Một nhân vật tự vẽ dễ nhớ thường chỉ cần ba đến bốn màu chính: một màu chủ phủ phần lớn cơ thể và trang phục, một màu đỡ làm nền cho màu chủ, một màu nhấn thật nhỏ để mắt người xem dừng lại, và nếu cần thêm một màu trung tính cho tóc, giày hoặc viền. Màu da và màu mắt tính riêng, không nằm trong số đó.
Phần khó không phải là chọn màu đẹp mà là chia diện tích: màu nào chiếm nhiều, màu nào chỉ xuất hiện ở một chiếc cúc áo. Bài này đi từng bước, từ ô màu thử trên giấy đến bảng kiểm cuối cùng, kèm ví dụ của một người làm nhân vật cho tiệm trà sữa nhỏ ở Tây Ninh.
Vì sao ba đến bốn màu lại đủ cho một nhân vật
Khi người ta nhớ một nhân vật, thứ đọng lại đầu tiên thường là bóng dáng và mảng màu lớn, chưa phải nét mặt. Hỏi một đứa trẻ về con vật trong cuốn truyện nó thích, nó hay nói kiểu "con mèo áo đỏ quần xanh" trước khi kể con mèo ấy cười thế nào. Mảng màu lớn chính là chữ ký của nhân vật ở khoảng cách xa, trên một tấm thiệp nhỏ hay một nhãn dán bằng đầu ngón tay.
Nếu bạn dùng tám, chín màu ngang nhau, mắt người xem không biết bám vào đâu, và chính bạn cũng khó vẽ lại cho giống ở lần sau. Mỗi lần thêm một màu là thêm một thứ phải nhớ, phải pha, phải mua. Với người vẽ bằng bút chì màu hay màu sáp, bốn màu chính còn có lợi rất đời thường: bạn có thể để riêng bốn cây bút trong một hộp nhỏ ghi tên nhân vật, lần nào lấy ra cũng đúng.
Ba đến bốn không phải con số bắt buộc. Có những nhân vật đẹp chỉ với hai màu cộng đen trắng. Nhưng nếu bạn mới bắt đầu, giới hạn bốn màu buộc bạn phải quyết định điều gì quan trọng nhất ở nhân vật, và chính việc quyết định đó làm nhân vật rõ tính cách hơn.
Vai trò của từng màu trong bảng
Hãy gán cho mỗi màu một việc cụ thể trước khi chọn sắc độ. Bảng dưới là cách phân vai hay dùng, kèm chỗ thường đặt màu đó trên người nhân vật.
| Vai trò | Diện tích gợi ý | Hay đặt ở đâu | Lỗi thường gặp |
|---|---|---|---|
| Màu chủ | khoảng sáu phần mười | áo, thân con vật, mảng lớn nhất | chọn màu quá nhạt nên nhân vật chìm vào giấy trắng |
| Màu đỡ | khoảng ba phần mười | quần, váy, mũ, mảng phụ | gần màu chủ quá nên hai mảng dính vào nhau |
| Màu nhấn | khoảng một phần mười hoặc ít hơn | khăn, cúc, dây giày, má hồng | rải khắp nơi nên hết còn là điểm nhấn |
| Màu trung tính | tuỳ, thường nhỏ | tóc, giày, viền, thắt lưng | dùng đen tuyền làm nhân vật nặng và cứng |
Tỉ lệ sáu – ba – một là quy ước tham khảo vốn quen thuộc trong trang trí nội thất, không phải luật. Nhân vật mặc áo dài một màu chẳng hạn có thể để màu chủ chiếm gần hết. Điều cần giữ là màu nhấn luôn ít, vì nó chỉ có tác dụng khi hiếm.
Các bước chọn bảng màu trên giấy
Bạn cần một tờ giấy trắng, bản phác nhân vật đã chốt dáng và các cây màu định dùng. Làm theo thứ tự này, đừng tô thẳng lên bản đẹp.
- Viết ba từ mô tả tính cách nhân vật ở góc giấy, ví dụ "vui, vội vàng, tốt bụng". Màu chủ phải hợp với từ quan trọng nhất trong ba từ đó.
- Tô năm ô vuông cỡ đốt ngón tay bằng năm màu ứng viên cho màu chủ. Đặt bản phác bên cạnh, nheo mắt nhìn và giữ lại hai ô hợp nhất.
- Với mỗi ô còn lại, tô thử ba ô màu đỡ sát cạnh. Loại những cặp làm mắt bạn thấy chói hoặc thấy hai màu như hoà làm một.
- Chọn màu nhấn bằng cách hỏi: nếu người ta chỉ nhìn thấy một chấm màu trên nhân vật, chấm đó nằm ở đâu và màu gì? Tô chấm ấy thật nhỏ.
