Cửa hàng nhỏ muốn có nhân vật vẽ tay có hai hướng chính: vẽ chính chủ quán thành nhân vật, hợp với quán mà khách đến vì người bán; hoặc dựng một nhân vật mới từ món hàng hay tinh thần của quán, hợp khi nhiều người cùng đứng quán hoặc chủ không muốn lộ mặt. Dù chọn hướng nào, nhân vật phải vẽ lại được bằng một màu, nhỏ cỡ con dấu vẫn nhận ra, và có sẵn vài tư thế cho những việc quán hay cần.
Bài này giúp bạn chọn hướng, tìm điểm xuất phát từ những gì khách nhớ về quán, vẽ năm tư thế dùng hằng ngày và tránh vài sai lầm thường gặp. Ví dụ xuyên suốt là một tiệm bánh mì nhỏ ở Bắc Ninh.
Vẽ chính chủ quán hay dựng nhân vật mới
Hai hướng đều tốt, chỉ hợp với những hoàn cảnh khác nhau. Đặt quán của bạn vào từng dòng để xem bên nào nhiều dấu hợp hơn.
| Tiêu chí | Vẽ chính chủ quán | Dựng nhân vật mới |
|---|---|---|
| Khách đến vì đâu | vì người bán thân thiện, nói chuyện vui | vì món hàng, vị trí, giá trị chung của quán |
| Ai đứng quán | chủ là người khách gặp gần như mỗi lần | nhiều nhân viên luân phiên, chủ ít ra mặt |
| Riêng tư | mặt chủ gắn với quán, kể cả trên mạng | chủ giữ được đời tư tách khỏi quán |
| Khi sang nhượng quán | nhân vật gắn với người, khó chuyển giao | nhân vật đi theo quán, chuyển được |
| Độ khó khi vẽ | cần giữ nét nhận dạng của người thật | tự do hơn, nhưng phải tạo được tính cách riêng |
| Cảm giác cho khách | gần gũi, như quen biết người bán | vui, dễ nhớ, có thể kể chuyện quanh nhân vật |
Có một hướng giữa: vẽ chủ quán nhưng ở mức rất đơn giản, gần như biểu tượng, chẳng hạn chỉ thấy chiếc mũ đầu bếp và bộ ria. Khách quen nhận ra, người lạ thì thấy một nhân vật vui, và chủ quán vẫn giữ được đời tư.
Bắt đầu từ điều khách nhớ về quán
Trước khi vẽ, hãy thu thập những gì khách thực sự nhắc tới. Hỏi năm khách quen, hoặc tự trả lời thật lòng:
- Khi giới thiệu quán cho bạn bè, khách hay tả quán bằng câu gì?
- Món nào khách nhắc tên nhiều nhất?
- Có chi tiết nào ở quán khiến khách nhớ, như cái chuông cửa, chiếc xe đạp chở hàng, bức tường màu vàng?
- Chủ quán hoặc người đứng quán có thói quen gì khách hay nhắc, như cười to, đội mũ len quanh năm?
- Khách cảm thấy gì khi rời quán: no bụng, được chiều, được nói chuyện, thấy nhanh gọn?
Gom các câu trả lời và khoanh những thứ lặp lại. Thứ được nhắc nhiều nhất thường nên trở thành đặc điểm chính của nhân vật. Một tiệm sửa xe được nhớ vì ông chủ hay huýt sáo thì nhân vật nên có đôi môi chụm huýt sáo; một quán chè được nhớ vì cái muôi to thì nhân vật nên cầm cái muôi ấy, dù là người hay là một cốc chè được nhân hoá.
Nếu vẽ chủ quán: giữ gì, bỏ gì
Giữ thứ khách nhìn thấy mỗi ngày. Chiếc tạp dề, cái mũ, cách buộc tóc khi làm việc. Khách gặp chủ quán trong bộ đồ làm việc, nên nhân vật mặc đồ làm việc mới đúng là người khách biết.
Giữ một động tác đặc trưng. Cách đưa túi bánh bằng hai tay, cách vẫy chào từ trong bếp. Động tác này là thứ làm nhân vật sống, và cũng là tư thế mặc định khi bạn chỉ vẽ được một hình.
Bỏ những gì chủ quán không muốn công khai. Nhiều người không ngại gương mặt mình trên túi giấy nhưng không muốn lộ một vết sẹo hay mái tóc mỏng. Nhân vật là để quảng bá quán, không phải để công khai ngoại hình.
Đơn giản hơn so với nhân vật cá nhân. Nhân vật quán sẽ được đóng dấu, in trên túi, dán lên hộp, nhiều khi chỉ bằng một màu. Mắt hai chấm, tóc một khối, bỏ hết chi tiết bóng đổ.
