HinhTuong.comHình Tượng
Trẻ tự tạo nhân vật

Tuổi 11–14 sáng tạo nhân vật riêng: sổ phác hằng ngày, nét riêng và nhóm nhân vật

Gợi ý cho học sinh 11–14 tuổi tự sáng tạo nhân vật: thói quen sổ phác, tìm nét vẽ riêng, dựng nhóm nhân vật có quan hệ và giữ an toàn khi chia sẻ.

Teenage girl in school uniform, face out of focus, filling a small sketchbook with a group of round cartoon characters at a desk beside a window, evening lamp light

Ở tuổi 11–14, sáng tạo nhân vật riêng không còn là trò chơi một buổi mà thành một dự án: con cần một cuốn sổ phác vẽ đều đặn, một nét vẽ dần thành của riêng mình và một nhóm nhân vật có quan hệ với nhau để có chuyện mà kể. Người lớn lúc này lùi lại một bước, làm người hỏi chuyện và giữ khung an toàn, không còn là người ngồi kèm.

Tuổi này cũng là lúc nhiều em bỏ vẽ vì so mình với tranh trên mạng hoặc vì nghĩ vẽ là việc "trẻ con". Bài này dành cho cả học sinh lẫn phụ huynh: thói quen sổ phác mười phút, cách tìm nét riêng mà không sao chép, cách dựng nhóm ba nhân vật, chuyện chia sẻ tranh lên mạng, và những câu tự hỏi khi nhìn lại nhân vật sau vài tháng.

Vì sao tuổi 11–14 hay bỏ vẽ, và vì sao nhân vật giữ chân các em

Khoảng mười một tuổi trở đi, mắt nhìn của trẻ đi trước tay. Em nhận ra rõ tranh mình chưa giống thật, chưa "xịn" như những tranh em thấy hằng ngày, và khoảng cách đó gây khó chịu. Nhiều em giải quyết bằng cách thôi vẽ hẳn, hoặc chỉ chép theo một kiểu vẽ nổi tiếng nào đó vì chép thì trông ra dáng hơn.

Thiết kế nhân vật là lối thoát khá tốt cho tình trạng này. Nhân vật được phép đơn giản, được phép cường điệu, miễn là nhất quán và có tính cách. Một học sinh lớp bảy vẽ người chưa đúng tỉ lệ vẫn có thể có một nhân vật mèo đầu vuông mà cả lớp nhận ra. Thứ em cần luyện là sự nhất quán và ý tưởng, hai thứ không phụ thuộc vào năng khiếu bẩm sinh.

Tuổi này cũng thích có thế giới riêng. Một nhóm nhân vật với tên, tính cách, chuyện giận hờn giữa chúng là chỗ để em đặt những suy nghĩ của mình vào mà không phải nói thẳng ra. Phụ huynh tinh ý sẽ hiểu con hơn qua các nhân vật đó, với điều kiện không đem chúng ra phân tích hay trêu chọc.

Thói quen sổ phác mười phút mỗi ngày

Không cần sổ đắt tiền, một cuốn vở trơn khổ nhỏ để vừa cặp là đủ. Quy tắc chính: sổ phác là chỗ được vẽ xấu. Không xé trang, không tẩy quá nhiều, không đưa cho ai chấm.

  1. Ghi ngày ở góc mỗi trang. Sau ba tháng, em lật lại sẽ thấy rõ tay mình thay đổi, điều mà không lời khen nào thay được.
  2. Mỗi ngày một đề nhỏ, chọn trước cho cả tuần: nhân vật đang đói, nhân vật đi học muộn, nhân vật nhìn từ trên xuống, nhân vật cầm một vật nặng.
  3. Phác nhanh bằng bút mực hoặc bút bi để không tẩy được. Bút không tẩy được làm em quen với việc vẽ đè, vẽ lại bên cạnh thay vì xoá.
  4. Mỗi tuần dành một trang để vẽ người thật quanh mình: bạn ngồi chờ xe buýt, bà bán xôi, em nhỏ ngủ gật. Chỉ vẽ dáng, không vẽ mặt rõ. Quan sát người thật làm nhân vật tưởng tượng có dáng tự nhiên hơn.
  5. Cuối tuần chọn một phác thảo thích nhất và đánh dấu sao nhỏ. Những trang có sao là nguồn để sau này dựng nhân vật chính.

Mười phút là con số cố ý nhỏ. Học sinh lớp tám ở thành phố thường kín lịch học thêm, đặt mục tiêu một tiếng mỗi ngày thì một tuần sau sẽ bỏ. Mười phút đều đặn hơn hẳn một buổi dài mỗi tháng.

