Kiểu tóc là thứ giúp người xem nhận ra nhân vật từ xa trước cả khuôn mặt, nên hãy vẽ tóc như một khối có hình dạng riêng, chia thành vài chùm lớn, thay vì vẽ từng sợi. Một mái tóc có bóng dáng rõ vừa dễ nhớ vừa dễ vẽ lại, còn mái tóc nhiều sợi thường mỗi lần vẽ ra một kiểu.
Bài hướng dẫn vẽ tóc theo khối từng bước, bảng kiểu tóc và cảm giác chúng tạo ra, cách tách các nhân vật trong một nhóm bằng bóng tóc, tóc cũng biểu cảm thế nào và những chỗ hay sai. Ví dụ là Vy, sinh viên ở TP Hồ Chí Minh, đang vẽ nhân vật cho bốn người trong nhóm bạn thân để làm thiệp tốt nghiệp.
Tóc là thứ người ta nhận ra trước tiên
Đứng xa mười mét, bạn không nhìn rõ mắt của một người quen, nhưng vẫn nhận ra họ qua dáng người và mái tóc. Nhân vật cũng vậy. Khi nhân vật thu nhỏ trên một chiếc thiệp, một nhãn dán hay ở góc trang, phần còn đọc được là khối đầu và bóng tóc. Tóc vì thế là bộ phận làm nên nhận diện, chứ không chỉ là trang trí.
Vy ban đầu vẽ bốn người bạn có khuôn mặt khác nhau khá kỹ, nhưng tóc đều là tóc thẳng ngang vai hoặc tóc ngắn bình thường. Khi xếp bốn nhân vật nhỏ cạnh nhau trên thiệp, cả nhóm không ai tự nhận ra mình. Sau khi đổi tóc, mỗi người một bóng rõ rệt, chưa cần tô màu cả nhóm đã chỉ đúng nhân vật của từng người.
Câu tự hỏi đầu tiên khi thiết kế tóc: nếu tô đen toàn bộ cái đầu cùng mái tóc, mình còn biết đây là ai không? Nếu câu trả lời là không, tóc chưa làm việc của nó.
Vẽ tóc theo khối, từng bước
Cách làm dưới đây áp dụng được cho mọi kiểu tóc, từ tóc ngắn cắt sát tới tóc dài buộc cao.
- Vẽ khối đầu trước, kể cả phần đỉnh đầu sẽ bị tóc che. Tóc luôn mọc ra ngoài hộp sọ, nên đường viền tóc phải nằm ngoài đường viền đầu một khoảng, đừng vẽ tóc dán sát như mũ bơi.
- Xác định đường chân tóc trên trán và chỗ rẽ ngôi. Ngôi lệch hay ngôi giữa quyết định tóc mái đổ về đâu.
- Phác bóng ngoài của cả mái tóc bằng một đường viền duy nhất, như cắt một miếng giấy hình mái tóc đặt lên đầu.
- Chia khối lớn thành ba đến bảy chùm tóc có đầu nhọn hoặc tròn, các chùm to nhỏ khác nhau, không đều tăm tắp.
- Thêm hai ba nét nhỏ bên trong vài chùm để gợi sợi tóc, chỉ ở chỗ tóc gấp hoặc tách.
- Đồ mực đường viền ngoài đậm hơn nét bên trong, rồi tẩy chì.
Bước ba là bước quan trọng nhất và cũng hay bị bỏ qua nhất. Nếu bóng ngoài đẹp và rõ, các chùm tóc bên trong vẽ sai một chút cũng không ai để ý. Ngược lại, chùm tóc bên trong vẽ kỹ mà bóng ngoài mờ nhạt thì nhân vật vẫn không có nhận diện.
Kiểu tóc và cảm giác chúng tạo ra
Mỗi kiểu tóc gợi một tính cách, nhưng đây là xu hướng chứ không phải luật. Bạn có thể cố ý đi ngược để tạo bất ngờ, miễn là có chủ ý.
| Kiểu tóc | Bóng dáng | Cảm giác thường gợi ra |
|---|---|---|
| Tóc ngắn tròn ôm đầu | Hình tròn hoặc hình nấm | Hiền, trẻ, ngoan, dễ gần |
| Tóc dựng chỉa nhọn | Răng cưa phía trên | Năng động, nóng tính, nghịch |
| Tóc dài thẳng buông | Hình chữ nhật dài sau lưng | Điềm tĩnh, dịu dàng, kín đáo |
| Tóc xoăn bồng | Đám mây tròn to | Vui tính, phóng khoáng, nghệ sĩ |
| Tóc buộc đuôi ngựa cao | Một đường cong vồng sau gáy | Nhanh nhẹn, thể thao, tự tin |
| Tóc búi gọn | Một khối tròn nhỏ trên đỉnh hoặc sau gáy | Chỉn chu, trưởng thành, đảm đang |
| Tóc mái bằng dày | Đường cắt ngang trán | Trẻ con, thẳng tính, bí ẩn nếu che mắt |
| Tóc hai bím | Hai nhánh đối xứng hai bên | Hồn nhiên, tinh nghịch, học trò |
| Tóc cắt sát hoặc hói | Gần như chỉ còn khối đầu | Nghiêm, đơn giản, hoặc người lớn tuổi |
Tóc của người thật trong nhóm là điểm xuất phát, không phải đích đến. Vy giữ đúng kiểu tóc ngoài đời của từng bạn nhưng phóng đại một đặc điểm: bạn tóc xoăn thì đám xoăn to gấp đôi, bạn tóc đuôi ngựa thì đuôi vồng cao như dấu phẩy.