Nghĩ trước tới ngày quán có nhân viên. Nếu quán mở rộng, nhân vật chủ quán vẫn đứng đầu, còn nhân viên có thể là những nhân vật phụ, nhưng chỉ khi chính họ đồng ý được vẽ.
Năm tư thế nên vẽ sẵn
Một nhân vật quán hữu ích khi nó có mặt ở những thời điểm quán cần nói chuyện với khách. Vẽ sẵn năm tư thế sau trên một tờ, cùng cỡ, cùng nét:
- Chào đón: đứng thẳng, một tay vẫy, mặt cười. Dùng cho cửa ra vào, tấm thẻ đặt trên quầy.
- Trao hàng: hai tay đưa ra phía trước, cầm món hàng tiêu biểu. Dùng đóng dấu lên túi, hộp.
- Cảm ơn: cúi đầu nhẹ, hai tay chắp trước ngực hoặc đặt lên ngực. Dùng cho thẻ cảm ơn bỏ trong túi.
- Xin lỗi: gãi đầu, mặt ngượng. Dùng khi hết hàng, khi đóng cửa đột xuất.
- Nghỉ lễ: nhân vật ngồi thư giãn, có thêm một chi tiết theo mùa như cành đào, chiếc đèn lồng. Dùng cho thông báo nghỉ Tết, nghỉ lễ.
Năm tư thế này phủ được gần hết nhu cầu của một quán nhỏ trong năm. Vẽ chung trên một tờ giúp bạn giữ đúng cỡ và nét; nếu vẽ rải rác từng cái theo lúc cần, nhân vật sẽ to nhỏ, béo gầy khác nhau sau vài tháng.
Vẽ để nhân bản: một màu, nét đậm, nhỏ vẫn rõ
Nhân vật cửa hàng khác nhân vật cá nhân ở chỗ nó sẽ được nhân lên hàng trăm, hàng nghìn lần qua con dấu, bao bì, hộp giấy. Mỗi cách nhân bản đặt ra một giới hạn. Con dấu cao su chỉ in được một màu và không giữ được nét mảnh. Túi giấy nâu làm màu nhạt gần như biến mất. Hình dán nhỏ cỡ đồng xu làm mọi chi tiết dưới vài milimét bị nhoè.
Vì vậy hãy thiết kế bản chính bằng một màu đen trên giấy trắng trước, rồi mới nghĩ đến màu. Nét viền nên dày cỡ đầu bút dạ to khi bản vẽ cao chừng mười phân. Khoảng hở giữa hai nét không nên hẹp hơn độ dày nét, nếu không khi thu nhỏ chúng dính vào nhau. Mắt dùng chấm tròn đặc thay vì vòng tròn có lòng trắng.
Cách thử đơn giản: chụp bản vẽ, thu nhỏ bằng đồng xu trên màn hình, rồi in thử bằng máy in thường ở cỡ đó. Nếu vẫn nhận ra nhân vật và tư thế, bản vẽ đã sẵn sàng để làm dấu hay in túi. Nếu không, bớt chi tiết và làm dày nét, đừng cố giữ những chi tiết bạn tiếc. Một bản đơn giản in rõ luôn có ích hơn một bản cầu kỳ in ra thành vệt mực nhoè trên túi giấy nâu.
Ví dụ: chị Lan và tiệm bánh mì ở Bắc Ninh
Chị Lan mở một tiệm bánh mì nhỏ cạnh trường học, bán chủ yếu cho học sinh và phụ huynh buổi sáng. Hỏi khách, chị nhận được câu trả lời lặp lại nhiều nhất là "cái cô đội khăn caro đỏ, nói to, bánh giòn". Chị chọn vẽ chính mình nhưng ở mức rất đơn giản: thân hình giọt nước, khăn caro buộc trên đầu có hai vạt chĩa lên như tai thỏ, miệng mở to như đang chào. Chiếc khăn trở thành dấu hiệu nhận dạng chính; ở cỡ con dấu, chỉ cần hai vạt khăn là học sinh nhận ra cô Lan.
Chị vẽ năm tư thế trên một tờ, làm một con dấu cao su tư thế trao bánh để đóng lên túi giấy, và vẽ tay tư thế xin lỗi lên tấm bảng gỗ nhỏ treo cửa mỗi khi hết bánh sớm. Học sinh bắt đầu gọi tiệm bằng tên nhân vật, và vài em còn tự vẽ cô Lan đội khăn caro lên vở rồi mang đến khoe. Chị bảo đó là lần đầu tiên chị thấy khách quảng bá quán cho mình bằng tranh.
