Phác nhiều phương án nghĩa là cố ý vẽ thật nhiều bản nhỏ, khác nhau thật sự, rồi mới chọn, thay vì vẽ một bản và sửa mãi. Cách làm hiệu quả là ba vòng: vòng rộng ba mươi bản rất nhỏ để tìm hướng, vòng hẹp sáu tới tám bản vừa để so, vòng tinh hai ba bản đầy đủ để chốt. Mỗi vòng có câu hỏi riêng và kích thước giấy riêng.
Lý do phải làm vậy rất đơn giản: ý đầu tiên thường là ý quen nhất, tức là ý gần với những gì bạn đã thấy nhiều lần. Phải đi qua vài chục bản thì tay mới bắt đầu ra những thứ lạ hơn, và nhân vật hay nhất thường nằm ở khoảng bản thứ mười lăm trở đi.
Ba vòng phác, mỗi vòng một câu hỏi
Bảng dưới tóm tắt ba vòng. Điều quan trọng nhất là không mang việc của vòng sau vào vòng trước.
| Vòng | Số bản | Cỡ mỗi bản | Câu hỏi của vòng | Không làm |
|---|---|---|---|---|
| Rộng | Khoảng ba mươi | Bằng con tem | Hướng nào đáng đi tiếp? | Không vẽ mặt, không tô màu |
| Hẹp | Sáu tới tám | Bằng bao diêm | Trong hướng đó, biến thể nào rõ nhất? | Không vẽ chi tiết trang phục |
| Tinh | Hai hoặc ba | Bằng bàn tay | Bản nào sống tốt khi đặt vào tình huống? | Không sửa tới mức "hoàn hảo" |
Cỡ giấy là cái phanh. Ở cỡ con tem bạn không thể vẽ lông mi, nên buộc phải nghĩ bằng hình khối lớn. Ở cỡ bàn tay bạn mới được thêm biểu cảm, vì lúc đó hướng đi đã chốt.
Chị Vy, nhân viên thiết kế bao bì ở TP Hồ Chí Minh, kể rằng lần đầu làm nhân vật cho tiệm trà của người quen, chị bỏ qua vòng rộng và vẽ thẳng ba bản cỡ bàn tay. Ba bản đều đẹp nhưng giống nhau tới mức người quen không chọn được. Quay lại làm vòng rộng ba mươi bản, chị tìm ra hướng "lá trà cuộn tròn ngủ gật", thứ không có trong ba bản đầu.
Vòng rộng: ba mươi bản trong ba mươi phút
Đây là vòng dễ bỏ cuộc nhất vì bản nào cũng trông xấu. Đó là đúng; xấu là dấu hiệu bạn đang đi nhanh.
- Kẻ sẵn ba mươi ô cỡ con tem trên hai tờ giấy, trước khi vẽ ô nào.
- Đặt hẹn giờ một phút mỗi ô. Hết giờ thì dừng, kể cả khi ô đang dở.
- Mười ô đầu: vẽ tự do, lấy ý từ hồ sơ nhân vật.
- Mười ô giữa: mỗi ô bắt buộc đổi một điều lớn so với ô trước, như loài, tư thế, tỉ lệ.
- Mười ô cuối: vẽ những ý bạn thấy "kỳ cục", ý sẽ không bao giờ chọn. Ô kỳ cục thường mở ra hướng mới.
- Xong, dán hai tờ lên tường, lùi xa hai mét, khoanh năm ô khiến bạn muốn nhìn lâu hơn.
Đừng chọn ô đẹp nhất. Chọn ô gợi tò mò nhất. Ô đẹp ở vòng này thường là ô quen, còn ô gợi tò mò mới có chỗ cho bạn phát triển.
Vòng hẹp: đổi từng biến một
Ở vòng hẹp, bạn lấy một hướng đã khoanh và tạo các biến thể có hệ thống thay vì vẽ ngẫu nhiên. Cách làm: giữ nguyên mọi thứ, chỉ đổi một biến mỗi lần. Ví dụ hướng "lá trà ngủ gật", biến thể một đổi độ cuộn của lá, biến thể hai đổi chỗ đặt mắt, biến thể ba đổi tỉ lệ đầu và thân, biến thể bốn thêm hoặc bỏ cuống lá.
Đổi từng biến giúp bạn biết chính xác biến nào làm nhân vật tốt lên. Nếu vẽ tám bản đổi lung tung, bạn thích bản số năm nhưng không biết vì sao, và lần sau vẽ lại không giữ được cái hay. Khi đổi từng biến, bạn nói rõ được "mắt đặt thấp làm lá trà trông buồn ngủ hơn", và câu đó đi thẳng vào bảng thiết kế về sau.
