Đồ chơi Trung thu là nguồn nhân vật rất dễ dùng vì mỗi món đã có sẵn hình khối rõ, màu tươi và một cách chơi gợi ra tính cách: đèn ông sao năm cánh hợp với nhân vật dẫn đường, tò he nhiều màu hợp với nhân vật tinh nghịch, mặt nạ giấy bồi hợp với nhân vật có hai gương mặt. Việc của bạn là giữ hình khối và chất liệu đặc trưng, rồi thêm mặt, tay chân và một câu chuyện.
Bài này đi qua bảng hình khối và tính cách gợi ý cho bảy món đồ chơi, các bước biến một món đồ chơi thành nhân vật, ý tưởng nhân vật mặt nạ, cách vẽ ánh sáng đèn lồng bằng màu thường, một buổi tối nặn nhân vật của hai bố con, lỗi hay gặp, và cách dựng cả nhóm nhân vật cho đêm rằm.
Vì sao đồ chơi Trung thu hợp làm nhân vật
Một nhân vật tốt cần bóng dáng nhận ra từ xa, bảng màu ít mà rõ, và một điều gì đó để kể. Đồ chơi Trung thu truyền thống có đủ cả ba. Đèn ông sao là một ngôi sao năm cánh trên cán tre, nhìn bóng là biết. Đèn cá chép có thân bầu, đuôi xoè. Mặt nạ giấy bồi là một khuôn mặt tròn to với má đỏ và nụ cười. Những hình này đã được người làm đồ chơi giản lược qua nhiều đời, nên chúng sẵn sàng thành nhân vật mà không cần bạn bớt thêm nét nào.
Chất liệu cũng giúp bạn. Giấy bóng kính đỏ, khung tre vót, giấy bồi phết màu, bột tò he dẻo. Mỗi chất liệu có một cách bắt sáng, một độ mềm cứng riêng, và khi giữ lại cảm giác chất liệu trên bản vẽ, nhân vật mang theo được không khí của đêm rằm.
Và đồ chơi gắn với ký ức. Người lớn nhìn đèn ông sao nhớ những đêm rước đèn quanh xóm; trẻ con hôm nay vẫn cầm đèn đi chơi phố. Nhân vật lấy cảm hứng từ đó nói được với cả hai thế hệ, điều hợp với thiệp, bộ nhãn dán hay truyện tranh cho cả nhà đọc chung.
Bảy món đồ chơi: hình khối và tính cách gợi ý
Cột tính cách lấy từ cách món đồ được chơi. Đây là gợi ý để bạn bắt đầu, đổi thoải mái nếu câu chuyện cần.
| Đồ chơi | Hình khối giữ lại | Tính cách gợi ý | Chi tiết chất liệu |
|---|---|---|---|
| Đèn ông sao | sao năm cánh, cán tre dài | năng nổ, đi đầu, hay dẫn đường cho bạn | giấy bóng kính đỏ, tua giấy ở đầu cánh |
| Đèn cá chép | thân bầu, đuôi xoè, vảy tròn | kiên trì, thích bơi ngược | khung tre lộ qua giấy, vảy vẽ tay |
| Tò he | hình nhỏ cắm trên que | tinh nghịch, biến hoá, mỗi ngày một hình | bột dẻo nhiều màu, vết lược ấn |
| Mặt nạ giấy bồi | mặt tròn to, má đỏ, mắt híp cười | vui tính bên ngoài, có chuyện giấu bên trong | giấy bồi sần, màu phết dày |
| Trống bỏi | mặt trống tròn, cán, hai hạt trên dây | ồn ào, hay gọi bạn, không ngồi yên | mặt da căng, viền màu |
| Đầu lân giấy bồi | đầu to, mắt lồi, sừng, râu tua | oai mà hiền, thích được trẻ con vây quanh | tua giấy, gương nhỏ trên trán |
| Đèn kéo quân | lồng đèn có bóng hình xoay bên trong | người kể chuyện, hay nhớ chuyện cũ | bóng đen xoay trên vách giấy |
Khi chọn, nhớ phép thử bóng dáng: tô đen món đồ chơi, nếu vẫn đoán ra là món gì thì món đó đủ rõ để làm nhân vật. Đèn ông sao, đèn cá chép, trống bỏi qua phép thử dễ dàng; đèn lồng tròn chung chung thì khó hơn.
Biến một món đồ chơi thành nhân vật
Lấy đèn ông sao làm ví dụ, các món khác làm tương tự.
- Vẽ món đồ chơi đúng hình, không có mặt, ở góc hơi nghiêng để thấy độ dày khung.
- Chọn chỗ đặt mặt: với đèn ông sao, chính giữa ngôi sao, nơi phẳng và rộng nhất. Hai mắt, một miệng, đặt hơi cao để nhân vật trông trẻ.
