HinhTuong.comHình Tượng
Hình khối và tỉ lệ

Tỉ lệ đầu thân nhân vật: đo bằng số đầu và chọn từ hai đến bảy đầu

Cách đo chiều cao nhân vật bằng số đầu, nên chọn hai, bốn hay bảy đầu cho từng mục đích, và cách kẻ khung tỉ lệ trên giấy để vẽ lại lần nào cũng đúng.

man measuring a pencil cartoon figure with a ruler and horizontal guide lines on graph paper, desk lamp at night, close overhead angle, warm yellow light

Tỉ lệ đầu thân là cách đo chiều cao nhân vật bằng chính chiều cao cái đầu của nó: nhân vật cao bốn đầu nghĩa là xếp bốn cái đầu chồng lên nhau thì bằng từ đỉnh đầu đến gót chân. Nhân vật hai đến ba đầu trông bé bỏng, dễ thương; bốn đến năm đầu là kiểu hoạt hình thân thiện; sáu đến bảy đầu gần với người thật.

Bạn chọn số đầu theo mục đích: nhân vật làm nhãn dán, đóng dấu, in nhỏ thì chọn ít đầu để mặt to và rõ; nhân vật phải làm nhiều động tác, kể chuyện dài thì chọn nhiều đầu để tay chân đủ dài. Sau khi chọn, bạn kẻ một khung vạch ngang trên giấy và giữ khung đó cho mọi lần vẽ sau. Phần dưới hướng dẫn cách đo, cách kẻ khung, so sánh từng mức và cách sửa khi tỉ lệ bị trôi.

Đo chiều cao bằng số đầu nghĩa là gì

Người mới hay đo nhân vật bằng xăng-ti-mét: đầu ba phân, thân năm phân. Cách này hỏng ngay khi bạn vẽ nhân vật to hơn hoặc nhỏ hơn, vì mọi con số phải tính lại. Đo bằng số đầu thì không phụ thuộc kích thước tờ giấy: dù nhân vật cao bằng ngón tay hay bằng cả tờ giấy khổ lớn, nó vẫn là "nhân vật bốn đầu".

Đơn vị đo là chiều cao cái đầu tính từ đỉnh tóc, hoặc đỉnh sọ nếu tóc dựng cao, xuống tới cằm. Tóc bồng, tai dài, mũ đội thường không tính vào đầu, nhưng bạn phải ghi rõ quy ước của mình. Có người tính cả búi tóc, có người không; không sao cả, miễn là lần nào cũng tính giống nhau.

Khi đã có đơn vị, bạn đánh dấu các mốc trên thân theo số đầu. Ví dụ với nhân vật bốn đầu: vạch thứ nhất là cằm, vạch thứ hai khoảng ngang hông, vạch thứ ba là đầu gối, vạch thứ tư là gót. Với người thật cao khoảng bảy đầu rưỡi, vạch thứ hai là ngực, vạch thứ ba là rốn, vạch thứ tư là háng. Mỗi mức đầu có bản đồ mốc riêng, bạn không cần thuộc hết, chỉ cần ghi bản đồ của chính nhân vật mình.

Lợi ích lớn nhất của cách đo này là bạn nói chuyện được với chính mình sau ba tháng. Mở sổ ra thấy dòng "nhân vật Bông: ba đầu, vạch hai ở hông", bạn vẽ lại ngay mà không phải mò.

So sánh các mức từ hai đến bảy đầu

Bảng dưới gom những gì mỗi mức làm tốt và làm kém. Số đầu không lẻ đến từng nửa đầu cũng được, ví dụ hai đầu rưỡi, nhưng nên bắt đầu từ mức tròn rồi điều chỉnh.

