Mắt người Việt phần lớn là nâu sẫm đến gần đen. Với nhân vật vẽ tay, mắt thường được vẽ như một hình tròn hoặc bầu dục sẫm, kèm một chấm trắng nhỏ làm điểm sáng. Chấm trắng này quan trọng hơn màu mắt: thiếu nó, mắt trông vô hồn; có nó, nhân vật như đang nhìn.
Bạn không cần tô mắt nhiều màu chuyển như ảnh chụp. Nếu muốn mắt có chiều sâu, dùng hai bậc: nâu sẫm ở vòng ngoài, đen ở giữa, chấm trắng chừa giấy. Vị trí chấm trắng nên giống nhau ở cả hai mắt, cùng phía, như cùng một nguồn sáng chiếu vào.
Màu mắt đặc biệt như xanh, xanh lá hay tím phù hợp với nhân vật kỳ ảo hoặc con vật. Nếu dùng cho nhân vật người Việt, nên có lý do trong câu chuyện. Đổi màu mắt chỉ để trông đẹp hơn có thể vô tình gửi thông điệp rằng mắt nâu đen kém đẹp, điều bạn chắc không muốn trẻ con nhìn thấy.
Lông mày và lông mi thường dùng cùng màu tóc hoặc nhạt hơn tóc một chút. Lông mày đen tuyền dày trên da sáng sẽ rất nổi và làm biểu cảm cứng; thử nâu sẫm trước.
Những lối mòn nên tránh
Gắn da sẫm với nhân vật xấu, da sáng với nhân vật tốt. Đây là lối mòn cũ, gây tổn thương thật cho trẻ có làn da sẫm. Tính tốt xấu thể hiện qua hành động và biểu cảm.
Làm sáng da nhân vật cho "đẹp". Khi vẽ nhân vật đại diện cho ai đó, tự ý làm da sáng hơn người thật có thể khiến họ buồn. Hãy giữ sắc da thật, làm đẹp bằng nét vẽ và biểu cảm.
Vẽ người các dân tộc thiểu số chỉ với da sẫm và trang phục. Người dân tộc thiểu số cũng đa dạng về sắc da như mọi người. Nhận diện bằng trang phục và văn hoá, đừng bằng việc tô sẫm da.
Cường điệu đặc điểm khuôn mặt theo vùng miền hay dân tộc. Đây là biếm hoạ, không phải thiết kế nhân vật. Cường điệu nên dành cho tính cách của cá nhân nhân vật, không cho cả một nhóm người.
Tô mọi nhân vật trong nhóm cùng một màu da. Cả lớp học hay cả gia đình cùng một sắc da trông giả và nhạt. Đa dạng tự nhiên làm nhóm nhân vật sống động hơn.
Ví dụ: nhân vật cho cả nhà ở Khánh Hoà
Anh Phong ở Khánh Hoà vẽ nhân vật cho cả nhà năm người để làm thiệp Tết. Bản đầu tiên anh tô tất cả bằng cùng một cây bút màu da trong hộp của con. Nhìn thiệp, cô con gái hỏi sao ông nội không đen như thật, vì ông đi biển cả đời.
Anh làm lại, lần này để từng người đặt tay cạnh tờ giấy. Ông nội nâu đỏ sẫm, nhiều lớp nâu. Bà nội nâu vàng. Anh Phong rám nắng ngả ô liu vì hay chạy xe ngoài trời. Chị vợ ngả hồng. Cô con gái thì ở giữa, vàng hồng. Tóc ông bà có những dải xám bạc, tô bằng xám nhạt trên nền đen và chừa nhiều sáng hơn.
Tấm thiệp mới làm cả nhà thích thú vì mỗi người nhận ra mình ngay. Cô con gái còn tự làm một trang mẫu các ô sắc da của cả nhà, ghi tên từng người dưới mỗi ô, để lần sau vẽ không bị nhầm.
Bảng kiểm da, tóc, mắt
Dùng khi chốt thiết kế một nhân vật người hoặc một nhóm nhân vật người.
- Sắc da đã được chọn bằng quan sát thật hoặc có lý do rõ ràng chưa?