Tìm nét vẽ riêng mà không sao chép

Học từ nhiều nguồn, đừng học từ một nguồn. Em thích cách vẽ mắt của người này, cách tô bóng của người kia, cách giản lược bàn tay của người khác nữa. Pha trộn nhiều nguồn rồi biến đổi theo ý mình là cách nét riêng hình thành. Chép trọn một kiểu thì mãi là bản sao.

Chép để luyện thì giữ trong sổ, ghi rõ là bài chép. Chép tranh để học kỹ thuật là chuyện bình thường trong học vẽ. Điều không ổn là đăng bài chép lên mạng như tranh của mình, hoặc dùng nhân vật của người khác như thể mình nghĩ ra.

Phóng đại thứ mình thích. Nếu em hay vẽ đầu tròn, cứ làm nó tròn hơn nữa. Nét riêng thường bắt đầu từ một thói quen được đẩy đến mức rõ ràng.

Rút gọn tới mức tối thiểu. Thử vẽ nhân vật bằng ít nét nhất có thể mà vẫn nhận ra. Bài tập này buộc em quyết định đâu là điểm đặc trưng, và đó cũng là bản sắc của nét vẽ.

Nhìn lại sau một tháng. Lật sổ phác, tìm ba thứ em vẽ lặp lại mà không để ý, ví dụ luôn cho nhân vật đeo khăn, luôn vẽ tóc rủ một bên. Đó là nét riêng đang thành hình, nên giữ.

Dựng một nhóm ba nhân vật có quan hệ

Một nhân vật đứng một mình khó có chuyện. Ba nhân vật khác nhau rõ ràng thì chuyện tự nảy ra. Bảng dưới là cách chia vai mà nhiều người viết truyện vẫn dùng, kèm ví dụ của một học sinh lớp tám.

Vai trong nhómHình khối gợi ýVí dụ
Người khởi xướng, hay lao vào việcTam giác, dáng nhọn, nghiêng về phía trướcCò, cô bé tóc cột cao, chạy trước cả nhóm
Người cẩn thận, hay loVuông, vững, chân đứng rộngBin, cậu bạn đeo ba lô to, lúc nào cũng mang áo mưa
Người vui vẻ, làm dịu không khíTròn, mềm, má phúng phínhMochi, con mèo tròn của Bin, hay ngủ gật
Quan hệ giữa các nhân vậtĐặt ba hình đứng cạnh nhau phải phân biệt được ngay bằng bóng đenCò kéo cả nhóm đi, Bin cản, Mochi làm hỏng kế hoạch của cả hai

Kiểm tra bằng cách tô đen kín ba nhân vật như cái bóng. Nếu chỉ nhìn bóng mà vẫn biết ai là ai, nhóm đã đủ khác nhau. Nếu hai bóng giống nhau, đổi chiều cao hoặc hình khối của một nhân vật.

Ví dụ: Minh Thư ở Hải Phòng và nhóm "Ba đứa xóm cảng"

Minh Thư mười ba tuổi, học lớp tám ở Hải Phòng, từng bỏ vẽ cả năm lớp bảy vì "vẽ người toàn bị lệch". Đầu hè, mẹ không ép học vẽ mà đưa một cuốn vở trơn, giao hẹn mỗi tối mười phút, không ai được xem trừ khi Thư muốn cho xem. Tháng đầu, sổ đầy những hình người que và những con mèo méo mó.

Sang tháng thứ hai, Thư bắt đầu vẽ lặp lại một cậu bé đeo ba lô to, đặt tên là Bin, rồi thêm cô bạn Cò chạy nhanh và con mèo Mochi. Ba nhân vật sống ở một con phố gần cảng, nơi Thư hay đi ngang. Thư vẽ cẩu trục, xe container ở phía xa như phông nền. Mẹ chỉ hỏi những câu như "hôm nay Bin lo chuyện gì" và nghe con kể, không nhận xét nét vẽ.

Đến cuối hè, Thư lật lại trang đầu và tự bật cười vì thấy tay mình đã khác. Nét người vẫn chưa chuẩn, nhưng ba nhân vật nhất quán, nhận ra từ xa, và mỗi đứa có tính riêng rõ ràng. Thư tự làm một trang giới thiệu nhóm để dán vào góc học tập. Điều đáng chú ý là không có một buổi học kỹ thuật nào, chỉ có thói quen nhỏ và người lớn biết đứng lùi lại.

Câu tự hỏi khi nhìn lại nhân vật sau vài tháng

Che mặt nhân vật đi, mình còn nhận ra nó không? Nếu chỉ nhận ra nhờ khuôn mặt, nhân vật còn phụ thuộc vào chi tiết nhỏ. Thử tăng một điểm lớn hơn như kiểu tóc, dáng người, một món đồ luôn mang theo để nhân vật đứng vững hơn.

Nhân vật có làm điều gì mà chỉ nó mới làm không? Một nhân vật hay có hành động riêng: luôn đến muộn, luôn chia đồ ăn, luôn đếm bước chân. Nếu đổi tên mà nhân vật vẫn hành xử như bất kỳ ai, tính cách cần rõ hơn.