Số đầuCảm giácLàm tốtLàm kém
Hai đầuRất bé, ngộ nghĩnh, như búp bêNhãn dán, con dấu, biểu tượng nhỏ, mặt to biểu cảm rõTay không chạm được đỉnh đầu, khó vẽ động tác phức tạp
Ba đầuDễ thương nhưng đã có dáng ngườiNhân vật đại diện cho tiệm nhỏ, truyện bốn khung vuiChân ngắn nên chạy nhảy trông lạch bạch
Bốn đến năm đầuHoạt hình thân thiện, trẻ trungKể chuyện dài, nhiều tư thế, vẫn giữ nét đáng yêuÍt "ngộ" hơn, cần mặt có điểm nhấn
Sáu đầuThiếu niên, gọn gàngNhân vật học sinh, nhân vật hành độngMặt nhỏ lại, in nhỏ khó đọc biểu cảm
Bảy đầu trở lênGần người thật, trưởng thànhMinh hoạ nghiêm túc, trang phục chi tiếtĐòi vẽ giải phẫu chắc, sai một chút là lộ

Một mẹo ít người biết: số đầu quyết định luôn nhân vật nhìn rõ ở kích thước nào. Nhân vật hai đầu in cỡ móng tay vẫn thấy mặt cười. Nhân vật bảy đầu in cỡ đó thì mặt chỉ còn một chấm. Nếu bạn biết trước nhân vật sẽ chủ yếu in nhỏ, đừng chọn quá năm đầu.

Kẻ khung tỉ lệ trên giấy trong mười phút

Khung tỉ lệ là tờ giấy có các vạch ngang cách đều, mỗi khoảng bằng một đầu. Bạn vẽ nhân vật nằm trong khung đó, và lần sau đặt giấy can hoặc giấy mỏng lên khung để vẽ lại.

  1. Quyết định chiều cao một đầu trên giấy, ví dụ bốn xăng-ti-mét. Chọn số chẵn cho dễ chia.
  2. Kẻ một đường dọc giữa trang làm trục thân, rồi kẻ các vạch ngang cách nhau đúng bốn xăng-ti-mét. Nhân vật bao nhiêu đầu thì kẻ bấy nhiêu khoảng, cộng thêm một vạch đỉnh.
  3. Đánh số các vạch từ trên xuống: không là đỉnh đầu, một là cằm, hai, ba… tới gót.
  4. Vẽ cái đầu khít trong khoảng đầu tiên, sau đó ghi mốc thân: vai ở đâu, eo ở đâu, đầu gối ở đâu, mỗi mốc nằm trên vạch nào hoặc giữa hai vạch nào.
  5. Đánh dấu luôn bề ngang: vai rộng mấy đầu, hông rộng mấy đầu. Nhân vật ba đầu thường vai rộng xấp xỉ một đầu; nhân vật bảy đầu nam thường vai rộng khoảng hai đầu.
  6. Vẽ nhân vật đứng thẳng nhìn trực diện trong khung, nét chì nhẹ.
  7. Viết cạnh khung một dòng tóm tắt, ví dụ: "Ba đầu, vai một đầu, eo ở giữa vạch một và hai, tay buông chạm vạch hai rưỡi".

Giữ khung này trong một bìa nhựa. Lần sau vẽ nhân vật ở tư thế khác, bạn vẫn đặt khung bên cạnh để đối chiếu chiều dài tay chân. Khung không gò bạn vào tư thế đứng thẳng, nó chỉ giữ cho các đoạn không tự dài ra hay ngắn đi.

Chọn số đầu theo việc nhân vật sẽ làm

Anh Tuấn, giáo viên tiểu học ở Thái Nguyên, muốn có một nhân vật đi kèm phiếu bài tập của lớp. Ban đầu anh vẽ một cậu bé sáu đầu, nhìn rất "đúng", nhưng in xuống góc phiếu khổ nhỏ thì mặt chỉ còn bằng hạt đậu, học sinh không thấy cậu đang vui hay đang thắc mắc. Anh đổi xuống ba đầu: mặt chiếm một phần ba chiều cao, biểu cảm đọc được ngay cả khi in cỡ con tem.

