Bàn tay của nhân vật con vật nên được dựng từ đúng bộ phận mà loài đó dùng để chạm vào thế giới: chân có đệm của mèo, móng guốc của trâu, đầu cánh của chim, vây của cá, càng của cua. Bạn đơn giản hoá bộ phận đó thành ba hoặc bốn ngón, rồi quyết định cách nó giữ đồ: kẹp, ôm, móc hay quấn. Không cần mọc ra một bàn tay người, vì đó là cách nhanh nhất làm mất chất con vật.
Người mới vẽ thường né bàn tay bằng cách giấu nó sau lưng hoặc cho nhân vật cầm đồ bằng một cục tròn không rõ hình. Bài này đi qua từng nhóm loài, cho bảng so sánh cách cầm đồ, các bước dựng bàn tay từ hình khối đơn giản và một bài tập để bạn vẽ quen tay.
Vì sao bàn tay quyết định nhân vật có tin được hay không
Mắt người xem rất nhạy với bàn tay. Một khuôn mặt hơi lệch người ta vẫn bỏ qua, nhưng một bàn tay cầm cái cốc mà không thể giữ được cái cốc thì ai cũng thấy ngay. Với nhân vật con vật, bàn tay còn là chỗ lộ rõ nhất lựa chọn nhân hoá của bạn: nếu móng mèo bỗng có năm ngón thon như tay người, người xem cảm thấy có gì đó sai mà không nói được là gì.
Ngược lại, khi bàn tay vẫn giữ dấu vết của loài, cả nhân vật trở nên đáng tin hơn. Con mèo cầm cốc bằng hai bàn chân tròn có đệm, các ngón ngắn khép lại ôm quanh thành cốc, trông vừa vụng vừa đáng yêu, và người xem hiểu ngay đây là con mèo đang cố làm việc của người. Cái vụng đó là chất liệu kể chuyện, đừng sửa nó cho khéo như tay người.
Nguyên tắc chung: bàn tay càng giống bộ phận thật của loài thì nhân vật càng có chất thú; càng giống tay người thì nhân vật càng làm được việc tinh. Bạn chọn điểm cân bằng tuỳ theo việc nhân vật phải làm trong câu chuyện, và giữ đúng lựa chọn đó ở mọi hình.
Bảng: từng nhóm loài cầm đồ bằng gì
Bảng dưới đây gợi ý cách dựng bàn tay cho các nhóm loài hay gặp. Cột cuối là kiểu cầm tự nhiên nhất, nên ưu tiên khi vẽ tư thế.
| Nhóm loài | Bộ phận làm tay | Số ngón nên vẽ | Kiểu cầm tự nhiên |
|---|---|---|---|
| Mèo, chó, gấu | bàn chân trước có đệm | bốn ngón ngắn, có thể thêm một ngón cái nhỏ | ôm bằng hai tay, kẹp giữa các ngón |
| Trâu, bò, ngựa, dê | móng guốc | hai khối guốc hoặc guốc thành găng tay ba ngón | kẹp giữa hai khối guốc, đỡ từ dưới |
| Chim, gà, vịt | đầu cánh | ba hoặc bốn lông chính xoè ra | quấn lông quanh đồ vật, cặp dưới nách cánh |
| Cá | vây ngực | không có ngón, vây mềm cong lại | áp hai vây ép đồ vật vào thân, đội trên đầu |
| Cua, tôm | càng | hai má càng | kẹp, móc qua quai |
| Ếch, thằn lằn | chân trước có ngón dài | bốn ngón có đầu tròn | bám, dính, ôm lấy |
| Voi | vòi | đầu vòi như một ngón | quấn vòi quanh đồ, hai chân trước đỡ |
Với những loài không có gì để cầm như cá hay rắn, đừng ép chúng cầm đồ nhỏ. Cho chúng đội, ngậm, quấn hoặc đẩy đồ vật. Con cá đội bó hoa trên đầu kể chuyện tốt hơn con cá mọc tay ra cầm hoa.
Dựng bàn tay từ hình khối, năm bước
Áp dụng được cho hầu hết loài có chân trước. Vẽ bằng bút chì mềm, nét nhẹ, chỉ đi nét đậm ở bước cuối.
- Vẽ lòng bàn tay là một hình tròn dẹt hoặc hình hạt đậu. Với chân có đệm, đây là đệm chính.
- Gắn ngón tay là những hình trụ ngắn, đầu tròn, xếp thành hình quạt hẹp. Ba ngón cho nhân vật rất tối giản, bốn ngón cho đa số trường hợp.
