Để vẽ nhân vật cho cả gia đình mà đặt cạnh nhau vẫn thành một bộ, bạn cần chốt vài luật chung trước khi vẽ bất kỳ ai, như cùng kiểu mắt, cùng độ dày nét, cùng cách tính tỉ lệ, rồi mới phân biệt từng người bằng bóng dáng, kiểu tóc và một món đồ riêng. Làm ngược lại, vẽ từng người rồi mới ghép, gần như chắc chắn ra một bức ảnh nhóm mà mỗi người như từ một cuốn truyện khác bước ra.
Phần dưới đi từ luật chung, cách phân biệt từng thành viên, tỉ lệ theo tuổi, đến cách cả nhà ngồi vẽ cùng nhau trong một buổi tối và cách tự kiểm khi xếp các nhân vật thành hàng.
Vì sao bộ nhân vật gia đình hay bị lệch tông
Chuyện thường thấy: người vẽ bắt đầu với chính mình, mất một buổi chọn kiểu mắt to tròn có đốm sáng. Tuần sau vẽ bố, lúc đó tay đã quen hơn nên mắt bố thành hai nét gạch ngang. Tuần sau nữa vẽ em gái, lần này dùng bút dạ đầu to. Ba nhân vật, từng cái đều được, nhưng xếp cạnh nhau thì như ba người lạ chụp ghép.
Mắt người xem nhận ra sự đồng bộ qua những thứ rất nhỏ: độ dày đường viền, cách vẽ bàn tay, khoảng cách hai mắt so với chiều rộng đầu, có hay không có mũi. Chỉ cần một nhân vật lệch một yếu tố, cả bộ đã thấy "sai sai" dù người xem không nói được vì sao. Cho nên việc đầu tiên không phải là vẽ ai, mà là viết ra luật vẽ cho cả nhà.
Lợi ích thứ hai của luật chung là về sau ai trong nhà cũng vẽ được nhân vật của người khác. Con có thể vẽ bố lên thiệp sinh nhật, mẹ có thể vẽ bà lên lọ mứt Tết, mà kết quả vẫn ăn khớp với cả bộ. Một bộ nhân vật gia đình chỉ mình bạn vẽ được thì rất khó sống lâu.
Bảy luật chung cần chốt trước khi vẽ ai
Viết bảy dòng sau lên một tờ giấy riêng, dán ở chỗ cả nhà thấy. Mọi nhân vật đều phải theo, kể cả nhân vật thú cưng nếu có:
- Dụng cụ viền: một loại bút, một cỡ nét, chẳng hạn bút dạ đen nét vừa cho mọi đường viền ngoài.
- Kiểu mắt: chọn một kiểu cho cả nhà, ví dụ hai chấm đen có một chấm trắng nhỏ, chỉ đổi lông mày để tạo khác biệt.
- Mũi: có hay không, nếu có thì vẽ bằng gì. Một nét móc nhỏ hoặc bỏ hẳn đều được, nhưng ai cũng như nhau.
- Bàn tay: bàn tay tròn không ngón, hay bốn ngón, hay năm ngón. Chọn một, vì bàn tay lệch kiểu rất dễ lộ.
- Đơn vị tỉ lệ: lấy chiều cao cái đầu làm đơn vị, ghi người lớn cao mấy đầu, trẻ cao mấy đầu.
- Bảng màu chung: ba màu nền dùng cho mọi người, mỗi người thêm một màu riêng.
- Đường đất: mọi nhân vật đứng trên cùng một đường ngang khi xếp chung, để so được chiều cao.
Bảy luật này mất mười phút để chốt nhưng tiết kiệm hàng giờ vẽ lại. Nếu chưa chắc, hãy vẽ thử một nhân vật bất kỳ theo luật, nhìn có thích không, rồi mới áp cho cả nhà.
Phân biệt từng người: một gia đình ở Nghệ An làm mẫu
Khi luật đã giống nhau, sự khác biệt phải đến từ bóng dáng và chi tiết riêng. Đây là bảng gia đình chị Thảo ở Nghệ An lập trước khi vẽ: năm người, mỗi người một hình khối và một món đồ không ai trùng.
| Thành viên | Hình khối thân | Đặc điểm tóc hoặc đầu | Món đồ riêng | Màu riêng |
|---|---|---|---|---|
| Bà nội, 72 tuổi | hình chuông, thấp, vai tròn | búi tóc thấp sau gáy | chiếc quạt nan | nâu đất |
| Bố, 45 tuổi | chữ nhật đứng, vai ngang | tóc húi cua, hai bên ngắn | cái mũ bảo hiểm cắp nách | xanh rêu |
| Mẹ, 42 tuổi | hình giọt nước, eo nhỏ | tóc ngang vai uốn cụp | túi vải đi chợ | đỏ gạch |
| Chị, 12 tuổi | chữ nhật hẹp, chân dài | tóc buộc đuôi ngựa cao | cặp sách đeo một quai | tím nhạt |
| Em, 5 tuổi | hình tròn, đầu to bằng nửa người | tóc dựng một chỏm | con khủng long nhồi bông | vàng chanh |
Nhìn bảng có thể thấy không hai người nào chung hình khối thân. Đó là chỗ quan trọng nhất: khi tô đen cả năm nhân vật, mỗi bóng đen vẫn khác nhau. Màu riêng dùng cho áo hoặc phụ kiện, còn màu da, màu tóc theo bảng màu chung để cả nhà vẫn thành một khối.