Một mẹo hữu ích là xếp các biến thể thành hàng ngang trên cùng một tờ giấy, cùng cỡ, cùng độ đậm nét. Đặt cạnh nhau như vậy, khác biệt nhỏ hiện ra rõ hơn nhiều so với lật từng trang. Sau khi xong hàng biến thể, đánh dấu bản tốt nhất ở mỗi biến rồi gộp những lựa chọn đó vào một bản tổng hợp. Bản tổng hợp này là ứng viên chính cho vòng tinh.
Chọn bản đáng giữ bằng câu hỏi, không bằng cảm giác
Bản nào nhận ra nhanh nhất? Đưa các bản cho người khác nhìn ba giây rồi úp lại, hỏi họ nhớ bản nào. Bản được nhớ thường có hình khối rõ hơn, dù chưa chắc đẹp hơn.
Bản nào khớp với hồ sơ nhất? Đọc lại ba tính từ trong hồ sơ, xem bản nào thể hiện được tính từ chính mà không cần giải thích.
Bản nào bạn vẽ lại được dễ nhất? Thử vẽ lại mỗi bản một lần không nhìn. Bản vẽ lại sát nhất là bản có ít chi tiết thừa.
Bản nào còn chỗ để phát triển? Một bản đã quá đầy đủ ở vòng tinh có khi lại khó dùng, vì không còn chỗ thêm trang phục, phụ kiện cho các tình huống sau.
Bản nào bạn vẫn muốn vẽ sau một tháng? Câu này không trả lời được ngay, nên cất các bản qua đêm. Sáng hôm sau, bản đầu tiên bạn muốn cầm bút vẽ tiếp thường là câu trả lời.
Vòng tinh: thử trong tình huống, không phải làm đẹp
Vòng tinh dễ bị hiểu lầm thành vòng "vẽ cho đẹp". Thật ra mục đích của nó là kiểm hai ba ứng viên cuối cùng có chịu được việc thật không. Với mỗi ứng viên, vẽ ba ô nhỏ: nhân vật đang vui, đang gặp chuyện, đang làm một việc thường ngày như ăn hoặc ngủ. Bản nào trong cả ba ô vẫn ra cùng một nhân vật, vẫn đọc được tính cách, bản đó thắng.
Có những bản đứng một mình rất đẹp nhưng khi phải cúi xuống nhặt đồ thì vỡ hình: cái đầu quá to không cúi được, cái tai quá dài vướng víu, bộ áo quá cầu kỳ vẽ không nổi ở tư thế ngồi. Vòng tinh lộ ra những vấn đề ấy trước khi bạn dồn công vào màu và bảng thiết kế.
Ông Bảy, thợ mộc về hưu ở An Giang, làm nhân vật cái bào gỗ để tặng cháu. Bản đứng đẹp nhất có lưỡi bào như bộ râu dài; nhưng khi vẽ cảnh bào đang ngủ, bộ râu đè lên mặt, không thấy mắt. Ông chọn bản thứ hai râu ngắn hơn, kém oai một chút nhưng sống được ở mọi tư thế.
Ví dụ trọn ba vòng: linh vật cho một lớp học ở Gia Lai
Thầy Hưng dạy lớp năm ở Gia Lai, muốn cả lớp có một linh vật dán trên bảng thi đua. Hồ sơ thầy viết cùng học sinh: một con vật của vùng cao nguyên, chăm chỉ, hay giúp bạn, nhưng hơi vụng về. Vòng rộng, thầy và ba bạn trong lớp mỗi người vẽ mười ô cỡ con tem, tổng cộng bốn mươi ô: voi, chim, sóc, cá, ong, cây cà phê có chân, cả một hòn đá biết đi.
Dán bốn mươi ô lên bảng, cả lớp khoanh những ô mình nhớ sau khi quay mặt đi. Ba hướng được khoanh nhiều nhất là con ong, con voi con và hạt cà phê. Vòng hẹp, thầy lấy hướng voi con và đổi từng biến: tai to hay nhỏ, vòi dài hay ngắn, đeo gùi hay không. Biến thể đeo gùi được cả lớp thích nhất, vì nó nói luôn chuyện "hay giúp bạn mang đồ".
Vòng tinh, thầy vẽ ba ô: voi con đang vui, voi con vấp ngã làm đổ gùi, voi con ngủ trưa. Ô vấp ngã lộ ra một điều: vòi dài quá thì vướng gùi khi ngã. Thầy rút vòi ngắn lại. Cả quá trình mất ba tiết sinh hoạt lớp, và vì cả lớp cùng chọn, linh vật được các em nhận là của mình ngay từ ngày đầu. Thầy không cho lớp bình chọn bản đẹp nhất của bạn nào; các em chỉ chọn hướng đi, nên không ai thấy tranh mình bị loại.
