Để biến một loại quả hay củ thành nhân vật, hãy giữ nguyên ba thứ người ta dùng để nhận ra nó: dáng tổng thể, phần cuống hay lá, và bề mặt vỏ. Mặt đặt vào chỗ rộng và trơn nhất của quả. Tính cách có thể lấy từ vị, từ cách quả mọc, từ cách người ta ăn nó. Quả chanh chua nên lanh chanh, quả mít to, gai nhưng ruột ngọt nên kiểu bề ngoài khó gần mà tốt bụng.
Hoa quả, rau củ là chủ đề đầu tiên mà nhiều trẻ và người lớn thử nhân hoá vì quả có sẵn dáng tròn, màu tươi. Nhưng cũng vì dễ, rất nhiều nhân vật trái cây trông giống nhau. Bài này chỉ cách quan sát quả thật, chọn dấu hiệu, đặt mặt và lấy tính cách, rồi dựng cả một nhóm nhân vật rau quả cho truyện hay bài học.
Mua một quả về và quan sát trước khi vẽ
Bước đầu tiên đơn giản đến mức nhiều người bỏ qua: mua một quả thật, đặt lên bàn, xoay nó và vẽ nhanh từ bốn phía. Quả xoài không phải hình giọt nước cân đối như trong trí nhớ. Nó có một bên bụng phình, một bên lưng thẳng hơn, đầu cuống hơi lệch và một cái mỏ nhỏ ở phía đối diện. Chính cái lệch này cho bạn một dáng đứng có sẵn, như người hơi ưỡn bụng.
Quả măng cụt có bốn đến sáu cánh đài xanh dày trên đầu, dưới đáy có hình bông hoa nhỏ nổi lên. Quả thanh long có những tai vảy xanh vểnh ra như ngọn lửa. Củ cà rốt có rễ con li ti và những vạch ngang trên thân. Những chi tiết đó là dấu hiệu nhận diện, đáng giữ hơn nhiều so với màu sắc, vì quả xoài vàng và quả đu đủ vàng chỉ phân biệt được nhờ dáng và chi tiết.
Sau đó bổ quả ra và vẽ mặt cắt. Mặt cắt là nguồn ý tưởng rất phong phú: ruột thanh long trắng lốm đốm hạt đen, múi bưởi xếp quanh lõi, ruột dưa hấu đỏ với hạt xếp thành vòng. Có thể dùng mặt cắt làm hoa văn trên áo nhân vật, làm má hồng, hay cho nhân vật mở cửa bụng ra cho bạn bè xem ruột mình như một trò đùa.
Đặt mặt và tay chân cho quả
Mặt đặt ở phần phình rộng nhất. Với quả dài như chuối, cà tím, đặt mặt ở khoảng một phần ba phía trên. Với quả tròn như cam, măng cụt, đặt mặt hơi thấp hơn giữa quả để phần trên có chỗ cho cuống làm tóc.
Cuống và lá làm tóc hoặc mũ. Cuống quả là chỗ tự nhiên nhất để thể hiện tính cách: cuống thẳng là nghiêm, cuống xoăn là nghịch, lá rủ là buồn ngủ. Đừng bỏ cuống khi nhân hoá, đó là một nửa nhận diện.
Tay chân ngắn và cùng chất liệu. Tay chân mọc ra từ thân quả nên ngắn, mập, cùng màu vỏ hoặc màu cuống. Tay chân que mảnh màu đen làm quả trông như bị cắm tăm.
Vỏ sần thì mặt đơn giản. Quả có vỏ nhiều chi tiết như mít, dứa, vải cần khuôn mặt cực đơn giản: hai chấm mắt, một nét miệng, đặt trên một vùng vỏ được làm trơn đi một chút. Vỏ trơn như cà chua, táo thì có thể thêm má hồng, lông mày.
Nghĩ đến cách quả đứng. Quả tròn thì lăn, quả dài thì nằm, quả có đáy bằng thì đứng được. Nhân vật chuối nằm dài ngủ trưa hợp tính hơn chuối đứng thẳng nghiêm trang.
Dùng độ chín làm biểu cảm. Quả có sẵn một thang thay đổi mà con vật không có: xanh, chín, chín nẫu. Quả chuối xanh có thể là tuổi nhỏ hoặc lúc còn ngại ngùng, chuối chín vàng là lúc vui, vài đốm nâu xuất hiện khi mệt. Dùng tiết chế, vì đốm thâm quá nhiều dễ gợi cảm giác hỏng, không còn đáng yêu.