- Thứ tự lớp màu da đã được ghi lại cạnh ô màu chuẩn chưa?
- Tóc có dải sáng hoặc nền sẫm để giữ hình kiểu tóc không?
- Mắt có điểm sáng ở cùng phía cả hai bên không?
- Má hồng có hợp với sắc da, không bị hồng phấn trên da sẫm không?
- Trong nhóm nhân vật, các sắc da có đa dạng tự nhiên không?
- Có chi tiết nào về da, tóc, mắt đang gắn với lối mòn hoặc biếm hoạ không?
Câu cuối nên hỏi thêm một người khác nếu nhân vật đại diện cho một nhóm người mà bạn không thuộc về. Người trong cuộc thường thấy những chi tiết người ngoài không để ý, và một lời góp ý sớm đỡ hơn nhiều so với việc sửa sau khi thiệp đã in.
Giữ sắc da khi đổi ánh sáng của cảnh
Khi nhân vật xuất hiện trong cảnh hoàng hôn, dưới ánh đèn ngủ hay trong bóng cây, nhiều người vẽ đổi luôn màu da cho hợp ánh sáng. Làm vậy vài lần, nhân vật sẽ có ba bốn sắc da khác nhau qua các tranh, và người xem không còn chắc đó là cùng một người. Với nhân vật đại diện cho người thật, đây còn là chuyện tế nhị.
Cách an toàn hơn là luôn tô sắc da gốc trước, đúng thứ tự lớp đã ghi, rồi phủ ánh sáng của cảnh lên trên như một lớp mỏng chung cho cả tranh. Hoàng hôn: một lớp cam rất nhẹ lên cả nhân vật lẫn nền. Đêm: một lớp xanh tím nhẹ. Trong bóng râm: một lớp xám xanh mỏng ở nửa người. Vì lớp phủ đi đều lên mọi thứ, người xem hiểu đó là ánh sáng chứ không phải da nhân vật thay đổi.
Tóc đen và mắt sẫm ít bị ảnh hưởng bởi lớp phủ, nên chúng trở thành mốc giữ nhận diện. Dải sáng trên tóc có thể đổi màu theo nguồn sáng, ví dụ ánh cam dưới hoàng hôn, nhưng giữ đúng vị trí. Điểm sáng trong mắt cũng vậy.
Nếu bạn vẽ bằng bút chì màu, lớp phủ nên tô thật nhẹ tay và đều. Thử trước trên một bản phô tô của nhân vật để tránh làm hỏng bản đẹp.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng cây bút gọi là màu da trong hộp không?
Dùng được làm một lớp, nhưng hiếm khi một mình nó cho ra sắc da giống người thật. Nên phủ thêm vàng đất, nâu hoặc hồng tuỳ người mẫu. Với trẻ con, có thể nhân dịp này nói chuyện rằng da người có rất nhiều màu.
Tóc bạc của ông bà nên tô thế nào?
Chừa giấy trắng nhiều hơn và tô xám nhạt theo hướng lọn tóc, để lại vài sợi đen hoặc xám đậm xen kẽ nếu tóc muối tiêu. Tránh tô trắng kín, vì tóc sẽ mất khối và trông như đội mũ.
Nhân vật hoạt hình có cần màu da thật không?
Không bắt buộc. Nhân vật có thể dùng một sắc da cách điệu, nhưng nên giữ sự khác biệt hợp lý giữa các nhân vật người và tránh mặc định một màu cho tất cả. Cách điệu khác với xoá bỏ sự đa dạng.
Làm sao để trẻ tự chọn màu da cho nhân vật của mình?
Cho trẻ đặt tay cạnh các ô màu đã pha sẵn, hỏi ô nào giống tay con nhất. Đừng sửa lựa chọn của con. Nếu con chọn màu khác hẳn, hỏi vì sao; có thể nhân vật của con là một bạn tưởng tượng.
Nhân vật có tóc nhuộm màu thì sao?
Hoàn toàn được, nhất là với nhân vật tuổi teen hay người trẻ. Coi màu tóc nhuộm như một phần bảng màu, thường là màu nhấn. Nên giữ chân tóc sẫm một chút nếu muốn tóc nhuộm trông thật hơn.