Phác nhiều phương án khi làm cùng người khác
Khi nhân vật thuộc về nhiều người, như nhân vật của cả nhà hay của một cửa hàng có hai chủ, ba vòng phác là cách tốt để tránh cãi nhau vì "thích" với "không thích". Ở vòng rộng, mời mọi người cùng vẽ, kể cả người nói mình không biết vẽ. Ý của họ thường ở dạng thô nhưng rất riêng, và bạn là người dịch ý thô thành hình.
Ở vòng hẹp, chỉ một người nên cầm bút, để các biến thể cùng một nét và dễ so. Những người khác góp ý bằng câu hỏi đã nêu ở trên: nhớ bản nào, bản nào đúng tính cách. Ở vòng tinh, quyết định nên thuộc về người sẽ dùng nhân vật nhiều nhất. Nếu là cửa hàng, đó là người đứng quầy; nếu là nhân vật gia đình, đó có khi là đứa trẻ sẽ ôm nhân vật đi ngủ.
Ghi lại ai góp ý nào vào nhân vật. Về sau, khi kể chuyện nhân vật ra đời thế nào, chi tiết "cái gùi là ý của bé út" làm cả nhà gắn bó với nhân vật hơn mọi bản vẽ đẹp.
Những chỗ hay sai khi phác nhiều phương án
Phác nhiều không tự động cho kết quả tốt. Những lỗi dưới đây làm ba mươi bản thành một bản lặp ba mươi lần.
- Đổi chi tiết nhỏ thay vì đổi điều lớn. Ba mươi bản cùng thân hình chỉ khác kiểu tóc là một bản.
- Vẽ quá to ở vòng rộng. Ô to làm bạn ngồi sửa từng nét, mất nhịp nhanh.
- Dùng tẩy. Ở vòng rộng và hẹp, sai thì vẽ ô mới, giữ lại ô sai để so.
- Chọn ngay sau khi vẽ xong. Mắt vừa vẽ thường thiên vị bản cuối cùng; cất qua đêm rồi chọn.
- Vứt các phương án bị loại. Những bản đó là kho ý tưởng cho nhân vật phụ, bạn bè của nhân vật chính.
- Hỏi người khác "bản nào đẹp". Hỏi "bản nào bạn nhớ", "bản này tính tình thế nào" mới cho câu trả lời dùng được.
Cất toàn bộ bản phác vào một bìa riêng, ghi ngày và tên tạm của nhân vật. Nhiều người sau vài tháng quay lại bìa ấy và tìm thấy nhân vật thứ hai còn hay hơn nhân vật đã chọn.
Câu hỏi thường gặp
Ba mươi bản có phải con số bắt buộc không?
Không bắt buộc, nhưng nên đủ nhiều để vượt qua những ý quen thuộc ban đầu. Với người mới, khoảng hai mươi tới ba mươi bản nhỏ là đủ để thấy ý bắt đầu lạ đi. Ít hơn mười bản thường chỉ quanh quẩn ý đầu tiên.
Vẽ thumbnail nhỏ như vậy có thấy được gì không?
Thấy được thứ quan trọng nhất là hình khối và bóng dáng. Ở cỡ nhỏ, chỉ những ý có hình khối rõ mới đọc ra được, nên đó chính là cái lọc tự nhiên. Chi tiết để sau, khi hướng đã chọn.
Nên phác bằng bút chì hay bút mực?
Vòng rộng nên dùng bút mực hoặc bút dạ để không xoá được, buộc bạn đi tiếp. Vòng hẹp và tinh dùng bút chì nếu bạn muốn chỉnh tỉ lệ. Quan trọng là đừng dừng lại sửa ở vòng đầu.
Có nên nhờ người khác chọn bản phác không?
Nên nhờ, nhưng hỏi đúng câu. Hỏi họ nhớ bản nào sau ba giây, hoặc đoán tính cách từng bản. Quyết định cuối vẫn là của bạn, vì bạn là người sẽ vẽ nhân vật đó lâu dài.
Phương án bị loại nên làm gì?
Cất lại cẩn thận, ghi ngày. Chúng là kho cho nhân vật phụ, cho bạn bè hay gia đình của nhân vật chính, hoặc cho một dự án sau. Nhiều nhân vật phụ hay được rút ra từ bìa bản loại.
Mất bao lâu để đi hết ba vòng?
Người mới thường mất khoảng ba buổi, mỗi buổi chừng bốn mươi phút: một buổi cho vòng rộng, một buổi cho vòng hẹp, một buổi cho vòng tinh. Không nên dồn cả ba vòng vào một buổi vì cần có đêm để nhìn lại.