HinhTuong.comHình Tượng
Trẻ tự tạo nhân vật

Nặn nhân vật bằng đất nặn cùng con: năm khối cơ bản, mối nối chắc và giữ dáng lâu

Cách nặn nhân vật cùng con từ năm khối cơ bản, nối đầu thân không rời, chọn loại đất theo tuổi, giữ nhân vật đứng vững và cất giữ cho bền.

Mother and son seen from behind shaping colorful clay figures of a water buffalo character on a kitchen table, finished figures drying on a windowsill, warm side light

Nặn một nhân vật bằng đất nặn cùng con chỉ cần năm khối cơ bản: viên tròn, que lăn dài, giọt nước, đĩa dẹt và khối trụ; ghép chúng bằng mối nối có que đỡ bên trong thì nhân vật không rơi đầu, rụng tay. Phần khó nhất với trẻ không phải tạo hình mà là làm nhân vật đứng được, và phần này có mẹo hẳn hoi.

Nặn khác vẽ ở chỗ nhân vật có ba chiều, con phải nghĩ cả mặt sau, mặt bên, chỗ đặt chân. Đó cũng là lý do nhiều trẻ ngại vẽ lại thích nặn: tay được bóp, được lăn, không có nét nào gọi là "sai". Dưới đây là cách chọn đất theo tuổi, năm khối cơ bản, quy trình nặn một nhân vật, mẹo cho đứng vững, một ví dụ ở Bắc Ninh và cách cất giữ.

Chọn loại đất theo tuổi và mục đích

Trên thị trường có nhiều loại đất nặn, nhưng gom lại chỉ có ba nhóm. Không cần mua loại đắt, chỉ cần đúng nhóm cho việc mình muốn làm.

Loại đấtĐặc điểmHợp vớiLưu ý
Đất nặn bột mì tự làmMềm, dễ bóp, không khô cứng hẳn nếu cất kín, làm từ bột mì, muối, nước, chút dầu ănTrẻ 3–5 tuổi, buổi chơi nhanhCó muối nên không ăn được, cất túi kín dùng vài ngày
Đất nặn dầuKhông bao giờ khô, nặn lại được nhiều lần, hơi cứng khi lạnhTrẻ 5–10 tuổi, tập tạo hình, chỉnh đi chỉnh lạiBám bụi, mềm chảy khi để nắng, để chỗ mát
Đất sét tự khôĐể ngoài không khí một đến ba ngày thì cứng, tô màu sau khi khôTrẻ từ 7 tuổi, nhân vật muốn giữ lâuDễ nứt nếu khô quá nhanh hoặc mối nối không chắc

Với trẻ mầm non, đất tự làm là lựa chọn yên tâm vì biết rõ thành phần, vẫn cần người lớn ngồi cạnh để con không cho vào miệng. Muốn nhân vật "sống" lâu trên kệ thì dùng đất tự khô, nhưng chấp nhận nó khó sửa hơn. Đất nặn dầu hợp nhất cho giai đoạn thử nghiệm, nặn đi nặn lại tới khi ưng.

Năm khối cơ bản, nhân vật nào cũng bắt đầu từ đây

Viên tròn. Lăn đất giữa hai lòng bàn tay theo vòng tròn. Dùng làm đầu, thân béo, mắt, mũi tròn. Trẻ nhỏ thường ép mạnh quá thành dẹt, nhắc con xoay nhẹ như lăn viên chè trôi nước.

Que lăn dài. Đặt viên tròn xuống bàn, lăn qua lại bằng các ngón tay duỗi thẳng. Dùng làm tay, chân, đuôi, râu. Que càng đều thì tay chân càng gọn.

Giọt nước. Lăn viên tròn rồi vê nhọn một đầu. Dùng làm tai, mỏ, cánh, ngón chân, ngọn tóc. Đây là khối làm nhân vật có hồn nhất mà ít trẻ biết.

Đĩa dẹt. Ấn viên tròn xuống bằng lòng bàn tay. Dùng làm bàn chân, mũ, áo choàng, lá, đế đứng.

Khối trụ. Lăn que to và ngắn, cắt hai đầu bằng. Dùng làm thân hình hộp, chân bàn, ống khói, thân cây.

Bài khởi động năm phút. Trước khi nặn nhân vật, cho con nặn mỗi khối một cái rồi xếp thành hàng. Sau đó đố nhau: ghép một viên tròn với hai giọt nước được con gì? Ghép khối trụ với bốn que ngắn được con gì? Trò đố này giúp con thấy nhân vật nào cũng là khối cơ bản ghép lại, và trước khi nặn thật, con đã có sẵn trong tay những mảnh để thử.

Quy trình nặn một nhân vật trong 30 phút

Trước khi nặn, để con nói nhân vật là ai và có tính gì, giống như khi vẽ. Một nhân vật hiền thì khối tròn, nhân vật nhanh nhẹn thì thân dài, chân mảnh hơn. Lót bàn bằng giấy nến hoặc túi nilon cắt phẳng. Rửa tay trước khi nặn đất màu sáng, vì đất trắng và vàng bắt bẩn rất nhanh, và nặn màu sáng trước rồi mới nặn màu tối để tay không truyền màu sang.

