HinhTuong.comHình Tượng
Khuôn mặt và biểu cảm

Biểu cảm bằng dáng người: vẽ cảm xúc khi mặt nhân vật nhỏ hoặc quay đi

Cách cho nhân vật biểu cảm bằng đường hành động, vai, bàn tay, bóng dáng và đồ vật quanh mình, dùng khi mặt quá nhỏ, quay lưng hoặc chỉ là hai chấm.

man sketching tiny cartoon figures in dramatic poses along the margin of a large paper scroll beside a river window, over shoulder view, golden late light

Khi khuôn mặt quá nhỏ, quay đi hoặc chỉ là hai chấm, cảm xúc của nhân vật phải nằm ở dáng người: hướng cong của cả cơ thể, độ cao của vai, bàn tay và khoảng cách giữa nhân vật với thứ xung quanh. Người xem đọc dáng người nhanh hơn đọc mặt, nên một tư thế đúng nói rõ hơn cả nụ cười được vẽ kỹ.

Bài này đi từ đường hành động, bảng tư thế theo cảm xúc, bàn tay, bài tập tô đen bóng dáng đến chuyện cho đồ vật và môi trường cùng biểu cảm, kèm cách vẽ nhân vật quay lưng mà vẫn có cảm xúc. Ví dụ là anh Khoa ở Huế, đang vẽ một tranh khổ dài có cậu bé chèo thuyền nhỏ, khuôn mặt cậu bé chỉ bằng hạt đậu xanh.

Vì sao khuôn mặt thôi chưa đủ

Trong tranh khổ rộng, trong truyện tranh có cảnh xa, trên nhãn dán cỡ nhỏ, khuôn mặt nhân vật thường chỉ còn vài li. Ở cỡ đó, lông mày và khoé miệng biến mất, cảm xúc mà bạn bỏ công vẽ trong bảng biểu cảm không còn đọc được. Nếu dáng người vẫn đứng thẳng như cột, nhân vật trông trống rỗng dù bạn cố vẽ cái miệng cười thật to.

Anh Khoa gặp đúng chuyện này. Bức tranh sông Hương của anh có cậu bé chèo thuyền, anh muốn cậu bé vui vì vừa thấy bạn trên bờ. Khuôn mặt hạt đậu không làm được việc đó. Anh đổi tư thế: một tay giơ cao vẫy, người ngả về phía bờ, mái chèo nghiêng theo, chân nhón trên ván thuyền. Mặt vẫn là hạt đậu, nhưng người xem thấy ngay một cậu bé đang mừng rỡ.

Cảm xúc của dáng người còn có một ưu điểm: nó đọc được từ xa và qua mọi góc nhìn. Một nhân vật buồn có đầu cúi, vai xuôi, lưng cong là buồn ở mặt trước, mặt bên lẫn sau lưng. Vì vậy khi thiết kế nhân vật, hãy tập cho dáng người biểu cảm song song với khuôn mặt, chứ đừng chờ tới lúc cần mới nghĩ.

Đường hành động: một nét cong cho cả cơ thể

Đường hành động là một nét tưởng tượng chạy từ đỉnh đầu xuống chân trụ. Trước khi vẽ thân, tay, chân, bạn vẽ một nét cong duy nhất thể hiện hướng của cả cơ thể. Mọi bộ phận sau đó bám theo nét này. Ở anh Khoa, nét đó là một đường cong hình chữ C ngả về phía bờ sông.

Cong về phía trước là hướng tới: vui, hào hứng, giận dữ lao lên. Ngực và đầu đi trước, như bị kéo về phía mục tiêu. Đây là đường hợp với nhân vật đang chạy tới đón ai đó hoặc đang cãi nhau.

Cong về phía sau là lùi lại: sợ, ngạc nhiên, ghê tởm. Đầu và vai giật ra sau, hông đẩy ra trước. Cùng một đường cong ngửa nhưng tay giơ lên che mặt là sợ, tay dang ra là ngạc nhiên.

Cong xuống là sụp: buồn, mệt, thất vọng. Đường hành động như một chiếc móc câu cụp xuống, đầu nằm thấp hơn vai. Nhân vật như bị trọng lực kéo nặng hơn bình thường.

Thẳng đứng là trung tính, hoặc là căng cứng. Đứng thẳng dùng cho nhân vật bình thường. Thẳng quá mức, tay áp sát người, là nhân vật đang lúng túng, bị gọi tên trước lớp.

Bảng tư thế theo cảm xúc

Bảng mô tả từng bộ phận cho tám cảm xúc thường gặp. Bạn không cần đổi tất cả các bộ phận cùng lúc; chỉ hai ba bộ phận đúng là người xem đã hiểu.