- Phô tô hoặc đồ lại bản phác ba lần, tô ba phương án đầy đủ. Dán ba bản lên tường, đi ra xa ba bước rồi nhìn lại.
- Chọn một phương án, tô một dải ô màu cuối cùng ở mép giấy, ghi tên vai trò dưới mỗi ô. Đó là bảng màu chính thức của nhân vật.
Bước đi ra xa ba bước thường quyết định nhiều hơn mọi lý thuyết. Ở gần, mắt bị cuốn vào chi tiết; ở xa, bạn thấy đúng thứ người lạ sẽ thấy khi lướt qua nhân vật của bạn.
Ví dụ: nhân vật cho tiệm trà sữa nhỏ ở Tây Ninh
Chị Hạnh mở một tiệm trà sữa nhỏ ở Tây Ninh và muốn tự vẽ một chú gấu cầm ly để in lên thẻ tích điểm. Lần đầu chị tô chú gấu nâu, áo hồng, quần xanh lá, mũ vàng, khăn tím, giày đỏ, ly trà màu cam. Từng thứ đều dễ thương, nhưng in nhỏ ra thẻ thì cả chú gấu thành một đốm lốm đốm, khách không nhận ra được gì.
Chị làm lại theo bốn vai. Màu chủ là nâu sữa ấm cho thân gấu, vì tiệm bán trà sữa và chị muốn khách nghĩ ngay tới vị ngọt béo. Màu đỡ là kem nhạt cho tạp dề, đủ khác nâu để tách mảng nhưng vẫn cùng một gia đình ấm. Màu nhấn là xanh bạc hà thật nhỏ ở ống hút và một chiếc kẹp tai. Màu trung tính là nâu sẫm cho mắt, mũi và viền.
Bản thứ hai in ra thẻ nhìn gọn hẳn. Khách hỏi về "chú gấu ống hút xanh", tức là màu nhấn đã làm đúng việc của nó: thành thứ người ta gọi tên. Chị Hạnh giữ lại bốn cây bút trong một hộp riêng để lần sau vẽ thêm tư thế mới vẫn khớp màu.
Những chỗ hay sai khi chọn màu
Chọn màu theo sở thích của người vẽ thay vì của nhân vật. Bạn thích tím không có nghĩa nhân vật hiền lành của bạn cần tím. Hãy quay lại ba từ tính cách và hỏi màu đó có kể đúng câu chuyện không.
Màu chủ và màu đỡ cùng độ đậm. Hai màu khác hẳn nhau về sắc nhưng cùng độ sáng tối sẽ trông như dán vào nhau khi in đen trắng hoặc nhìn từ xa. Nên để một màu sáng hơn rõ rệt.
Dùng màu nhấn cho cả mắt, má, cúc, giày và khăn. Khi điểm nhấn xuất hiện năm chỗ, mắt người xem nhảy loạn. Chọn một hoặc hai chỗ thôi.
Tô viền đen dày quanh mọi mảng. Viền đen đậm làm màu trông tối và nặng. Thử viền bằng màu trung tính sẫm cùng tông với màu chủ, nhân vật sẽ mềm hơn.
Chọn màu từ một hộp bút rồi lần sau dùng hộp khác. Cùng tên "xanh dương" nhưng mỗi hộp mỗi khác. Hãy giữ dải ô màu đã tô làm chuẩn, đừng nhớ theo tên trên vỏ bút.
Bảng kiểm trước khi tô bản đẹp
Đặt bản tô thử trước mặt và trả lời từng câu. Câu nào trả lời "không" thì quay lại bước tương ứng.
- Che hết các màu khác, chỉ nhìn màu chủ: nó có hợp với từ tính cách quan trọng nhất không?
- Nheo mắt nhìn: màu chủ và màu đỡ có tách nhau thành hai mảng rõ ràng không?
- Màu nhấn có nằm đúng chỗ bạn muốn người xem nhìn vào đầu tiên không?
- Nhân vật có bao nhiêu màu nếu không tính da và mắt? Nếu nhiều hơn năm, có màu nào bỏ được không?
- Thu nhỏ bằng cách đứng xa hoặc chụp lại rồi xem nhỏ: còn nhận ra nhân vật không?
- Dải ô màu chuẩn đã được tô và ghi vai trò ở mép giấy chưa?
Nếu bạn vẽ cùng con nhỏ, có thể biến bảng kiểm thành trò chơi hỏi đáp: "Con muốn người ta nhìn thấy gì đầu tiên?" Câu trả lời của con thường chính là chỗ đặt màu nhấn. Khen cách con nghĩ ra lý do, đừng khen hay chê màu.
