HinhTuong.comHình Tượng
Trẻ tự tạo nhân vật

Tiết tạo nhân vật cho học sinh tiểu học: kế hoạch hai tiết, trưng bày không xếp hạng

Kế hoạch hai tiết dạy học sinh tiểu học tạo nhân vật: khởi động, phiếu nhân vật, phác và ghép đôi, trưng bày không xếp hạng, nhận xét bằng lời và ghép môn.

Primary school classroom in Vietnam, pupils seen from behind gluing hand-drawn characters onto a long kraft paper wall display, teacher out of focus, wide angle, daylight

Một tiết tạo nhân vật cho học sinh tiểu học chạy tốt nhất khi chia làm hai tiết: tiết đầu khởi động và nghĩ nhân vật trên phiếu, tiết sau phác, ghép đôi giới thiệu nhân vật và trưng bày chung, không chấm điểm, không bình chọn tranh đẹp nhất. Học sinh mang về một nhân vật của riêng mình kèm câu chuyện nhỏ, và lớp có một bức tường "cư dân" cả học kỳ.

Bài này dành cho giáo viên mỹ thuật, giáo viên chủ nhiệm và người phụ trách câu lạc bộ: thời lượng từng phần, đồ dùng tối thiểu cho lớp ba mươi lăm em, cách xử lý những em không chịu vẽ, cách trưng bày, cách nhận xét bằng lời và gợi ý ghép với môn Tiếng Việt. Ví dụ lấy từ một lớp bốn ở Cần Thơ.

Mục tiêu và đồ dùng cho lớp 30–40 học sinh

Mục tiêu của hai tiết nên viết ngắn, đo được bằng sản phẩm của học sinh chứ không đo bằng độ đẹp. Gợi ý ba mục tiêu: mỗi em có một nhân vật với tên và ba tính cách; mỗi em phác ít nhất ba phiên bản; mỗi em giới thiệu nhân vật cho một bạn. Đồ dùng tối thiểu:

  • Phiếu nhân vật in sẵn hoặc chép lên bảng, mỗi em một tờ A4 chia ô.
  • Giấy nháp A4, mỗi em hai tờ.
  • Bút chì, bút màu học sinh tự mang; giáo viên chuẩn bị thêm một hộp dự phòng cho em quên.
  • Một cuộn giấy dài làm nền trưng bày, giấy gói hàng màu nâu là đủ, cùng băng dính giấy.
  • Đồng hồ đếm giờ to hoặc đồng hồ treo tường nhìn thấy được, cho phần phác nhanh.
  • Thẻ giấy nhỏ để học sinh viết lời nhắn cho nhân vật của bạn.

Không cần máy chiếu hay hình mẫu nhân vật nổi tiếng. Chiếu hình mẫu đẹp ngay đầu tiết khiến nhiều em chép theo hoặc nản ngay từ đầu. Nếu muốn có ví dụ, giáo viên tự vẽ nhanh một nhân vật đơn giản trên bảng, càng đơn giản càng tốt.

Kế hoạch hai tiết, mỗi tiết 35 phút

Thời lượng dưới đây tính cho tiết 35 phút ở tiểu học. Phần trong ngoặc là việc của giáo viên.

TiếtPhútHoạt độngGhi chú
10–5Khởi động: trò "hình tròn có mắt" trên giấy nháp (giáo viên vẽ cùng trên bảng)Cả lớp vẽ cùng lúc, không ai bị gọi lên
15–12Giới thiệu phiếu nhân vật: tên, chỗ ở, ba tính cách, thích – ghét, điểm nhận ra (giáo viên điền mẫu một nhân vật)Nhân vật mẫu nên ngộ nghĩnh, không hoàn hảo
112–30Học sinh điền phiếu, có thể vẽ hình nhỏ vào ô (giáo viên đi vòng, hỏi từng em một câu)Em nào xong sớm thì nghĩ thêm câu hay nói của nhân vật
130–35Ba em tự nguyện đọc tên và ba tính cách nhân vậtChỉ mời em giơ tay, không chỉ định
20–12Phác nhanh: sáu ô, mỗi ô hai phút, mỗi bản khác dáng (giáo viên bấm giờ, hô đổi ô)Nhịp nhanh giúp các em bớt cầu toàn
212–15Khoanh bản mình thích nhất, viết một lý do"Vì nhìn nó lém" là lý do tốt
215–25Ghép đôi: hai em giới thiệu nhân vật cho nhau, mỗi em hỏi bạn một câu, viết lời nhắn lên thẻLời nhắn bắt đầu bằng "Mình thích..."
225–35Dán bản đã chọn và phiếu lên cuộn giấy chung, đặt tên cho bức tườngCả lớp cùng dán, không ai bị bỏ ra ngoài

Nếu chỉ có một tiết, bỏ phần đọc trước lớp ở tiết 1 và rút phần phác nhanh xuống bốn ô. Phần ghép đôi giới thiệu thì giữ, vì đó là lúc nhân vật được người khác "gặp".