Tỉ lệ đầu thân theo tuổi, giữ cho cả bộ
Trẻ dưới sáu tuổi: cao khoảng hai đầu. Đầu to gần bằng thân, chân ngắn, tay chạm hông. Đặt mắt thấp xuống dưới giữa đầu để trông non.
Trẻ bảy đến mười hai tuổi: cao khoảng hai đầu rưỡi đến ba đầu. Chân dài ra rõ, vai vẫn hẹp. Đây là tuổi dễ vẽ lẫn với người lớn nên hãy giữ đầu to hơn người lớn một chút.
Thiếu niên: cao khoảng ba đến ba đầu rưỡi. Dáng mảnh, chân dài, có thể cao gần bằng bố mẹ trong nhân vật nếu ngoài đời cũng vậy, nhưng đầu vẫn hơi to hơn.
Người lớn: cao khoảng ba rưỡi đến bốn đầu. Trong bộ nhân vật dễ thương, đừng kéo tới bảy đầu như hình người thật, nó làm người lớn trông như thuộc một bộ khác hẳn trẻ con.
Người cao tuổi: giữ số đầu như người lớn nhưng hạ vai và cong lưng nhẹ. Cách này cho thấy tuổi mà không cần vẽ nếp nhăn. Bà nội hình chuông thấp trong bảng trên là ví dụ.
Cách tự kiểm tỉ lệ nhanh. Cắt một mẩu giấy dài đúng bằng chiều cao cái đầu chung, rồi đặt dọc từng nhân vật để đếm. Nếu em năm tuổi đo ra ba đầu còn bố chỉ ba đầu rưỡi, khoảng cách tuổi đã bị xoá mất. Sửa bằng cách thu ngắn chân em, đừng kéo dài bố, vì kéo dài người lớn sẽ phá luật chung đã chốt.
Khi ngoài đời con đã cao hơn mẹ. Chuyện này hay gặp ở nhà có con tuổi mười lăm, mười sáu. Cứ vẽ con cao hơn, nhưng giữ đầu con to hơn đầu mẹ một chút để vẫn đọc ra ai là người trẻ. Người xem sẽ thấy ngay chi tiết vui này mà không lẫn vai trò.
Vẽ cả nhà trong một buổi tối: cách chia việc
Vẽ cùng nhau vui hơn và cho ra nhân vật đúng hơn, vì mỗi người được góp ý về hình của chính mình. Chuẩn bị một tờ giấy dài hoặc dán ba tờ A4 nối nhau, rồi:
- Mười phút đầu: cả nhà ngồi đọc bảy luật chung, ai không đồng ý điều gì thì bàn lại ngay lúc này.
- Mười lăm phút tiếp: mỗi người tự kể về mình ba điều theo câu "người ta nhận ra mình nhờ...". Người vẽ chính ghi lại.
- Hai mươi phút: người vẽ chính phác mỗi người hai bản nhỏ, đặt cạnh nhau trên tờ giấy dài, chưa tô.
- Mười phút: từng người chọn bản của mình và nói một điều muốn sửa. Trẻ nhỏ có thể chỉ tay vào chỗ muốn đổi.
- Hai mươi phút: vẽ lại bản chốt theo đúng đường đất chung, viền bằng bút đã chọn.
- Tô màu để hôm sau, khi mọi người đã nhìn lại một lần với con mắt tỉnh táo hơn.
Đừng ép trẻ nhỏ ngồi hết buổi. Một bé năm tuổi tham gia mười phút chọn món đồ riêng và màu riêng đã là đủ để bé coi nhân vật đó là của mình.
Xếp hàng rồi tự kiểm cả bộ
Khi đã vẽ xong cả nhà, xếp các nhân vật thành một hàng trên cùng đường đất và nhìn từ xa. Lần lượt trả lời:
- Tô đen cả hàng, có nhận ra ai là ai không, hay có hai bóng giống nhau?
- Có nhân vật nào nét viền dày hoặc mảnh hơn hẳn người khác không?
- Mắt, bàn tay, mũi có đúng một kiểu cho tất cả không?