Cái không cần làm
Bạn không cần thuộc vòng tròn màu hay tên gọi các kiểu phối màu mới chọn được bảng màu tốt. Biết thì tiện, nhưng ô màu thử trên giấy và việc đi ra xa ba bước đã đủ cho một nhân vật vẽ tay. Bạn cũng không cần mua thêm bút; nhiều bảng màu dễ nhớ nhất được làm từ hộp màu mười hai cây bình thường.
Cũng không cần chốt bảng màu ngay từ bản phác đầu tiên. Nhiều người vẽ năm sáu bản dáng khác nhau mới tô màu, vì dáng thay đổi thì diện tích màu cũng đổi theo: một chiếc áo choàng dài làm màu đỡ bỗng chiếm phần lớn cơ thể. Hãy chọn màu sau khi dáng đã ổn định, và cho phép mình sửa bảng màu một lần sau khi vẽ thử nhân vật trong ba tư thế khác nhau.
Và bạn không cần tô kín mọi mảng. Với nhân vật vẽ trong sổ tay hay trên thiệp, để giấy trắng làm một phần áo hoặc phần bụng con vật là cách giữ bảng màu gọn mà vẫn sáng sủa. Giấy trắng khi ấy đóng vai một màu trung tính miễn phí.
Bảng màu đổi thế nào theo chất liệu
Bút chì màu. Màu lên nhạt hơn ô trên vỏ bút, nhất là khi tô nhẹ tay. Hãy tô ô thử bằng đúng lực tay bạn sẽ dùng trên bản đẹp, và chấp nhận rằng màu chủ cần đậm hơn bạn nghĩ một chút để không chìm vào giấy.
Màu sáp và bút dạ. Màu rực và phủ kín, nên rất dễ thành chói. Với hai chất liệu này, nên chọn một màu đỡ trầm hơn hẳn để có chỗ cho mắt nghỉ.
Màu nước. Màu loang và nhạt dần khi khô. Tô ô thử, chờ khô hẳn rồi mới so. Đây cũng là chất liệu dễ pha ra màu thứ năm ngoài ý muốn ở chỗ hai mảng chạm nhau, nên để một khe trắng nhỏ giữa màu chủ và màu đỡ.
Giấy màu cắt dán. Bạn chỉ chọn được trong những tờ giấy đang có, không pha được. Hãy xếp các tờ cạnh nhau trên bàn trước khi cắt, chọn bốn tờ theo đúng bốn vai, và giữ lại một mẩu nhỏ mỗi tờ dán vào sổ làm bảng màu chuẩn.
Bản in hoặc phô tô màu. Máy in thường làm màu tối và đục hơn bản gốc. Nếu nhân vật sẽ in lên thẻ hay nhãn, in thử một bản nhỏ trước khi in nhiều, và tăng nhẹ độ sáng của màu chủ trên bản gốc nếu thấy cần.
Câu hỏi thường gặp
Màu da có tính vào bốn màu chính không?
Thường không tính. Màu da, màu mắt và má hồng là phần cơ thể, còn bốn màu chính dành cho trang phục, lông hoặc thân con vật. Nếu nhân vật là con vật không mặc quần áo, màu lông chính là màu chủ.
Có nên dùng màu đen làm màu chủ không?
Dùng được, nhưng khó. Đen phủ diện tích lớn làm mất chi tiết bên trong và nhân vật trông nặng. Nếu muốn nhân vật tối màu, thử xanh than hoặc nâu rất sẫm, rồi để màu nhấn sáng rõ để giữ sức sống.
Làm sao nhớ màu khi vẽ lại sau vài tháng?
Giữ dải ô màu chuẩn tô bằng chính cây bút đã dùng, ghi vai trò và vị trí từng màu. Cất dải đó chung với bản phác. Khi vẽ lại, đặt dải ô cạnh tờ giấy mới và so trực tiếp, đừng đoán theo trí nhớ.
Nhân vật cho trẻ nhỏ có cần nhiều màu hơn cho vui mắt không?
Không nhất thiết. Trẻ nhỏ nhận ra nhân vật nhờ mảng màu lớn và rõ, nên bốn màu tươi tách bạch thường dễ nhớ hơn mười màu lẫn lộn. Nếu muốn vui mắt, đổi màu ở phụ kiện theo từng tranh thay vì nhồi vào một bản.
Màu nhấn nên tương phản mạnh với màu chủ đến mức nào?
Đủ để bạn nhận ra nó ngay khi nheo mắt. Cách dễ nhất là chọn màu nhấn khác màu chủ cả về ấm lạnh lẫn đậm nhạt. Nếu màu chủ là nâu ấm, một chút xanh lạnh sáng sẽ nổi lên rõ.