Cảm xúcĐầu và vaiTayChân và trọng tâm
VuiĐầu ngẩng, vai thả lỏngMở ra, có khi giơ caoNhẹ, nhón, một chân co
BuồnĐầu cúi, vai xuôi và khép vàoBuông thõng hoặc ôm lấy mìnhNặng, đầu gối hơi khuỵu
GiậnĐầu đẩy tới, vai nhô lênNắm chặt hoặc chống nạnhDạng rộng, bám đất
SợĐầu rụt vào cổ, vai co lên taiChe mặt hoặc ôm sát ngựcKhép, lùi, trọng tâm ra sau
Ngạc nhiênĐầu giật ra sauDang ra, bàn tay xoèMột chân nhấc khỏi đất
NgượngĐầu nghiêng, mắt nhìn xuốngGãi đầu, xoắn tay vào nhauMũi chân chụm vào nhau
MệtĐầu gục, cổ dài raLủng lẳngKéo lê, trọng tâm sụp
Tự tinNgực ưỡn, cằm nâng nhẹChống hông hoặc khoanh tayĐứng vững, chân rộng bằng vai

Để ý cặp sợ và ngượng: cả hai đều khép người, nhưng sợ thì co về phía sau và căng, ngượng thì nghiêng sang bên và mềm. Khi người xem nhầm hai cảm xúc này, sửa trọng tâm là nhanh nhất.

Bàn tay: khuôn mặt thứ hai

Bàn tay xoè là mở lòng, bàn tay nắm là khép lại. Ngay cả nhân vật có bàn tay chỉ là một hình tròn không ngón, bạn vẫn có thể cho tay mở bằng cách thêm ba vạch nhỏ, cho tay nắm bằng cách vẽ tròn đặc hơn.

Tay chạm vào mặt kể chuyện suy nghĩ. Chống cằm là đang nghĩ, che miệng là bất ngờ hoặc nhịn cười, ôm hai má là xúc động, gãi gáy là ngượng. Đây là những cử chỉ người Việt đọc ra ngay không cần chú thích.

Tay làm việc gì thì cảm xúc đổi theo cách làm. Cậu bé của anh Khoa cầm mái chèo: vui thì mái chèo nghiêng hào hứng, một tay buông ra vẫy; mệt thì hai tay ôm mái chèo, cán chèo tựa vào vai.

Đừng để tay chết. Lỗi phổ biến là hai tay buông xuôi thẳng hai bên trong mọi tư thế. Tay buông chỉ đúng cho cảm xúc buồn hoặc mệt; các cảm xúc khác đều cần tay có việc làm.

Bài tập tô đen bóng dáng

Bài này kiểm tra tư thế có đọc được không khi bỏ hết chi tiết. Cần giấy, bút chì và một bút dạ đầu to.

  1. Chọn bốn cảm xúc trong bảng: vui, buồn, giận, sợ.
  2. Vẽ nhân vật của bạn ở bốn tư thế đó, mỗi tư thế cao chừng một gang tay, chỉ phác đường hành động và khối.
  3. Tô đen kín cả bốn hình bằng bút dạ, không chừa mặt, không chừa chi tiết, chỉ còn bóng.
  4. Nhờ ai đó đoán cảm xúc từ bốn cái bóng.
  5. Bóng nào bị đoán sai, tìm cách tách tay ra khỏi thân, tách chân ra khỏi nhau, để hình bóng có khoảng trống và hướng rõ hơn.
  6. Vẽ lại bóng đó cho tới khi người khác đoán đúng.

Bóng dáng rõ thường có những khoảng trắng giữa tay và thân. Tay áp sát người là bóng dính thành một khối, không đọc được gì. Anh Khoa chỉ cần nhấc khuỷu tay cậu bé ra khỏi thân một chút là bóng của cậu đã nói được chuyện vẫy chào.

Đồ vật và môi trường cùng biểu cảm

Mọi thứ dính vào nhân vật đều có thể biểu cảm theo. Tóc dựng lên khi sợ, rũ xuống khi buồn. Vạt áo bay về phía sau khi hào hứng chạy tới. Chiếc mũ bật khỏi đầu khi ngạc nhiên. Một chiếc khăn quàng có thể cụp xuống như đuôi một con chó buồn. Những thứ này không cần khuôn mặt mà vẫn đọc được ở mọi kích cỡ.

Khoảng cách với vật xung quanh cũng là biểu cảm. Nhân vật ngồi sát mép ghế, người nghiêng về phía người đối diện là đang hứng thú; ngồi lùi tận cuối ghế, tay khoanh là đang dè chừng. Hai nhân vật đứng cách xa nhau giữa một khoảng trống rộng cho cảm giác cô đơn hay giận hờn, kể cả khi mặt họ không hiện rõ.

Trong tranh của anh Khoa, chiếc thuyền cũng tham gia: khi cậu bé vui, mũi thuyền hếch lên, mặt nước gợn những vòng sóng tươi; khi cậu mệt sau buổi chèo dài, thuyền nằm yên, nước phẳng lặng. Đây là cách người vẽ tranh khổ rộng kể cảm xúc mà không phải phóng to khuôn mặt.