Ngược lại, chị Mai ở Hải Phòng vẽ một truyện tranh ngắn về cô gái đi chợ, trong đó nhân vật phải xách giỏ, với lấy rau trên sạp cao, cúi xuống buộc dây giày. Với nhân vật hai đầu, tay chị vẽ không với tới đâu, chân cúi xuống trông như quả bóng gập đôi. Chị chuyển lên năm đầu, mọi động tác đều làm được mà nhân vật vẫn dễ thương.

Từ hai ví dụ đó, bạn có thể tự hỏi ba câu trước khi chọn: nhân vật sẽ hiện ở kích thước nào là chủ yếu, nhân vật cần làm những động tác gì, và người xem chính là ai. Nhân vật in nhỏ, ít động tác, người xem là trẻ con thì nghiêng về hai đến ba đầu. Nhân vật cần kể chuyện, có động tác tay chân rõ, người xem là thiếu niên hoặc người lớn thì nghiêng về bốn đến sáu đầu.

Không có mức nào cao cấp hơn mức nào. Bảy đầu không "chuyên nghiệp" hơn hai đầu, nó chỉ hợp với việc khác.

Khi tỉ lệ bị trôi sau vài lần vẽ

Đầu cứ to dần lên. Đây là trôi phổ biến nhất vì người vẽ thích chăm chút khuôn mặt nên vô thức vẽ mặt rộng ra. Cách sửa: vẽ đầu sau cùng, sau khi đã đặt mốc gót và mốc vai.

Chân ngắn đi khi vẽ ngồi hoặc cúi. Khi chân gập lại, người ta hay quên rằng đùi và cẳng vẫn dài như cũ. Đo đoạn đùi bằng số đầu ở tư thế đứng, rồi dùng đúng chiều dài đó khi gập.

Tay dài ra khi nhân vật giơ tay. Đánh dấu trên khung: tay buông thì đầu ngón chạm vạch nào. Khi giơ tay, độ dài từ vai tới đầu ngón vẫn phải bằng đoạn đó.

Nhân vật lớn hơn ở trang sau. Nếu cùng một nhân vật xuất hiện ở nhiều trang, chọn trước chiều cao một đầu trên giấy cho từng cỡ khung tranh và ghi lại. Đừng ước lượng bằng mắt từng trang.

Sửa từng chỗ mà không xem tổng. Khi thấy lệch, đặt bản vẽ mới cạnh khung gốc, đếm lại số đầu từ đỉnh tới gót. Thường chỉ một đoạn bị sai, sửa đúng đoạn đó là nhân vật về như cũ.

Bề ngang cũng đo bằng đầu, không chỉ chiều cao

Hai nhân vật cùng bốn đầu vẫn có thể trông khác hẳn nhau: một người vai rộng gần hai đầu, người kia vai chỉ hơn một đầu một chút. Nhiều người chỉ ghi số đầu theo chiều cao rồi thắc mắc vì sao vẽ lại thấy nhân vật "béo lên" hoặc "gầy đi". Lý do là bề ngang chưa từng được ghi.

Cách làm giống hệt chiều cao. Bạn xoay cái đầu nằm ngang trong tưởng tượng và đặt nó lên vai, lên eo, lên hông để đếm. Ghi ba con số: vai rộng bao nhiêu đầu, eo rộng bao nhiêu đầu, hông hoặc bụng rộng bao nhiêu đầu. Với nhân vật tròn trịa, có khi bụng rộng hơn cả vai, và đó là đặc điểm cần giữ chứ không phải lỗi.

Bé Khánh 11 tuổi ở Cần Thơ vẽ một chú cá voi đứng bằng đuôi, cao ba đầu. Lần đầu bụng cá rộng gần hai đầu, lần thứ hai chỉ còn một đầu rưỡi, và bạn bè trong lớp bảo "con này khác con hôm trước". Khi Khánh ghi thêm dòng "bụng rộng hai đầu, vây ngang vạch hai", các lần vẽ sau giống nhau hẳn.

Bề ngang còn giúp bạn phân biệt nhân vật trong nhóm mà không phải đổi số đầu. Hai anh em cùng ba đầu, một người vai rộng, một người vai hẹp, đứng cạnh nhau đã thấy khác. Cách này nhẹ nhàng hơn việc bắt một nhân vật phải cao hơn hẳn người kia.