- Quyết định có ngón cái hay không. Nếu nhân vật cần cầm bút, cầm đũa, thêm một ngón cái ngắn mọc lệch xuống dưới, như một cái đệm phụ nằm ở cổ tay.
- Đặt đồ vật vào trước, rồi uốn ngón tay quanh nó. Vẽ cái cốc trước, sau đó cho các ngón bao quanh thành cốc, ngón nằm phía sau cốc chỉ thấy đầu ngón.
- Thêm dấu hiệu loài: đường móng nhỏ ở đầu ngón mèo, vệt guốc chẻ đôi của trâu, vài sợi lông xoè ở đầu cánh gà. Một hai nét là đủ, đừng vẽ chi tiết từng móng.
Bước bốn là bước người ta hay bỏ qua: vẽ bàn tay xong mới nhét đồ vào nên đồ vật trôi lơ lửng. Đặt đồ vật trước luôn cho bàn tay cầm chắc hơn.
Nếu chưa hình dung được ngón tay cong thế nào quanh đồ vật, hãy tự cầm một cái cốc bằng bốn ngón, giấu ngón út vào lòng bàn tay, rồi nhìn bàn tay mình từ vài phía. Bàn tay bạn là mô hình luôn có sẵn, chỉ cần đếm bớt ngón và làm tròn đầu ngón khi chuyển sang giấy.
Ví dụ: bé Khôi 11 tuổi ở Hải Phòng và con gà đánh đàn
Khôi vẽ một con gà trống mê nhạc, đứng hai chân, ôm cây đàn ghi ta. Lần đầu em vẽ cánh gà mọc ra hai bàn tay người, năm ngón thon bấm phím đàn. Mẹ em hỏi: con gà có tay thì cánh nằm đâu? Em nghĩ mãi rồi xoá hai bàn tay.
Lần sau em cho đầu cánh xoè ra bốn chiếc lông dài làm ngón. Cánh trái ôm cần đàn, các lông quấn quanh như những ngón tay mềm. Cánh phải gảy đàn bằng một chiếc lông dài nhất. Em còn thêm một chi tiết rất hay: vài chiếc lông nhỏ bay ra mỗi khi gà gảy mạnh, như thể nhạc to quá làm rụng lông.
Không ai chấm điểm bức tranh này. Điều đáng khen là cách em tự đặt câu hỏi cánh ở đâu, rồi tìm cách cho chính cái cánh làm việc của bàn tay. Chi tiết lông bay là ý của em, và nó biến một khó khăn kỹ thuật thành một điểm đặc trưng của nhân vật.
Đừng quên bàn chân sau: đứng, đi và chạy
Bàn tay được chú ý nhiều nên người vẽ hay quên bàn chân sau, trong khi chân sau quyết định nhân vật đứng có vững hay không. Với nhân vật đứng hai chân, bàn chân sau nên to và dài hơn bàn tay một chút, vì nó đỡ cả cơ thể. Bàn chân nhỏ xíu dưới một cái thân tròn to làm nhân vật trông như sắp ngã, trừ khi bạn cố ý muốn vẻ chênh vênh đó.
Với chân có đệm như mèo, chó, gấu, hãy giữ dáng bàn chân tròn và để lộ đệm khi nhân vật giơ chân lên hoặc ngồi duỗi chân ra trước. Mặt dưới bàn chân có các đệm hồng là chi tiết người xem rất thích, và nó nhắc lại loài mà không cần thêm gì. Với chân guốc, giữ khối guốc sẫm màu và chẻ đôi; nếu nhân vật đi giày, hãy cho đôi giày có hình dạng theo khối guốc, mũi giày chẻ đôi, thay vì giày người thông thường.
Với chim, chân là một trong ba dấu hiệu nhận diện quan trọng. Ba ngón trước một ngón sau, cẳng chân mảnh có vảy. Khi chim nhân hoá đi bộ, cho các ngón xoè rộng trên mặt đất; khi đứng trên cành, các ngón quặp quanh cành. Chân vịt có màng giữa các ngón, đi bộ thì bàn chân bẹt ra và úp xuống như cái quạt, chính dáng đó làm nên kiểu đi lạch bạch.
Mẹo kiểm tra nhanh: vẽ nhân vật đứng trên một đường kẻ ngang làm mặt đất. Nếu bàn chân không chạm đường kẻ một cách chắc chắn, hoặc trọng tâm của thân rơi ra ngoài phạm vi hai bàn chân, nhân vật sẽ trông như đang trôi. Điều chỉnh vị trí chân trước khi tô màu.