- Chênh lệch chiều cao có hợp lý với ngoài đời không, đặc biệt giữa các anh chị em?
- Có ai trông nổi bật hơn hẳn vì nhiều chi tiết hơn không? Nhân vật của người vẽ thường mắc lỗi này.
- Mỗi người trong nhà có vui khi nhìn nhân vật của mình không?
Câu cuối cùng quan trọng hơn cả năm câu trên. Một bộ nhân vật đúng kỹ thuật mà có người trong nhà không thích hình của mình thì sẽ không ai dùng. Ngược lại, một bộ hơi lệch nhưng cả nhà cười khi nhìn thấy thì sẽ xuất hiện trên tủ lạnh, trên thiệp, trên lọ đựng bánh suốt nhiều năm.
Nếu phát hiện hai bóng đen giống nhau, đừng sửa cả hai. Chọn người có đặc điểm ngoài đời rõ hơn, phóng đại đặc điểm đó thêm một nấc, chẳng hạn tóc đuôi ngựa buộc cao hơn hẳn, và để người kia nguyên như cũ.
Khi gia đình có thêm người hoặc trẻ lớn lên
Một bộ nhân vật gia đình sống được lâu nếu nó có chỗ cho thay đổi. Khi có em bé mới, có con dâu, con rể, hay chú chó mới về nhà, nhân vật mới chỉ cần theo bảy luật chung và chọn một hình khối thân chưa ai dùng. Với em bé sơ sinh, hình khối hợp nhất thường là một hình hạt đậu nằm hoặc ngồi, cao chưa tới hai đầu.
Trẻ lớn lên thì tỉ lệ đầu thân của chúng phải tăng theo. Chị Thảo ở trên quyết định cập nhật bộ nhân vật vào mỗi dịp Tết: em bé năm tuổi sang sáu tuổi thì chân dài thêm một chút, chị mười hai tuổi lên mười ba thì tóc đổi kiểu theo ngoài đời. Bố mẹ và bà giữ nguyên. Sau ba năm, các bản Tết xếp cạnh nhau thành một cách kể chuyện gia đình rất riêng mà không cần thêm chữ nào.
Khi có người rời khỏi gia đình, như con cái đi học xa hay lập gia đình riêng, nhân vật của họ vẫn ở lại trong bộ. Có nhà còn vẽ thêm một món đồ nhỏ cho thấy hoàn cảnh mới, chẳng hạn chiếc vali kéo cho người đi làm xa, để mỗi lần cả nhà nhìn bộ nhân vật lại nhớ đến người vắng mặt. Giữ tờ bảy luật chung ở chỗ dễ tìm, vì vài năm sau chính bạn cũng sẽ quên mình từng chọn kiểu mắt nào.
Câu hỏi thường gặp
Một người vẽ hết cả nhà hay mỗi người tự vẽ mình thì tốt hơn?
Nên để một người vẽ bản chốt theo luật chung, còn mọi người góp ý và tự chọn chi tiết. Mỗi người tự vẽ thì nét tay khác nhau rõ, rất khó thành một bộ, trừ khi bạn cố ý muốn bộ nhân vật mang dấu tay từng người.
Làm sao để hai anh em sinh đôi không bị vẽ giống hệt nhau?
Cho hai bạn khác nhau ở hình khối tóc và một món đồ riêng, đồng thời khác màu áo. Hỏi chính hai bạn xem người ngoài phân biệt hai bạn nhờ đâu; thường là kiểu tóc, cách đứng hoặc món đồ hay mang.
Có nên vẽ cả thú cưng vào bộ nhân vật gia đình không?
Nên, nếu thú cưng là một phần của cả nhà. Vẽ theo cùng luật mắt và nét viền, chọn một hình khối chưa ai dùng, và đặt trên cùng đường đất để thấy tương quan kích thước với người.
Gia đình có người ở xa không có mặt khi vẽ thì làm thế nào?
Gọi điện hỏi người đó ba điều người khác nhận ra họ, xin vài ảnh chụp lúc tự nhiên chứ không phải ảnh thẻ. Vẽ xong gửi bản phác để họ góp ý trước khi tô màu.
Bao nhiêu màu là đủ cho một bộ nhân vật gia đình năm người?
Ba màu chung cho da, tóc và viền phụ, cộng mỗi người một màu riêng, tổng khoảng tám màu. Ít hơn thì khó phân biệt, nhiều hơn thì cả bộ rối và khó vẽ lại bằng hộp bút màu thông thường.
Trẻ không thích nhân vật của mình thì có nên vẽ lại không?
Nên hỏi con muốn đổi chỗ nào rồi sửa đúng chỗ đó, thay vì vẽ lại từ đầu. Trẻ thường chỉ muốn đổi một món đồ hoặc màu áo; được chọn là con đã thấy nhân vật thuộc về mình.