Miệng nhân vật vẽ tay chỉ cần một nét cong là đủ nói vui hay buồn; phần khó là chọn khi nào mở miệng, mở bao nhiêu và có vẽ răng lưỡi hay không. Mười hình miệng cơ bản dưới đây đủ cho gần hết các tình huống của một nhân vật đơn giản, từ mỉm cười đến hét to.
Bài đi qua vị trí miệng trên khuôn mặt, mức chi tiết của miệng mở, miệng của con vật và đồ vật nhân hoá, ba hình miệng dùng khi nhân vật nói, rồi một bài tập trên chính nhân vật của bạn. Ví dụ là chị Thư, chủ một tiệm bánh nhỏ ở Bắc Ninh, đang vẽ chiếc bánh bao tròn có mặt cười để in lên túi giấy.
Miệng là nét quyết định nhân vật vui hay không vui
Lông mày cho biết sắc thái, còn miệng cho biết hướng: vui hay không vui, mở lòng hay khép lại. Vì người xem đọc miệng rất nhanh, một nét miệng sai có thể làm cả khuôn mặt nói điều ngược với ý bạn. Chiếc bánh bao của chị Thư ban đầu có miệng cong lên nhưng hai khoé hơi trễ, vì chị vẽ nét cong rồi kéo đuôi xuống cho mềm. Khách nhìn bảo bánh bao "cười mà như mếu".
Bài học ở đây là khoé miệng mới là chỗ quyết định. Nét giữa cong lên nhưng hai khoé chúc xuống thì vẫn là buồn; nét giữa thẳng mà hai khoé hơi nhếch lên thì đã là cười mỉm. Khi vẽ, đặt hai chấm khoé miệng trước, xác định chúng cao hay thấp so với điểm giữa, rồi mới nối lại bằng một nét.
Miệng cũng kéo theo phần mặt quanh nó. Khi cười lớn, má phồng lên đẩy mắt híp lại và cằm kéo dài xuống; khi mím môi giận, má hóp vào và cằm co lên. Nhân vật đơn giản không có đường má thì thể hiện bằng cách cho đường viền mặt phía dưới phình ra hoặc thu lại một chút. Chiếc bánh bao của chị Thư khi cười to được vẽ hơi bè ngang, khi phụng phịu thì hơi dài ra, và khách nói nhìn bánh bao như đang thở.
Câu tự hỏi khi nhìn lại: che mắt nhân vật đi, chỉ nhìn miệng, mình đọc được cảm xúc gì? Nếu câu trả lời mập mờ, khoé miệng đang đặt chưa dứt khoát.
Mười hình miệng cơ bản
Bảng mô tả bằng lời để bạn vẽ theo. Hãy vẽ cả mười hình trên cùng một khuôn mặt để so.
| Hình miệng | Cách vẽ | Dùng khi |
|---|---|---|
| Cong lên nhẹ | Một nét cong như đáy chén, hai khoé hơi nhếch | Bình thường, hài lòng, nhân vật gốc |
| Cong xuống | Nét cong úp như mái vòm | Buồn, thất vọng, phụng phịu |
| Thẳng ngang | Một nét ngắn nằm ngang | Nghiêm, chán, đang nghe |
| Chữ O nhỏ | Vòng tròn nhỏ tô đen | Ngạc nhiên nhẹ, huýt sáo, thổi nguội |
| Nửa vòng tròn mở | Đáy cong, nắp phẳng, tô đen, có lưỡi ở đáy | Cười to, vui sướng |
| Miệng mở hình thang ngược | Rộng phía dưới, tô đen, thấy răng trên | Hét, gọi to, hoảng |
| Răng nghiến | Hình chữ nhật dẹt, chia vạch dọc | Giận cố nén, cố sức, sợ |
| Lượn sóng | Nét ngoằn ngoèo nhỏ | Lo lắng, bối rối, buồn nôn |
| Lệch một bên | Một khoé nhếch, một khoé thẳng | Tinh nghịch, nghi ngờ, cười khẩy |
| Thè lưỡi | Nét cười nhẹ có lưỡi nhỏ thò ra một góc | Trêu đùa, ngon miệng, lỡ tay |
Chị Thư chọn hình thứ nhất làm miệng gốc cho bánh bao, hình thứ năm cho túi bánh dịp khai trương và hình thứ mười cho tờ thực đơn bánh ngọt. Ba hình cùng một khuôn mặt nên khách vẫn nhận ra đó là một nhân vật.
Vị trí miệng trên khuôn mặt
Miệng thấp, xa mắt cho nhân vật người lớn. Khoảng cách giữa mắt và miệng càng dài, khuôn mặt càng già. Nhân vật ông lão có thể có miệng ở gần cằm, thêm hai nếp gấp hai bên.