- Biến chi tiết có sẵn thành tay chân: hai cánh ngang của sao thành hai tay, hai cánh dưới thành hai chân, cánh trên thành mái tóc hay chỏm đầu. Cán tre có thể thành cây gậy nhân vật cầm, hoặc bỏ đi.
- Giữ chất liệu: vẽ vài đường khung tre lộ qua giấy bóng kính, tua giấy ở đầu cánh thành chùm tua đung đưa.
- Chọn màu: giữ màu truyền thống của món đồ làm màu chính, thêm một màu nhấn riêng.
- Thử năm tư thế: chạy, ngồi, vẫy, ngạc nhiên, buồn. Nếu cánh sao co duỗi được mà nhân vật vẫn là ngôi sao, thiết kế đã ổn.
Bước cuối là chỗ hay vỡ. Khi bạn cho cánh sao uốn cong như tay người quá nhiều, nhân vật mất hình ngôi sao. Giữ các cánh thẳng và chỉ xoay chúng ở gốc, như khớp vai, nhân vật sẽ cử động được mà không mất bóng dáng.
Nhân vật mặt nạ: hai gương mặt, một câu chuyện
Mặt nạ giấy bồi cho bạn một ý tưởng nhân vật mà món đồ chơi khác không có: nhân vật có một gương mặt đeo ngoài và một gương mặt thật bên trong. Mặt nạ luôn cười híp mắt, má đỏ; gương mặt thật có thể đang lo lắng, buồn, hay đơn giản là ngái ngủ. Khoảnh khắc nhân vật kéo mặt nạ lên trán là khoảnh khắc người xem được thấy điều thật.
Ý tưởng này hợp với truyện cho trẻ lớn hơn một chút, khoảng chín tuổi trở lên, về chuyện cảm xúc: vui bên ngoài mà buồn bên trong, hay ngại ngùng khi gặp người lạ. Với trẻ nhỏ, giữ đơn giản: mặt nạ là một người bạn hay đùa, đeo vào là thành nhân vật khác, tháo ra là lại là mình.
Khi vẽ, tách bảng màu hai gương mặt: mặt nạ dùng màu tươi, đặc, phết dày như giấy bồi thật; gương mặt thật dùng màu da tự nhiên và nét mềm hơn. Khác biệt chất liệu giúp người xem phân biệt ngay đâu là mặt nạ, đâu là người.
Vẽ ánh sáng đèn lồng bằng màu thường
Nhân vật đèn sẽ đẹp nhất khi phát sáng. Nhưng màu bút chì hay màu nước không tự phát sáng, nên bạn phải dựng ánh sáng bằng tương phản. Nguyên tắc: chỗ sáng nhất là giấy để trắng hoặc vàng rất nhạt, quanh nó là một vầng màu ấm nhạt dần, và ngoài cùng là nền tối.
Thứ tự làm: phác nhân vật, đánh dấu tâm sáng, thường ở giữa thân đèn. Tô vầng sáng từ trong ra ngoài, vàng nhạt rồi cam rồi đỏ của giấy bóng kính. Tô nền tối sau cùng, xanh tím đậm cho bầu trời đêm, sát mép vầng sáng thì tô nhẹ tay hơn để không có ranh cứng. Cuối cùng chấm vài đốm vàng nhỏ trên mặt đất hay trên mặt các nhân vật đứng gần, như ánh đèn hắt lên.
Mẹo nhỏ: nếu vẽ bằng bút chì màu trên giấy trắng, chừa giấy trắng ở tâm sáng ngay từ đầu, vì tẩy màu đi để lấy lại sáng gần như không được. Nếu dùng màu nước, để giấy ướt khi loang vầng sáng, màu sẽ tự nhoè mềm.
Ví dụ: buổi tối nặn nhân vật tò he của hai bố con ở Hưng Yên
Anh Dũng có con trai bảy tuổi tên Bin. Trung thu năm nay hai bố con không mua đồ chơi mà tự làm nhân vật theo kiểu tò he bằng đất nặn, cắm lên que tre. Anh không hướng dẫn Bin nặn con gì, chỉ hỏi: nếu có một bạn nhỏ sống trong chiếc đèn ông sao, bạn ấy trông thế nào.
Bin nặn một hình tròn đỏ có năm chiếc gai ngắn, gọi là "bạn Sao Nhím", rồi giải thích bạn ấy có gai vì phải tự bảo vệ khi bị gió thổi. Anh Dũng nặn thêm một con cá chép vàng để làm bạn với Sao Nhím. Hai bố con đặt cả hai nhân vật cạnh chiếc đèn thật rồi kể một câu chuyện ngắn về chuyến đi tìm mặt trăng.