Chỗ hay vẽ sai ở bàn tay con vật
Tay quá nhỏ so với đồ vật. Bàn tay hoạt hình thường to hơn tỉ lệ thật để đọc được từ xa. Nếu tay nhỏ hơn cái cốc, nhân vật trông như không giữ nổi. Phóng tay to lên một chút, đặc biệt ở hình nhỏ như nhãn dán.
Ngón tay cứng như que. Ngón tay thẳng đuột, cách đều nhau làm bàn tay giống cái cào. Cho các ngón cong khác nhau, ngón ngoài cùng cong nhiều hơn, khoảng cách giữa các ngón không bằng nhau.
Số ngón lúc ba lúc bốn. Vẽ nhanh rất dễ thêm hoặc bớt một ngón mà không để ý. Ghi số ngón vào bảng thiết kế của nhân vật và đếm lại mỗi khi vẽ xong.
Quên cổ tay. Không có cổ tay, bàn tay dính thẳng vào cẳng tay như một cái chày. Một chỗ thắt nhẹ giữa bàn tay và cánh tay là đủ để bàn tay xoay được và cử chỉ tự nhiên hơn.
Giấu tay mọi lúc. Giấu tay sau lưng, trong túi quần một lần thì được, lần nào cũng giấu thì nhân vật mất đi một nửa khả năng biểu cảm. Tập vẽ tay là việc phải làm, không né được lâu.
Bài tập: mười tư thế bàn tay trên một trang
Chọn bàn tay của nhân vật bạn đang làm, vẽ mười tư thế dưới đây, mỗi tư thế trong một ô nhỏ. Không cần vẽ cả người, chỉ bàn tay và một phần cánh tay.
- Xoè ra chào.
- Nắm lại thành nắm đấm.
- Chỉ tay về một hướng.
- Cầm cái cốc.
- Cầm cây bút đang viết.
- Ôm một vật tròn to bằng hai tay.
- Chống cằm.
- Giơ ngón cái hoặc làm cử chỉ đồng ý.
- Vẫy tạm biệt, có vài nét chuyển động.
- Đặt lên ngực khi xúc động.
Tư thế nào khó, như chỉ tay với móng guốc hay cầm bút với cánh gà, chính là chỗ bạn phải ra quyết định thiết kế. Ghi quyết định đó cạnh ô vẽ, ví dụ "gà cầm bút bằng cách kẹp giữa hai lông dài nhất", để lần sau không phải nghĩ lại.
Làm trang này hai lần cách nhau một tuần. Lần hai bạn sẽ thấy mình vẽ nhanh hơn rõ rệt, và những quyết định ghi ở lần một giờ đã thành thói quen tay. Cất cả hai trang vào cùng chỗ với hồ sơ nhân vật để khi cần vẽ truyện hay nhãn dán, bạn mở ra là có sẵn mười cử chỉ dùng ngay.
Câu hỏi thường gặp
Nhân vật con vật nên có mấy ngón tay?
Bốn ngón là lựa chọn phổ biến vì vừa cầm đồ được vừa đơn giản hơn tay người. Ba ngón hợp với nhân vật rất tối giản hoặc hình nhỏ. Năm ngón chỉ nên dùng khi nhân vật ở nấc nhân hoá rất cao.
Con vật có móng guốc cầm đồ vật nhỏ thế nào?
Bạn có thể tách khối guốc thành hai phần như hai ngón to để kẹp đồ, hoặc đổi guốc thành găng tay ba ngón tròn mà vẫn giữ màu sẫm của guốc. Đồ vật nhỏ như cây kim thì nên tránh, chọn đồ to hơn.
Có nên vẽ móng vuốt sắc cho nhân vật dễ thương không?
Thường không cần. Móng vuốt sắc gợi sự hung dữ. Với nhân vật hiền, chỉ cần một vạch nhỏ ở đầu ngón hoặc bỏ hẳn. Giữ móng vuốt rõ khi nhân vật cần vẻ mạnh mẽ hoặc tinh quái.
Vẽ bàn tay nhân vật nhìn từ nhiều góc khó quá, nên làm gì?
Nặn một bàn tay đơn giản bằng đất nặn theo đúng số ngón của nhân vật, rồi xoay nó và vẽ theo. Mô hình nhỏ giúp bạn hiểu ngón nào bị che ở góc nào nhanh hơn nhiều so với tưởng tượng.
Bàn tay nhân vật có cần giống nhau ở mọi hình không?
Cần giống về số ngón, hình dáng đầu ngón, màu và dấu hiệu loài. Cử chỉ thì thay đổi tự do. Ghi những điều cố định vào bảng thiết kế để vẽ lại sau nhiều tháng vẫn nhất quán.