Xử lý những tình huống hay gặp trên lớp

Em nói "con không biết vẽ" và không cầm bút. Cho em bắt đầu bằng chữ: điền phiếu trước, vẽ sau. Nhiều em ngại vẽ nhưng rất giỏi nghĩ tính cách. Khi phiếu đầy, cái tên và câu hay nói thường kéo em vào vẽ.

Em chép nhân vật hoạt hình quen thuộc. Không phạt, không xé. Hỏi em thích điểm gì ở nhân vật đó, rồi giao thử thách: giữ một điểm đó, đổi hết phần còn lại. Đây là bài học bản quyền đầu đời theo cách dễ hiểu nhất.

Một nhóm em cười tranh của bạn. Dừng cả lớp nửa phút, nhắc luật của tiết: mỗi nhân vật đều có người tạo ra nó, mình nói về nhân vật chứ không nói về nét vẽ. Sau đó đến bàn em bị cười, hỏi em một câu về nhân vật trước mặt các bạn.

Em xong quá nhanh và bắt đầu làm ồn. Giao việc mở rộng: vẽ nhân vật nhìn từ sau lưng, vẽ ba biểu cảm, hoặc vẽ thêm một người bạn cho nhân vật.

Em không muốn dán tranh lên tường. Tôn trọng. Đề nghị em dán phiếu thay vì tranh, hoặc dán tranh úp mặt với dòng "nhân vật đang ngủ". Em vẫn có mặt trên tường mà không bị lộ điều em ngại.

Ví dụ: lớp 4 ở Cần Thơ và bức tường "Cư dân lớp mình"

Cô Ngọc dạy mỹ thuật cho các lớp bốn ở một trường tại Cần Thơ. Năm trước cô cho học sinh "vẽ nhân vật em thích" trong một tiết, kết quả gần nửa lớp vẽ lại các nhân vật hoạt hình quen thuộc, phần còn lại vẽ vội rồi ngồi chơi. Năm nay cô chia thành hai tiết như kế hoạch trên và thêm luật "nhân vật phải do mình nghĩ ra".

Tiết đầu, một em trai ngồi cuối lớp nhất định không vẽ. Cô bảo em chỉ cần điền phiếu bằng chữ. Em viết nhân vật tên "Ông Già Ghe", sống trên ghe ở chợ nổi, tính "hiền, hay quên, câu cá giỏi". Đến tiết hai, khi các bạn phác nhanh, em vẽ một hình người que ngồi trên chiếc ghe, đội nón lá to hơn cả người. Trong phần ghép đôi, bạn ngồi cạnh viết lời nhắn: "Mình thích cái nón to của Ông Già Ghe, chắc che được mưa cho cả ghe".

Bức tường "Cư dân lớp mình" treo hết học kỳ. Mỗi tuần, cô Ngọc mời hai em kể một chuyện mới về nhân vật của mình. Không có giải nhất, không có tranh đẹp nhất. Cô nhận thấy số em chép nhân vật hoạt hình giảm hẳn, và nhiều em tự vẽ thêm bạn bè cho nhân vật ở nhà rồi mang lên dán bổ sung.

Trưng bày sao cho không có tranh "nhất"

Dán theo thứ tự ngẫu nhiên hoặc theo bảng chữ cái tên nhân vật. Đừng để giáo viên chọn vị trí trung tâm cho tranh mình thấy đẹp. Vị trí giữa tường tự nhiên được hiểu là vị trí của người giỏi nhất.

Kích thước mọi tranh như nhau. Cùng một khổ giấy, cùng một kiểu dán. Một tranh được phóng to hay đóng khung riêng là đã xếp hạng mà không cần nói ra.

Dán phiếu cạnh tranh. Người xem đọc tên, tính cách, câu hay nói của nhân vật nên chú ý vào ý tưởng chứ không chỉ vào nét vẽ. Em vẽ còn non nhưng nghĩ nhân vật hay vẫn có chỗ đứng ngang bằng.

Dán thẻ lời nhắn của bạn ngay dưới nhân vật. Thẻ bắt đầu bằng "Mình thích..." giúp mỗi nhân vật có ít nhất một lời ghi nhận từ bạn cùng lớp. Giáo viên kiểm để không nhân vật nào bị thiếu thẻ.

Cho bức tường thay đổi theo thời gian. Mỗi tuần thêm một chi tiết: một chuyện mới, một người bạn mới cho nhân vật. Tường sống thì học sinh còn nhìn tới, tường đứng yên sau hai tuần sẽ thành giấy dán tường.