Mình còn thích vẽ nó không? Câu hỏi nghe đơn giản nhưng quyết định. Nhân vật làm mình chán thì nên cho nghỉ, giữ lại trong sổ, chứ đừng cố vẽ tiếp chỉ vì đã mất công. Nhiều nhân vật quay lại sau một năm với hình dạng khác hẳn.

Phần nào mình vẽ lần nào cũng khác? Đó là chỗ cần ghi chú lại, ví dụ số ngón tay, độ dài tóc, màu áo. Một trang ghi chú nhỏ dán ở cuối sổ giúp nhân vật nhất quán hơn mà không cần học thêm kỹ thuật nào.

Nhân vật này có đang giống một nhân vật nổi tiếng nào quá không? Nếu bạn bè nhìn vào và gọi tên một nhân vật khác, nên đổi ít nhất hai trong ba thứ: hình khối, bảng màu, phụ kiện đặc trưng. Lấy cảm hứng là được, giống đến mức bị nhầm thì chưa phải của mình.

Chia sẻ tranh lên mạng: thoả thuận trước trong nhà

Tuổi này em sẽ muốn khoe nhân vật cho bạn bè và người lạ xem. Thay vì cấm, gia đình nên có vài thoả thuận rõ ràng:

  • Chỉ đăng tranh, không đăng ảnh mặt, đồng phục có tên trường hay địa chỉ nhà nằm lọt trong khung chụp.
  • Dùng tên nghệ danh, không dùng họ tên đầy đủ.
  • Không nhận vẽ theo yêu cầu có trả tiền hay đổi quà với người lạ khi chưa nói với bố mẹ.
  • Bình luận chê bai, so sánh hay chấm điểm thì không cần trả lời, có thể tắt bình luận.
  • Thấy ai lấy nhân vật của mình đi dùng thì báo người lớn, đừng tự cãi nhau.
  • Bài chép để luyện tay thì ghi rõ là bài chép, không nhận là của mình.

Những thoả thuận này nên nói như giữa hai người cùng làm nghề sáng tạo, không như lệnh cấm. Em nào thấy mình được tôn trọng thì thường tự giữ quy tắc tốt hơn.

Một việc nhỏ đáng làm: trước khi đăng, chụp lại trang sổ có ngày tháng và giữ bản gốc giấy. Nếu sau này có ai nhận nhân vật là của họ, cuốn sổ phác với những bản nháp đầu tiên là bằng chứng rõ ràng nhất rằng nhân vật do em nghĩ ra.

Câu hỏi thường gặp

Con 12 tuổi chỉ thích chép tranh có sẵn thì có đáng lo không?

Chép để luyện tay là bước bình thường, nhiều người học vẽ đều đi qua. Chỉ cần thoả thuận rõ là bài chép thì để trong sổ, không đăng như tranh của mình, đồng thời khuyến khích con pha trộn nhiều nguồn để tạo nhân vật riêng.

Mỗi ngày vẽ mười phút có đủ để tiến bộ không?

Đủ, với điều kiện đều đặn. Mười phút mỗi ngày trong ba tháng thường cho thay đổi rõ hơn vài buổi dài thất thường, và quan trọng là con không thấy nặng nề nên ít bỏ giữa chừng.

Làm sao biết nhóm nhân vật của mình đã đủ khác nhau?

Tô đen kín từng nhân vật thành cái bóng rồi đặt cạnh nhau. Nếu chỉ nhìn bóng vẫn phân biệt được từng nhân vật, nhóm đã ổn; nếu hai bóng giống nhau thì đổi chiều cao, hình khối hoặc một phụ kiện lớn.

Có nên cho con đăng tranh nhân vật lên mạng xã hội không?

Có thể, nếu gia đình thoả thuận trước: dùng nghệ danh, không lộ mặt, trường hay địa chỉ, không nhận vẽ có trả tiền với người lạ, và bỏ qua những bình luận chấm điểm hay so sánh.

Phụ huynh không biết vẽ thì giúp con thế nào?

Không cần biết vẽ. Việc của phụ huynh là giữ thói quen, mua cuốn sổ, hỏi về nhân vật như hỏi về một người bạn và tuyệt đối không đem tranh ra so sánh. Phần kỹ thuật con tự học dần qua sổ phác.

Con dùng nhân vật để nói chuyện buồn của mình thì có nên hỏi thẳng không?

Nên hỏi qua nhân vật trước, kiểu hôm nay bạn ấy gặp chuyện gì. Nếu thấy dấu hiệu con thật sự gặp khó khăn kéo dài thì nói chuyện riêng một cách nhẹ nhàng, và tìm đến giáo viên hoặc người có chuyên môn khi cần.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138