Củ và rau lá: khó hơn quả tròn, nhưng có cách
Quả tròn dễ nhân hoá vì có sẵn một khối giống cái đầu. Củ và rau lá thì khác: củ gừng nhiều nhánh lổn nhổn, bắp cải là một chồng lá cuộn, bó rau muống là hàng chục cọng dài. Đặt mặt vào đâu là câu hỏi đầu tiên.
Với củ nhiều nhánh như gừng, nghệ, hãy coi khối lớn nhất là thân và các nhánh là tay chân có sẵn. Củ gừng tự nhiên đã có dáng như một người đang dang tay, chỉ cần đặt mắt lên khối giữa. Với củ dài như cà rốt, củ cải, đặt mặt ở phần đầu ngay dưới chùm lá, lá thành tóc, phần đuôi nhọn dần như cái thân thon.
Với rau lá cuộn như bắp cải, xà lách, coi cả cái bắp là một cái đầu tròn, lá ngoài cùng hơi mở ra làm tai hoặc làm cổ áo. Có thể cho nhân vật bóc lá ngoài như cởi áo khoác khi trời nóng, một trò đùa đi đúng với cấu tạo của bắp cải.
Với rau ăn cọng như rau muống, hành lá, đừng nhân hoá từng cọng. Hãy nhân hoá cả bó: dây buộc bó rau là cái thắt lưng, đầu lá xoè lên là mái tóc bờm xờm, mắt đặt ở phần cọng ngay trên dây buộc. Một bó rau muống bờm xờm, tính xuề xoà, dễ gần, là nhân vật rất Việt Nam mà ít ai vẽ.
Gợi ý tính cách từ vị, cách mọc và cách ăn
Bảng dưới đây gợi ba nguồn tính cách cho một số loại quả, củ quen thuộc. Hãy chọn một nguồn chính cho mỗi nhân vật để tính cách rõ ràng.
| Quả, củ | Từ vị | Từ cách mọc | Từ cách người ta ăn |
|---|---|---|---|
| Chanh | chua, lanh lợi | mọc thành chùm, đông anh em | luôn đi kèm món khác, làm nền cho bạn |
| Mít | ngọt, thơm nồng | to, mọc ngay trên thân cây | phải bổ khó khăn mới ăn được, bề ngoài gai góc |
| Ớt | cay, nóng nảy | nhỏ, đỏ rực trên cây | ăn một chút là đủ, ít mà mạnh |
| Khoai lang | bùi, ngọt | nằm dưới đất, kín đáo | nướng ăn khi trời lạnh, ấm áp |
| Măng cụt | chua ngọt dịu | vỏ dày cứng | phải bóp vỡ vỏ, ruột trắng mềm, khó gần mà hiền |
| Rau muống | thanh, mát | mọc nhanh, lan khắp ao | nhà nào cũng có, giản dị, dễ gần |
Nhân vật có hai lớp tính cách đối nhau, như mít gai ngoài ngọt trong, thường thú vị hơn nhân vật một lớp. Cách thể hiện là cho vẻ ngoài và hành động đối lập: quả mít khoanh tay, mặt nghiêm nhưng lén đưa kẹo cho bạn nhỏ.
Ví dụ: anh Bảo ở Đồng Tháp và nhóm trái cây cho vườn nhà
Anh Bảo có vườn trái cây cho khách tham quan ở Đồng Tháp, muốn một nhóm nhân vật vẽ tay để làm bảng chỉ đường bằng hình trong vườn và thiệp cảm ơn khách. Vườn có xoài, bưởi, chôm chôm và sầu riêng.
Anh đi quanh vườn một buổi sáng, vẽ mỗi loại quả trên cây, rồi hỏi người làm vườn về đặc điểm của từng cây. Từ đó anh có tính cách: xoài là anh cả, dáng cao, hơi ưỡn bụng, chăm lo cho các em. Bưởi là chị tròn trịa, vỏ dày, ít nói mà chu đáo, lá bưởi trên đầu như cái kẹp tóc. Chôm chôm là em út lông xù, hiếu động, lúc nào cũng như vừa ngủ dậy. Sầu riêng là ông già gai góc, khó tính, mùi nồng nhưng ai thân rồi thì quý.
Anh giữ cùng một kiểu mắt, hai chấm tròn, cho cả bốn để chúng là một gia đình, còn mọi khác biệt dồn vào dáng quả, vỏ và cuống. Đặt cạnh nhau, khách nhận ra từng quả từ xa mà vẫn thấy chúng thuộc cùng một bộ.
Chỗ anh phải sửa nhiều nhất là sầu riêng. Bản đầu gai nhọn quá, trẻ con nhìn thấy sợ. Anh làm gai tròn đầu lại, ngắn hơn, và cho ông sầu riêng đội cái nón lá rách vành, thế là vẻ khó tính vẫn còn nhưng thành khó tính kiểu ông ngoại.