Tách các nhân vật trong nhóm bằng bóng tóc
Mỗi nhân vật một hình học khác nhau. Trong nhóm bốn người, cho mỗi bóng tóc thuộc một họ hình khác nhau: một tròn, một nhọn, một dài, một có khối nhô ra như búi hay bím. Đặt bốn bóng cạnh nhau, không có hai cái nào cùng họ hình.
Khác nhau về chiều cao của khối tóc. Một nhân vật tóc ôm sát, một nhân vật tóc bồng cao thêm nửa cái đầu. Chiều cao khác nhau giúp nhận ra ngay cả khi bốn người đứng cùng hàng.
Khác nhau về hướng. Tóc mái rẽ trái cho nhân vật này, rẽ phải cho nhân vật kia, đuôi tóc của nhân vật thứ ba vồng ra sau. Hướng khác nhau làm nhóm nhìn có nhịp chứ không đều đều.
Đừng dựa vào màu tóc để phân biệt. Màu tóc có ích nhưng mất đi khi in đen trắng, khi photo hoặc khi người xem không phân biệt tốt màu sắc. Bóng tóc phải tự đứng được mà không cần màu.
Tóc cũng biểu cảm
Tóc dựng đứng là sợ hoặc giận bùng lên. Các chùm tóc chỉa ra mọi hướng như bị điện giật. Chỉ dùng ở mức biểu cảm mạnh, rồi trả về bóng gốc ở khung sau.
Tóc rũ xuống là buồn hoặc ướt sũng. Các chùm tóc dài ra và cụp xuống che bớt mắt. Với nhân vật tóc ngắn, chỉ cần mấy chùm ở đỉnh đầu rũ sang hai bên.
Một lọn tóc riêng như ăng ten. Nhiều nhân vật có một lọn tóc nhỏ dựng trên đỉnh đầu. Lọn tóc này cong lên khi vui, cụp xuống khi buồn, xoắn lại khi bối rối, như một chiếc kim chỉ cảm xúc rất dễ đọc.
Tóc mái che mắt giúp giấu cảm xúc khi cần. Khi muốn người xem tự đoán nhân vật đang nghĩ gì, cho tóc mái đổ xuống che hết mắt. Đây là lựa chọn dùng có chủ đích trong một hai khung đáng nhớ.
Tóc theo tuổi và theo nếp sống
Tóc kể về tuổi và nếp sống của nhân vật nhiều hơn người ta nghĩ. Một bé gái tóc cắt ngắn ngang cằm có mái thưa, một cô sinh viên buộc tóc vội bằng dây chun, một người mẹ búi gọn sau gáy để tiện bếp núc, một bà cụ tóc bạc búi nhỏ. Mỗi kiểu là một câu chuyện ngắn về một ngày bình thường của nhân vật.
Khi lấy cảm hứng từ người quen, hãy quan sát họ để tóc thế nào lúc làm việc thật, chứ không chỉ lúc chụp ảnh. Bạn trong nhóm của Vy hay kẹp mái lên bằng một chiếc kẹp càng cua lúc học bài; chiếc kẹp đó vào nhân vật và cả nhóm thấy đúng là bạn ấy ngay. Chi tiết đời thường như vậy tốt hơn nhiều so với một kiểu tóc đẹp mà người thật chưa từng để.
Với nhân vật mang cảm hứng các dân tộc hay vùng miền, kiểu tóc và khăn đội đầu gắn với văn hoá cụ thể. Hãy tìm hiểu kỹ từ nguồn chính thống, vẽ đúng và trân trọng, không dùng như một chi tiết gây cười. Nếu chưa chắc, chọn kiểu tóc trung tính cho nhân vật và để phần văn hoá thể hiện qua câu chuyện.