  1. Nặn thân trước, to nhất, đặt xuống bàn ấn nhẹ cho đáy phẳng. Thân là nền, đứng không vững thì mọi thứ phía trên đều đổ.
  2. Cắm một đoạn tăm hoặc que xiên đã bẻ bớt đầu nhọn vào giữa thân, chừa ra một nửa phía trên.
  3. Nặn đầu, xuyên đầu vào phần que thò lên. Ấn nhẹ cho đầu ăn vào thân, không ấn mạnh làm bẹp thân.
  4. Với đất sét tự khô: trước khi ghép bất kỳ chi tiết nào, dùng tăm rạch vài đường chéo lên cả hai mặt tiếp xúc, chấm chút nước, rồi mới ép vào và miết đường nối cho liền.
  5. Gắn tay, chân, tai từ que và giọt nước. Chi tiết nào dài hơn đốt ngón tay của con thì nên có que đỡ bên trong.
  6. Thêm mắt bằng hai viên tròn nhỏ màu trắng, chấm con ngươi bằng viên đen nhỏ hơn hoặc ấn đầu bút chì tạo lỗ.
  7. Cuối cùng mới thêm chi tiết trang trí như nút áo, hoa văn ấn bằng nắp bút. Đặt nhân vật lên đế đĩa dẹt nếu chân nhỏ.

Không cần nặn đủ năm ngón tay hay vẽ lông mày từng sợi. Nhân vật đất nặn đẹp nhờ khối to rõ ràng, chi tiết nhỏ làm dễ gãy và rối mắt.

Mẹo cho nhân vật đứng vững, không đổ không gãy

Đây là chỗ trẻ hay nản nhất: nặn xong đặt xuống thì ngã, nhấc lên thì rụng tay. Vài mẹo người làm tượng nhỏ vẫn dùng:

  • Hạ trọng tâm: thân dưới to, đầu nhỏ hơn thân hoặc để nhân vật ngồi. Nhân vật ngồi bệt gần như không bao giờ đổ.
  • Chân to và ngắn: chân dài mảnh chỉ hợp với nhân vật có đế. Chân kiểu bàn chân vịt bè ra đứng rất chắc.
  • Ba điểm chạm đất: hai chân và đuôi, hoặc hai chân và một cái gậy. Ba điểm luôn vững hơn hai.
  • Đầu không quá nặng: nhân vật đầu to kiểu dễ thương thì làm đầu rỗng bằng cách nặn quanh một viên giấy vo tròn, chỉ dùng với đất tự khô.
  • Tay áp sát thân: tay dang ngang dễ gãy nhất. Cho nhân vật chống nạnh, ôm bụng, cầm đồ vật áp vào ngực.
  • Phơi khô đúng cách: đất tự khô để chỗ thoáng, không phơi nắng gắt, xoay nhân vật sau mỗi nửa ngày cho khô đều, tránh nứt.

Nếu nhân vật vẫn đổ, cho con tự đoán vì sao. Câu hỏi "nó nặng ở đâu?" là bài vật lý đầu tiên mà trẻ học bằng tay.

Ví dụ: anh Tùng ở Bắc Ninh và chú trâu "Nghé Ọ"

Anh Tùng làm thợ điện ở Bắc Ninh, cuối tuần trông con gái bảy tuổi là bé Su trong lúc vợ đi làm ca. Su muốn nặn một con trâu để mang lên lớp kể chuyện về quê. Lần đầu, hai bố con nặn trâu bốn chân dài, sừng cong, đặt xuống là gãy một chân, đầu gục xuống bàn. Su khóc vì "trâu chết rồi".

Lần thứ hai, anh Tùng hỏi con: "trâu của mình thích làm gì nhất?". Su bảo trâu thích nằm dưới bóng tre nhai cỏ. Vậy là con trâu được nặn ở dáng nằm, bụng chạm đất, bốn chân gập ngắn dưới thân. Đầu gắn bằng nửa cây tăm, sừng làm từ hai giọt nước uốn cong rồi để khô riêng một ngày mới gắn lên. Su thêm một chiếc lá đĩa dẹt cài sau tai và đặt tên trâu là Nghé Ọ.

Nghé Ọ khô sau hai ngày, có một vết nứt nhỏ ở cổ vì chỗ đó dày. Anh Tùng không giấu đi mà chỉ cho con xem, giải thích chỗ dày khô chậm hơn chỗ mỏng nên kéo nhau mà nứt. Lần sau Su tự biết làm cổ thon lại. Bài học nằm ở việc đổi dáng theo tính cách nhân vật, chứ không phải ở tay nghề.