Miệng cao, sát mắt cho nhân vật trẻ con và đồ vật dễ thương. Bánh bao của chị Thư đặt miệng chỉ cách mắt chừng một chiều cao mắt, cả cụm mắt miệng dồn vào giữa phần dưới của chiếc bánh. Vị trí này là lý do nhân vật trông như em bé.
Miệng lệch khỏi trục giữa khi mặt xoay. Mặt quay sang trái thì miệng dịch theo về bên trái, đồng thời ngắn lại. Một cái miệng đứng giữa khuôn mặt đang xoay sẽ làm khuôn mặt trông như mặt nạ dán lên.
Miệng nhỏ chưa chắc dễ thương hơn miệng to. Miệng quá nhỏ làm nhân vật khó biểu cảm, đến cảnh cười to bạn phải phóng đại gấp năm lần và nhân vật thành người khác. Chọn kích cỡ gốc vừa phải để còn chỗ co giãn.
Miệng mở: bao nhiêu chi tiết là đủ
Khi nhân vật mở miệng, bạn có ba lớp chi tiết để chọn: khoang miệng tô đen, lưỡi, và răng. Nhân vật càng đơn giản thì càng nên dừng sớm. Một khoang miệng đen có một mảng lưỡi nhỏ ở đáy là đủ cho hầu hết nhân vật dễ thương; người xem tự hiểu đó là cái miệng đang cười.
Răng là chi tiết dễ làm hỏng nhân vật nhất. Vẽ từng chiếc răng tách bạch làm khuôn mặt cứng và đôi khi đáng sợ. Nếu cần răng, vẽ một dải trắng liền ở phía trên khoang miệng, không chia vạch, hoặc chỉ chia vạch khi nhân vật nghiến răng. Riêng nhân vật trẻ con có thể có một chiếc răng sún, chi tiết này kể được cả câu chuyện về tuổi.
Mép trên của miệng mở thường gần như phẳng, còn đáy thì cong sâu, vì hàm dưới mới là phần cử động. Người mới hay vẽ miệng mở thành hình tròn đều, trông như nhân vật đang hát hơn là đang cười. Đổi sang hình nửa vòng tròn, phẳng trên cong dưới, khuôn mặt sẽ vui ra ngay.
Miệng của con vật và đồ vật nhân hoá
Mèo, chó, thỏ dùng miệng hình chữ ω hoặc chữ V ngược dưới mũi. Hai nét cong nhỏ nối vào đầu mũi là đặc điểm của loài, giữ lại để người xem nhận ra con vật. Khi cười, hai nét cong đó chỉ cần nhếch cao hơn.
Chim, vịt dùng mỏ thay miệng. Mỏ tách thành hai nửa, mở ra để nói và cười. Biểu cảm dồn sang mắt và lông vũ trên đầu.
Đồ vật tròn đặt miệng ở phần dưới, đồ vật cao đặt miệng ở một phần ba trên. Chiếc bánh bao, quả cam, giọt nước đặt miệng thấp để giữ vẻ bầu bĩnh. Chai nước, cây bút, chiếc ô thì mặt nằm phần trên, chừa thân dưới để làm tay chân.
Không nhất thiết vẽ môi. Nhân vật đồ vật gần như không bao giờ cần môi. Môi chỉ thêm khi nhân vật là người lớn và bạn muốn nói rõ tuổi hoặc phong cách, và chỉ cần một nét nhỏ phía dưới miệng.
Ba hình miệng đủ dùng khi nhân vật nói
Trong truyện tranh bốn khung hay một bộ hình nhân vật đang trò chuyện, bạn không cần vẽ đúng khẩu hình từng chữ. Ba hình sau đã đủ để người xem tin nhân vật đang nói.
- Miệng hé hình bầu dục nằm ngang, khoang đen nhỏ: dùng cho câu nói bình thường, giọng nhỏ.
- Miệng mở tròn vừa, thấy một chút lưỡi: câu nói có cảm xúc, hỏi han, rủ rê.
- Miệng mở rộng hình thang ngược: gọi to, kêu lên, hoảng hốt.
Khi nhân vật đang nghe, đóng miệng lại. Nhiều người vẽ cả hai nhân vật cùng mở miệng trong một khung, người xem không biết ai đang nói. Quy tắc dễ nhớ: mỗi khung chỉ một cái miệng mở, trừ khi hai người đang cãi nhau hoặc cùng reo lên.
Ba hình miệng này cũng dùng được khi bạn làm con rối giấy cho trẻ, cắt rời ba mảnh miệng để thay qua lại trên cùng một khuôn mặt.