Những thứ không cần làm khi mới bắt đầu

Bạn không cần học thuộc bảng tỉ lệ giải phẫu của người thật để vẽ nhân vật ba đầu. Những bảng đó hữu ích khi vẽ người bảy đầu, còn với nhân vật cách điệu, chính bạn đặt luật. Cái cần là ghi luật ra giấy và giữ nó.

Bạn không cần đo từng ngón tay. Với nhân vật dưới năm đầu, bàn tay thường chỉ là một khối tròn có ba hoặc bốn ngón ngắn; đo đến đốt ngón chỉ tốn thời gian mà người xem không thấy khác.

Bạn không cần thước kẻ cho mọi bản phác. Khung tỉ lệ dùng khi cần chính xác: vẽ bản gốc, vẽ bảng thiết kế, vẽ lại sau thời gian dài. Bản phác ý tưởng thì cứ vẽ tự do, nét thoáng, rồi mới đối chiếu khi đã chọn được ý.

Bạn cũng không cần giữ đúng một con số tuyệt đối mãi mãi. Nếu sau mười bản vẽ bạn thấy nhân vật đẹp hơn ở ba đầu rưỡi thay vì ba, cứ đổi, nhưng ghi lại ngày đổi và vẽ lại khung mới. Điều cần tránh là đổi mà không ghi, để rồi mỗi bản một kiểu và chính bạn không nhớ đâu là bản đúng.

Một câu tự hỏi hữu ích mỗi khi xong bản vẽ: nếu ai đó cầm khung tỉ lệ của mình, họ có vẽ ra được nhân vật cao gần giống không? Nếu câu trả lời là có, khung đã làm đúng việc.

Câu hỏi thường gặp

Tính chiều cao đầu có tính tóc không?

Thường không tính phần tóc bồng, mũ hay tai dài, chỉ tính từ đỉnh sọ đến cằm. Nhưng quan trọng nhất là bạn ghi quy ước ra giấy và lần nào cũng đo theo đúng quy ước đó, vì mỗi người vẽ có thể chọn khác nhau.

Nhân vật con vật có đo bằng số đầu được không?

Được, nhất là con vật được nhân hoá đứng bằng hai chân. Với con vật bốn chân, bạn đo chiều dài thân và chiều cao vai bằng số đầu, ví dụ thân dài hai đầu rưỡi, vai cao một đầu rưỡi, rồi ghi lại như người.

Có nên vẽ cả nhóm nhân vật cùng một số đầu không?

Không bắt buộc, thậm chí nên khác nhau để phân biệt tuổi và vóc dáng. Điều cần giữ là cùng một đơn vị đầu khi đặt họ cạnh nhau, nghĩa là nhân vật lớn không được có cái đầu bé hơn hẳn nhân vật nhỏ trừ khi bạn cố ý.

Nhân vật hai đầu có vẽ động tác khó được không?

Được nhưng phải đơn giản hoá. Tay ngắn không chạm đỉnh đầu, nên các động tác như gãi đầu, đội mũ thường vẽ bằng cách nghiêng đầu về phía tay. Nếu nhân vật cần nhiều động tác phức tạp, cân nhắc tăng lên ba hoặc bốn đầu.

Tại sao nhân vật của mình in nhỏ ra lại không rõ mặt?

Có thể do nhân vật quá nhiều đầu nên mặt chiếm phần quá nhỏ trong tổng chiều cao. Thử in thử ở kích thước thật, nếu không đọc được biểu cảm thì giảm số đầu hoặc phóng to riêng phần đầu cho phiên bản dùng ở cỡ nhỏ.

Học sinh nên bắt đầu với mấy đầu?

Ba đến bốn đầu là mức dễ bắt đầu nhất: đủ ngắn để vẽ nhanh, đủ dài để có tay chân rõ ràng. Khi đã quen kẻ khung và đánh mốc, học sinh có thể thử tăng lên sáu hoặc bảy đầu để thấy sự khác biệt.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138