Những điều cần cẩn trọng
Không dựa vào nhân vật của người khác. Lấy cảm hứng từ một nhân vật hoạt hình nổi tiếng rồi đổi chút màu là chưa đủ khác. Nhân vật quán phải xuất phát từ quán của bạn; nếu ai nhìn vào cũng nghĩ ngay đến một nhân vật khác, hãy làm lại.
Hỏi nhân viên trước khi vẽ họ. Nhân viên có quyền không muốn hình mình xuất hiện trên bao bì. Khi họ nghỉ việc, cũng cần tính trước có tiếp tục dùng nhân vật đó hay không.
Tránh nhân vật gợi khuôn mẫu vùng miền. Một quán đặc sản vùng nào đó không cần nhân vật nói giọng cường điệu hay ăn mặc theo kiểu chế giễu. Lấy món ăn, nguyên liệu, nghề làm điểm nhấn thay vì đặc điểm con người.
Giữ bản gốc và ghi lại luật vẽ. Lưu bản gốc năm tư thế trong một bìa hồ sơ, ghi kèm loại bút, độ dày nét và màu. Khi cần làm thêm con dấu hay nhờ người vẽ hộ, bạn có sẵn mọi thứ để nhân vật không bị biến dạng.
Đặt nhân vật ở đâu trong quán để khách thật sự thấy
Có nhân vật rồi mà chỉ in lên túi thì phí. Hãy đi theo đường của một vị khách từ lúc đến quán đến lúc mang hàng về nhà, rồi chọn ba điểm dừng có nhân vật. Điểm thứ nhất là nơi khách nhìn thấy từ xa, như tấm bảng gỗ trước cửa hay ô kính, nơi tư thế chào đón hợp nhất. Điểm thứ hai là quầy, nơi khách đứng chờ vài phút và có thời gian ngắm, hợp với một hình nhân vật to vẽ tay trên tấm bìa cứng. Điểm thứ ba là món hàng mang về, như túi, hộp, giấy gói, nơi con dấu tư thế trao hàng phát huy tác dụng.
Đừng rải nhân vật lên mọi bề mặt. Khi chỗ nào cũng thấy, khách thôi để ý. Ba điểm dừng có chủ đích hiệu quả hơn mười chỗ dán ngẫu nhiên. Cứ vài tháng, đổi tư thế ở điểm thứ hai theo mùa, chẳng hạn nhân vật cầm chiếc đèn lồng dịp Trung thu, để khách quen có thứ mới để nhìn mỗi lần quay lại. Tấm bìa ở quầy cũng là chỗ tốt để thử tư thế mới trước khi làm con dấu.
Câu hỏi thường gặp
Quán nhỏ mới mở có cần nhân vật ngay không?
Không bắt buộc. Nhiều quán làm nhân vật sau vài tháng, khi đã biết khách nhớ gì về mình. Làm sau thì nhân vật bám sát cảm nhận thật của khách hơn so với vẽ theo tưởng tượng từ ngày đầu.
Chủ quán không muốn lộ mặt thì vẽ nhân vật gì?
Dựng một nhân vật mới từ món hàng chủ lực, như ổ bánh mì có tay chân, cốc trà có khuôn mặt, hoặc một con vật gắn với tên quán. Nhân vật như vậy vẫn thân thiện mà không gắn với ngoại hình của ai.
Nhân vật cửa hàng nên có bao nhiêu màu?
Bản chính nên chạy được bằng một màu đen, sau đó thêm tối đa hai màu cho những chỗ in màu. Ít màu giúp làm con dấu, in túi và vẽ tay lại dễ dàng, và khách nhận ra nhanh hơn.
Có nên nhờ người khác vẽ nhân vật cho quán không?
Có thể, nhưng chủ quán nên tự làm bước thu thập điều khách nhớ và tự phác vài bản thô trước. Người vẽ sẽ làm đẹp và đồng đều nét, còn ý tưởng thì vẫn đến từ người hiểu quán nhất.
Khi sang nhượng quán thì nhân vật chủ quán xử lý thế nào?
Nếu nhân vật vẽ chính chủ quán, nên thoả thuận rõ người chủ cũ có cho dùng tiếp hay không. Nhiều người chọn dừng dùng và chủ mới dựng nhân vật riêng, vì khách quen sẽ thấy lạ khi nhân vật cũ đứng cạnh người bán mới.
Nhân vật vẽ tay có in lên bao bì được không?
Được, nếu vẽ bằng nét đậm, ít chi tiết, rồi chụp hoặc quét bản gốc ở độ phân giải cao. Nên vẽ to gấp ba đến bốn lần cỡ in để khi thu nhỏ nét tự gọn và sắc hơn.