Những chỗ hay sai khi vẽ miệng
Các lỗi dưới đây xuất hiện nhiều nhất ở nhân vật vẽ tay của người tự học, kể cả khi phần mắt đã rất ổn.
- Miệng luôn nằm chính giữa dù khuôn mặt đã xoay. Mặt xoay thì miệng phải dịch theo và ngắn lại ở phía xa.
- Miệng mở thành hình tròn đều cho mọi cảnh. Cười là phẳng trên cong dưới; hét là hẹp trên rộng dưới; ngạc nhiên mới là tròn.
- Vẽ đủ hàm răng từng chiếc cho nhân vật dễ thương, khiến khuôn mặt trông dữ và khó vẽ lại.
- Nét miệng quá dày so với nét mắt. Miệng nên mảnh hơn hoặc bằng viền mắt, đậm hơn là miệng chiếm hết sự chú ý.
- Đổi luôn kiểu miệng gốc giữa các tranh, lúc chữ ω lúc nét cong đơn, làm con vật nhân hoá lúc là mèo lúc không.
- Cho nhân vật cười trong mọi tranh. Một nhân vật chưa từng buồn, chưa từng giận thì người xem khó tin nó có tính cách.
Cách tự kiểm: xếp năm tranh gần nhất của nhân vật cạnh nhau, chỉ nhìn phần miệng. Nếu cả năm giống hệt nhau, nhân vật đang thiếu biểu cảm; nếu cả năm mỗi cái một kiểu không theo quy tắc nào, nhân vật đang thiếu nhất quán.
Bài tập: mười cái miệng trên một nhân vật của bạn
Lấy nhân vật bạn đang thiết kế, hoặc nếu chưa có thì vẽ một chiếc bánh bao tròn như của chị Thư.
- Vẽ mười khuôn mặt giống hệt nhau, chưa có miệng. Dùng giấy than hoặc đồ qua cửa kính để khuôn mặt giống nhau thật.
- Vẽ lần lượt mười hình miệng trong bảng, mỗi khuôn mặt một hình.
- Bên cạnh mỗi khuôn mặt, viết một tình huống mà nhân vật của bạn sẽ có biểu cảm đó. Ví dụ bánh bao gặp khách quen, bánh bao bị nguội, bánh bao vừa ra lò.
- Gạch đi những hình miệng không hợp tính cách nhân vật. Nhân vật hiền có thể không bao giờ cần miệng cười khẩy.
- Khoanh tròn ba đến năm hình miệng còn lại: đó là bộ miệng chính thức của nhân vật, ghi vào hồ sơ nhân vật.
Phần viết tình huống ở bước ba quan trọng hơn phần vẽ. Nó buộc bạn nghĩ nhân vật sống ở đâu và gặp chuyện gì, và chính những tình huống đó về sau thành nội dung cho tờ rơi, túi giấy, bài đăng của cửa hàng.
Câu hỏi thường gặp
Nhân vật cười mà trông như mếu là do đâu?
Thường do hai khoé miệng chúc xuống dù nét giữa cong lên. Đặt hai chấm khoé miệng cao hơn điểm giữa trước, rồi mới nối nét, và kiểm tra lại lông mày có đang nghiêng kiểu buồn hay không.
Có nên vẽ răng cho nhân vật dễ thương không?
Thường không cần. Một khoang miệng tô đen có mảng lưỡi nhỏ ở đáy là đủ. Nếu cần răng, vẽ một dải trắng liền phía trên khoang miệng, đừng chia từng chiếc vì khuôn mặt sẽ cứng.
Miệng của chú mèo nhân hoá nên vẽ thế nào?
Giữ hai nét cong nhỏ nối vào đầu mũi, giống chữ V ngược hoặc chữ ω, vì đó là đặc điểm nhận ra loài. Khi vui chỉ cần nhếch hai nét cao hơn, khi mở miệng thì tách ra thành khoang nhỏ phía dưới.
Nhân vật đang nói thì phải vẽ khẩu hình từng chữ không?
Không cần. Ba hình miệng hé, mở vừa và mở rộng đã đủ để người xem tin nhân vật đang nói. Quan trọng hơn là chỉ để miệng của người đang nói mở, người nghe thì khép miệng.
Đặt miệng cao hay thấp trên khuôn mặt nhân vật?
Miệng cao, sát mắt cho cảm giác trẻ con và đồ vật dễ thương; miệng thấp, xa mắt cho cảm giác người lớn, người già. Chọn theo tuổi bạn muốn người xem cảm nhận được.
Nhân vật đồ vật có cần vẽ môi không?
Gần như không bao giờ. Môi chỉ cần khi nhân vật là người lớn và bạn muốn nói rõ tuổi hoặc phong cách, và lúc đó một nét nhỏ phía dưới miệng là đủ, không cần tô màu môi.