Chuyển nhân vật con đã vẽ thành nhân vật nặn

Nhiều trẻ đã có nhân vật trên giấy và muốn "cầm được" nó. Chuyển từ hình phẳng sang khối là bài tập tư duy hay, vì tranh chỉ cho thấy một mặt, còn tượng phải có đủ bốn phía. Các bước gợi ý:

  1. Đặt tranh nhân vật trước mặt con. Cùng con khoanh từng bộ phận và gọi tên khối tương ứng: đầu là viên tròn, thân là giọt nước lật ngược, tay là que.
  2. Hỏi con mặt sau nhân vật trông thế nào: tóc dài tới đâu, có đuôi không, áo có mũ trùm không. Con vẽ nhanh mặt sau ra một góc giấy.
  3. Chọn tối đa ba màu đất theo màu chính trong tranh. Nhiều màu quá làm đất lẫn vào nhau thành màu nâu xám.
  4. Nặn theo quy trình ở trên, đặt tranh ngay bên cạnh để so. Không cần giống từng nét, chỉ cần giữ điểm nhận ra như đôi tai, cái mũ, dáng người.
  5. Khi xong, đặt tượng cạnh tranh và hỏi con: chỗ nào nặn ra lại thấy hay hơn vẽ? Nhiều trẻ phát hiện nhân vật của mình mập hơn, lùn hơn khi nặn, và thích bản đó hơn.

Đi ngược lại cũng được: nặn trước rồi nhìn tượng vẽ lại từ ba phía. Đây là bài tập vẽ quan sát dễ nhất cho trẻ, vì mẫu vẽ do chính con làm ra.

Cất giữ nhân vật đất nặn cho bền

Nhân vật đất nặn sống được bao lâu tuỳ loại đất và chỗ cất. Một vài nguyên tắc đơn giản:

  • Đất nặn dầu: đặt trong hộp nhựa có nắp, để chỗ mát, tránh cạnh cửa sổ nắng chiều. Nhân vật bám bụi thì lăn nhẹ một viên đất sạch lên bề mặt để hút bụi.
  • Đất sét tự khô: sau khi khô hẳn, tô màu nước hoặc màu bột pha đặc, chờ khô rồi phủ một lớp keo sữa pha loãng để màu không bong.
  • Đất bột mì: chụp ảnh lại nhân vật rồi cho con nặn lại thành viên, đất này không giữ được lâu.
  • Đặt nhân vật trên một tấm bìa nhỏ ghi tên nhân vật và tháng năm nặn, để khi dọn kệ không bị lẫn.
  • Mỗi học kỳ cùng con chọn vài nhân vật giữ lại, số còn lại chụp ảnh rồi cho "về hưu" để có chỗ cho nhân vật mới.

Nếu con không muốn bỏ nhân vật nào, đừng ép. Hỏi con nhân vật nào đang "đi du lịch" để tạm cất hộp riêng, còn ai ở lại trên kệ. Trẻ dễ chấp nhận cất đi hơn là bỏ đi.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ mấy tuổi thì bắt đầu nặn nhân vật được?

Khoảng ba tuổi trẻ đã bóp, lăn được đất mềm và có thể nặn nhân vật đơn giản như viên tròn có mắt. Từ năm tuổi con ghép được nhiều khối, từ bảy tuổi con làm được nhân vật có tay chân và đứng vững.

Làm sao để đầu nhân vật không bị rơi khỏi thân?

Cắm một đoạn tăm đã bẻ bớt đầu nhọn vào thân, chừa một nửa phía trên rồi xuyên đầu vào. Với đất sét tự khô thì thêm bước rạch chéo hai mặt tiếp xúc, chấm chút nước rồi ép và miết cho liền.

Vì sao nhân vật đất sét tự khô bị nứt?

Thường do chỗ đất dày khô chậm hơn chỗ mỏng, phơi nắng gắt làm khô quá nhanh, hoặc mối nối chưa được rạch và làm ẩm. Nên làm các phần có độ dày đều nhau và phơi chỗ thoáng mát.

Đất nặn bột mì tự làm có an toàn cho trẻ nhỏ không?

Thành phần là bột mì, muối, nước và dầu ăn nên người lớn biết rõ con đang chơi với gì. Tuy vậy vẫn không được ăn vì nhiều muối, và trẻ dị ứng bột mì thì nên chọn loại đất khác.

Có nên dùng khuôn nhựa có sẵn hình nhân vật để nặn không?

Khuôn giúp trẻ nhỏ vui tay nhưng không giúp con nghĩ ra nhân vật. Buổi tạo nhân vật nên nặn bằng tay từ khối cơ bản; khuôn chỉ nên dùng để in hoa văn lên áo, mũ cho nhân vật con đã tự nặn.

Nhân vật đất nặn dầu để lâu bị chảy mềm phải làm sao?

Đất nặn dầu mềm ra khi nóng. Cất nhân vật trong hộp ở chỗ mát, xa cửa sổ nắng. Nếu đã chảy, cho vào chỗ mát một lúc cho cứng lại rồi chỉnh lại dáng bằng tay.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138