Tóc khi đầu xoay: thẳng, ba phần tư, nghiêng
Mái tóc đẹp ở mặt trước có thể trở nên khó hiểu khi nhân vật xoay đầu. Lý do là người vẽ chỉ thiết kế bóng tóc ở một góc. Trước khi chốt kiểu tóc, hãy vẽ cái đầu ở ba góc: nhìn thẳng, xoay ba phần tư và nghiêng hẳn. Ở góc nghiêng, bạn sẽ phải quyết định đuôi tóc dài tới đâu sau gáy, búi tóc nằm cao hay thấp, tóc mái nhô ra khỏi trán bao nhiêu.
Một quy tắc giúp tóc nhất quán khi xoay: các chùm tóc mái giữ nguyên thứ tự từ trái sang phải. Nếu ở mặt thẳng chùm to nằm bên trái ngôi, thì khi đầu xoay ba phần tư, chùm to vẫn bên trái ngôi, chỉ bị thu hẹp lại vì phối cảnh. Người mới hay vẽ lại tóc mái từ đầu ở mỗi góc nên chùm to lúc trái lúc phải.
Vy vẽ ba góc cho cả bốn bạn trên một tờ giấy, ghi chú ngắn bên cạnh như "mái ba chùm, chùm to bên trái", "đuôi ngựa buộc ngang đỉnh tai". Tờ ghi chú này về sau giúp cô vẽ nhóm bạn trong những tư thế khác nhau trên thiệp mà không phải đoán.
Những chỗ hay sai và cách tự kiểm
Rà danh sách này mỗi lần vẽ xong một nhân vật mới hoặc vẽ lại nhân vật cũ sau thời gian dài.
- Tóc dán sát đầu như mũ bơi. Nhấc đường viền tóc ra khỏi đường viền đầu một khoảng, nhất là ở đỉnh đầu.
- Mọi chùm tóc to bằng nhau, xếp đều như răng lược. Cho chùm lớn chùm nhỏ xen kẽ, một hai chùm nổi bật.
- Vẽ quá nhiều nét sợi. Ba nét trong một chùm là nhiều; vẽ hai mươi nét thì lần sau không thể vẽ lại giống.
- Đổi số chùm tóc mái giữa các tranh. Nếu tóc mái gốc có ba chùm, ghi lại con số đó và giữ đúng ba.
- Quên mặt sau của mái tóc. Hãy vẽ thử nhân vật quay lưng một lần để biết đuôi tóc, búi tóc nằm ở đâu.
- Tóc không chịu ảnh hưởng của chuyển động. Nhân vật chạy mà tóc vẫn đứng yên trông như đội tóc giả.
Phép tự kiểm cuối cùng là phép tô đen: tô kín đầu và tóc của mọi nhân vật trong nhóm, đặt cạnh nhau, nhờ một người không biết gì về nhóm của bạn chỉ ra nhân vật nào là ai sau khi đã xem bản tô màu. Nếu họ làm được, bộ tóc đã hoàn thành nhiệm vụ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nên vẽ tóc nhân vật theo khối thay vì từng sợi?
Khối tóc có bóng dáng rõ nên đọc được từ xa và dễ vẽ lại lần nào cũng giống. Vẽ từng sợi tốn công, làm nhân vật rối mắt và mỗi lần vẽ ra một kiểu khác nhau dù cùng một người vẽ.
Làm sao để bốn nhân vật trong nhóm không bị trông giống nhau?
Cho mỗi nhân vật một bóng tóc thuộc họ hình khác nhau như tròn, nhọn, dài, có búi, đồng thời khác nhau về chiều cao khối tóc và hướng tóc mái. Kiểm tra bằng cách tô đen bốn cái đầu và đặt cạnh nhau.
Có nên dùng màu tóc để phân biệt nhân vật không?
Màu tóc là lớp phụ giúp nhận diện, nhưng không nên là lớp duy nhất. Khi in đen trắng hoặc thu nhỏ, màu mất tác dụng; bóng tóc phải tự phân biệt được các nhân vật mà không cần màu.
Nhân vật tóc ngắn thì biểu cảm bằng tóc thế nào?
Dùng vài chùm ở đỉnh đầu hoặc một lọn tóc dựng như ăng ten: cong lên khi vui, cụp khi buồn, dựng khi sợ. Chỉ cần một chi tiết nhỏ và giữ đúng chỗ của nó trong mọi tranh.
Vẽ nhân vật dựa trên bạn bè thì giữ tóc thật đến mức nào?
Giữ kiểu tóc người thật hay để thường ngày làm gốc, rồi phóng đại một đặc điểm dễ nhận ra như độ xoăn, độ cao của đuôi tóc hay chiếc kẹp quen dùng. Không cần giống từng sợi, cần giống cái cảm giác.
Tóc mái nên có bao nhiêu chùm?
Ba đến năm chùm là dễ nhớ và dễ vẽ lại. Quan trọng hơn con số là giữ đúng con số đó ở mọi tranh và ghi lại trong hồ sơ nhân vật, vì đổi số chùm mái là lỗi khiến nhân vật trông lệch đi nhanh nhất.