Nhận xét bằng lời thay cho điểm số

Ở tiểu học, nhận xét hoạt động sáng tạo nên bằng lời, nói về quá trình và ý tưởng. Một số mẫu câu giáo viên dùng được, cả khi nói trực tiếp lẫn khi viết vào phiếu:

  • Em đã nghĩ ra cho nhân vật một tính cách rất riêng: ...
  • Em phác được nhiều phiên bản khác nhau và chọn được bản có lý do rõ.
  • Điểm nhận ra của nhân vật rất rõ, đứng xa vẫn thấy: ...
  • Em đã giới thiệu nhân vật cho bạn và trả lời được câu hỏi của bạn.
  • Lần tới em có thể thử: vẽ nhân vật nhìn từ phía sau, hoặc vẽ thêm một người bạn cho nhân vật.

Câu cuối là một gợi ý tiếp, không phải lỗi cần sửa. Tránh những câu như "tranh chưa đẹp", "màu chưa hài hoà" ở hoạt động này. Mục tiêu của hai tiết là để mọi em đều có một nhân vật và dám giới thiệu nó, không phải để phân loại em vẽ giỏi và em vẽ kém.

Nếu nhà trường yêu cầu phải có kết quả đánh giá, giáo viên dựa vào ba mục tiêu đã nêu ở đầu: có nhân vật với tên và tính cách, có nhiều phiên bản phác, có giới thiệu cho bạn. Ba tiêu chí này em nào cố gắng cũng đạt được, không phụ thuộc năng khiếu.

Ghép với môn Tiếng Việt và hoạt động sau đó

Nhân vật vừa tạo ra là chất liệu tốt cho các môn khác. Một vài cách ghép giáo viên chủ nhiệm có thể làm trong các tuần sau:

  1. Viết đoạn văn giới thiệu nhân vật, dựa trên phiếu đã điền. Học sinh có sẵn ý nên viết nhanh và tự tin hơn bài tả người thông thường.
  2. Viết một đoạn kể "một ngày của nhân vật", luyện trình tự sự việc.
  3. Ghép hai nhân vật của hai bạn để viết chung một mẩu chuyện ngắn: hai nhân vật gặp nhau ở đâu, chuyện gì xảy ra.
  4. Trong giờ hoạt động trải nghiệm, các nhóm dựng một đoạn diễn ngắn bằng rối giấy làm từ nhân vật của mình.
  5. Cuối học kỳ, mỗi em gỡ nhân vật của mình xuống mang về nhà cùng thẻ lời nhắn của bạn.

Câu tự hỏi cho giáo viên sau hai tiết: có em nào chưa nói câu nào về nhân vật của mình không? Nếu có, tuần sau hỏi riêng em đó một câu, như thế bức tường mới thật sự là của cả lớp.

Một câu hỏi nữa nên ghi lại: phần nào trong kế hoạch bị lố giờ? Thường là phần ghép đôi, vì các em nói chuyện hăng. Nếu vậy, lần sau rút bớt phần phác nhanh chứ đừng cắt phần nói.

Câu hỏi thường gặp

Chỉ có một tiết 35 phút thì có làm được hoạt động tạo nhân vật không?

Được, nhưng nên rút gọn: năm phút khởi động, mười hai phút điền phiếu, tám phút phác bốn ô, mười phút ghép đôi giới thiệu. Phần trưng bày có thể để giờ ra chơi hoặc tiết sinh hoạt.

Có nên chọn vài tranh đẹp nhất để khen trước lớp không?

Không nên với hoạt động này. Chọn tranh đẹp nhất là xếp hạng, khiến phần lớn học sinh cảm thấy mình thua. Có thể khen cụ thể một ý tưởng hay của nhiều bạn khác nhau mà không gắn với chuyện đẹp hay xấu.

Học sinh chép nhân vật hoạt hình thì giáo viên xử lý thế nào?

Không phạt. Hỏi em thích điểm gì ở nhân vật đó rồi giao thử thách giữ một điểm, đổi hết phần còn lại từ tên, loài, màu đến tính cách. Đây là cách dạy nguyên tắc lấy cảm hứng mà không sao chép.

Phiếu nhân vật cho học sinh tiểu học nên có những ô nào?

Tên, chỗ ở, ba tính cách, một điều thích và một điều ghét, điểm nhận ra từ xa và câu hay nói. Học sinh lớp một, lớp hai có thể bỏ bớt ô và vẽ hình thay cho viết chữ.

Hoạt động này có phù hợp với học sinh lớp 1 không?

Phù hợp nếu đơn giản hoá: bỏ phần phác sáu ô, chỉ giữ trò hình tròn có mắt, đặt tên và ghép đôi kể cho bạn nghe. Giáo viên có thể ghi tên nhân vật giúp các em chưa viết thạo.

Nhận xét vào học bạ hoặc sổ theo dõi thế nào cho đúng tinh thần không chấm điểm?

Ghi nhận xét bằng lời về quá trình và ý tưởng: em nghĩ ra nhân vật có tính cách rõ, em phác nhiều phiên bản, em giới thiệu được nhân vật cho bạn. Tránh nhận xét về độ đẹp của nét vẽ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138