Anh Dũng không sửa hình của con cho giống ngôi sao hơn, mà khen cách con nghĩ ra lý do cho những chiếc gai. Sáng hôm sau, Bin tự vẽ Sao Nhím lên giấy, lần này có thêm chiếc mũ len, vì theo con, đêm rằm trời lạnh.
Lỗi hay gặp và cách giữ chất truyền thống
Vẽ đèn ông sao sáu cánh hay bốn cánh. Đèn ông sao truyền thống có năm cánh. Đổi số cánh là đổi luôn món đồ chơi.
Thay chất liệu bằng nhựa bóng. Đèn nhựa có pin đã phổ biến, nhưng nếu muốn chất truyền thống, giữ cảm giác giấy và khung tre: mép giấy hơi nhăn, khung lộ qua giấy.
Biến đầu lân thành con vật hoạt hình nước ngoài. Đầu lân giấy bồi có mắt lồi, sừng nhỏ, râu tua, nhiều màu. Giữ những chi tiết ấy, đừng thay bằng hình dáng của một con vật quen trong phim.
Nhồi cả bảy món vào một tranh. Mỗi tranh chọn một nhân vật chính, tối đa hai ba nhân vật phụ; còn lại để dành cho tranh khác.
Quên rằng đèn cần có lửa hay ánh sáng. Nhân vật đèn mà tô phẳng như ban ngày thì mất đi điều làm nó đặc biệt. Ít nhất trong tranh đại diện, cho nhân vật phát sáng giữa nền đêm; các tranh khác có thể vẽ ban ngày, khi đèn đang ngủ.
Dựng nhóm nhân vật cho đêm rằm
Một bộ nhân vật Trung thu dùng được cho thiệp, nhãn dán, truyện bốn khung hay trang trí lớp học. Gợi ý cách chia vai:
- Đèn ông sao làm trưởng nhóm, đi đầu đoàn rước.
- Đèn cá chép là người bạn chậm rãi, kiên trì, hay động viên.
- Tò he là đứa em út, mỗi ngày đổi một hình.
- Mặt nạ là người bạn vui tính có chuyện riêng.
- Trống bỏi là cái loa của nhóm, báo hiệu mỗi khi có chuyện.
- Mặt trăng là nhân vật không bao giờ nói, chỉ sáng hơn khi cả nhóm vui.
Giữ bảng màu chung cho cả nhóm, đỏ, vàng, xanh lá, trên nền xanh tím đêm, để mọi nhân vật trông như sống cùng một thế giới. Mỗi nhân vật có thể có một màu nhấn riêng, nhưng không quá một. Viết vai của từng nhân vật lên mặt sau một tấm thẻ giấy, để khi vẽ tranh mới bạn biết ngay ai sẽ nói, ai sẽ làm, ai chỉ đứng xem, và cả nhóm giữ được tính cách qua nhiều mùa Trung thu.
Câu hỏi thường gặp
Đồ chơi Trung thu nào dễ biến thành nhân vật nhất?
Đèn ông sao, đèn cá chép và trống bỏi dễ nhất vì bóng dáng rõ, tô đen vẫn nhận ra. Mặt nạ giấy bồi và đầu lân cũng tốt nhưng cần thêm chi tiết như má đỏ, mắt lồi, râu tua để không lẫn với khuôn mặt thường.
Làm sao vẽ đèn lồng trông như đang sáng?
Dựng ánh sáng bằng tương phản: chừa trắng hoặc vàng rất nhạt ở tâm sáng, tô vầng màu ấm nhạt dần ra ngoài, rồi tô nền tối xanh tím sau cùng. Thêm vài đốm vàng hắt lên mặt đất và các nhân vật đứng gần.
Trẻ mấy tuổi có thể tự làm nhân vật tò he bằng đất nặn?
Trẻ từ khoảng bốn tuổi đã nặn được những hình tròn, dẹt đơn giản cắm lên que, người lớn chỉ cần lo phần que tre cho an toàn. Hãy hỏi con nhân vật là ai, thích gì, rồi khen cách con nghĩ chứ không sửa hình cho giống mẫu.
Có nên giữ đúng hình dáng truyền thống của đồ chơi khi làm nhân vật không?
Nên giữ những chi tiết nhận diện như năm cánh của đèn ông sao, vảy và đuôi của đèn cá chép, má đỏ của mặt nạ. Phần còn lại như tư thế, biểu cảm, phụ kiện thì bạn tự do thêm theo câu chuyện của mình.
Nhân vật mặt nạ Trung thu dùng để kể chuyện gì?
Mặt nạ hợp với chuyện cảm xúc: vui bên ngoài mà lo bên trong, hay ngại ngùng khi gặp người lạ, phù hợp trẻ từ chín tuổi. Với trẻ nhỏ, cứ để mặt nạ là người bạn hay đùa, đeo vào thành nhân vật khác, tháo ra là mình.