Dựng một nhóm nhân vật rau quả trong một buổi chiều
Nhóm nhân vật cần vừa khác nhau vừa thuộc về nhau. Làm theo thứ tự sau, mỗi bước ghi lên cùng một tờ giấy lớn.
- Chọn từ ba đến năm loại quả, củ có dáng khác hẳn nhau: một tròn, một dài, một có gai hoặc lông, một nhỏ xíu. Tránh chọn hai quả cùng dáng, như cam và quýt.
- Quyết định những gì chung cho cả nhóm: kiểu mắt, kiểu tay chân, độ dày nét viền. Ghi ra ba quy tắc chung.
- Với mỗi quả, viết một tính cách từ một trong ba nguồn: vị, cách mọc, cách ăn.
- Vẽ cả nhóm đứng cạnh nhau, giữ tỉ lệ kích cỡ thật tương đối: quả mít to hơn hẳn quả chanh. Kiểm tra bóng đen của cả nhóm, mỗi quả phải nhận ra được.
- Vẽ một cảnh cả nhóm cùng làm một việc, như dọn vườn hay đi chợ, để thấy mỗi tính cách phản ứng thế nào.
Nếu khi đứng cạnh nhau, các quả trông như một gia đình mà vẫn khác hẳn nhau, bạn đã giữ đúng cân bằng giữa quy tắc chung và dấu hiệu riêng. Nếu chúng giống nhau quá, quay lại bước một và chọn quả có dáng khác hơn.
Những thứ không cần làm
Hoa quả là chủ đề dễ làm quá tay. Dưới đây là những việc tốn công mà ít giúp được gì.
- Vẽ hạt, gân lá, lỗ chân lông vỏ một cách đầy đủ. Vài chấm gợi bề mặt là đủ, phủ kín làm mặt nhân vật khó đọc.
- Cho mọi quả cái miệng cười rộng. Cười rộng che mất vẻ riêng; nét miệng nhỏ, đổi theo tính cách thì hơn.
- Thêm quần áo cho quả. Vỏ quả đã là trang phục. Chỉ thêm một phụ kiện nhỏ nếu thật sự kể được chuyện, như cái nón lá cho củ khoai đi làm đồng.
- Dùng màu ngoài đời cho mọi chi tiết. Có thể đơn giản hoá thành hai ba màu chính cho mỗi quả, miễn dáng và cuống còn đó.
- Làm quả nào cũng tròn và mũm mĩm. Chuối dài, ớt nhọn, mướp cong, giữ dáng khác nhau là giữ cả nhóm khỏi bị đơn điệu.
Khi dạy trẻ, cũng đừng sửa quả của trẻ cho đúng màu đúng dáng. Một quả chuối màu tím mà có lý do, con giải thích được, là một ý tưởng đáng khen hơn một quả chuối vàng chép đúng.
Câu hỏi thường gặp
Có nên vẽ quả đã bổ ra thành nhân vật không?
Có thể, nhưng cần nhẹ nhàng. Nhân vật quả bổ đôi dễ gây cảm giác bị thương. Cách dễ chịu hơn là cho nhân vật tự mở vỏ như mở áo khoác, hoặc dùng mặt cắt làm hoa văn trang trí.
Hai loại quả cùng màu cùng dáng thì phân biệt thế nào?
Phóng đại chi tiết nhỏ khác nhau: cam có rốn ở đáy và vỏ lỗ chỗ, quýt dẹt hơn và cuống có lá. Nếu vẫn khó, chọn một trong hai làm nhân vật, đừng đặt cả hai trong cùng một bộ.
Nhân vật rau quả có hợp làm đồ dùng dạy trẻ ăn rau không?
Hợp, miễn là câu chuyện tôn trọng trẻ. Cho nhân vật rau kể về chính mình, mọc ở đâu, ngon thế nào, thay vì doạ trẻ không ăn rau sẽ ốm. Trẻ tò mò thì tự muốn nếm thử.
Có nên vẽ nhân vật trái cây với gương mặt người thật không?
Không nên. Mắt mũi miệng kiểu người thật trên quả trông rất lạ. Giữ khuôn mặt hoạt hình đơn giản: chấm mắt, nét miệng, có thể thêm má. Phần còn lại để dáng quả nói.
Làm cả một bộ mười hai loại quả có khó không?
Không khó nếu đặt ba quy tắc chung từ đầu về mắt, tay chân và nét viền. Khó nhất là chọn quả có dáng đủ khác nhau. Liệt kê nhiều quả, rồi loại những quả trùng dáng trước khi vẽ.