Cảm xúc chuyển động qua nhiều khung

Một tư thế đơn lẻ chỉ chụp lại một khoảnh khắc. Khi kể chuyện bằng ba bốn khung liên tiếp, cảm xúc của dáng người có thêm chiều thời gian: nhân vật đi từ tư thế này sang tư thế khác, và chính sự thay đổi đó mới làm người xem tin. Cậu bé chèo thuyền của anh Khoa ở khung đầu ngồi thẳng, mái chèo đều tay; khung hai nhổm dậy, cổ vươn về phía bờ; khung ba đứng hẳn lên vẫy; khung bốn ngồi phịch xuống vì thuyền chòng chành.

Nguyên tắc ở đây là thay đổi từ từ trước khi bùng lên. Nếu khung một đã là tư thế mạnh nhất, các khung sau không còn chỗ để tăng. Hãy vẽ đường hành động của bốn khung ra nháp trước, chỉ bốn nét cong, rồi xem chúng có tạo thành một nhịp lên xuống hợp lý hay không: thẳng, hơi nghiêng, nghiêng mạnh, sụp. Bốn nét ấy là bộ khung cảm xúc của cả đoạn truyện.

Mẹo nhỏ để kiểm tra nhịp: che lần lượt từng khung, đọc ba khung còn lại. Nếu bỏ một khung mà câu chuyện cảm xúc không đổi, khung đó đang lặp lại tư thế của khung bên cạnh và nên được đổi.

Nhân vật quay lưng và những chỗ hay sai

Nhân vật quay lưng là phép thử khó nhất của biểu cảm bằng dáng người. Vài nguyên tắc và lỗi thường gặp dưới đây giúp bạn vượt qua.

  • Quay lưng mà buồn: đầu cúi thấp tới mức chỉ thấy tóc và gáy, vai khép vào nhau thành hình chữ V ngược.
  • Quay lưng mà vui: tay giơ lên khỏi vai, một chân nhấc gót, tóc hay vạt áo bay lên.
  • Quay lưng mà giận: hai vai nhô, tay nắm buông hai bên, bước chân dậm dài.
  • Lỗi thường gặp: vẽ dáng đúng nhưng đầu thẳng như cột. Đầu là bộ phận nghiêng nhiều nhất, quên đầu là mất nửa cảm xúc.
  • Lỗi thường gặp: đối xứng hoàn toàn hai bên cơ thể. Một bên vai cao hơn, một chân chịu lực nhiều hơn là đủ cho tư thế có hồn.
  • Lỗi thường gặp: phóng đại tư thế cho mọi khung. Giữ phần lớn ở mức vừa, để dành tư thế cực mạnh cho khoảnh khắc đáng nhớ.

Câu tự hỏi trước khi đồ mực: nếu tẩy mất khuôn mặt, người xem còn biết nhân vật đang cảm thấy gì không? Nếu còn, tư thế đã làm tròn việc của nó.

Câu hỏi thường gặp

Đường hành động trong vẽ nhân vật là gì?

Đó là một nét cong tưởng tượng chạy từ đỉnh đầu xuống chân trụ, thể hiện hướng của cả cơ thể. Bạn vẽ nét này trước, rồi cho đầu, thân, tay, chân bám theo, nhờ vậy tư thế có một hướng cảm xúc rõ ràng.

Làm sao vẽ nhân vật quay lưng mà vẫn thấy buồn?

Cho đầu cúi thấp tới mức chỉ thấy tóc và gáy, vai khép vào nhau, tay buông hoặc ôm lấy mình, trọng tâm hơi sụp xuống. Thêm khoảng trống rộng xung quanh nhân vật cũng làm cảm giác buồn rõ hơn.

Nhân vật có tay tròn không ngón thì biểu cảm bằng tay thế nào?

Dùng hướng tay và vị trí tay là chính: giơ cao, ôm mặt, chống hông, buông thõng. Khi cần phân biệt mở và nắm, thêm hai ba vạch nhỏ cho tay xoè hoặc vẽ khối tròn chắc hơn cho tay nắm.

Vì sao bóng dáng nhân vật của mình khó đọc?

Thường do tay áp sát thân và hai chân khép nhau, nên khi tô đen mọi thứ dính thành một khối. Nhấc khuỷu tay ra, tách hai chân, nghiêng đầu khỏi trục thân để bóng có khoảng trống và hướng rõ.

Có cần phóng đại tư thế trong mọi khung truyện không?

Không nên. Phần lớn khung dùng tư thế ở mức vừa để người xem thấy tự nhiên. Tư thế phóng đại mạnh để dành cho khoảnh khắc cao trào, dùng nhiều quá thì nhân vật thành ồn ào và người xem mệt.

Dạy trẻ biểu cảm bằng dáng người bắt đầu thế nào?

Chơi trò đóng băng: cả nhà làm tư thế vui, buồn, giận, sợ rồi đứng im, con quan sát và vẽ lại người que theo đúng tư thế. Khen con phát hiện ra vai co hay đầu cúi, không chấm tranh đẹp xấu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138