HinhTuong.comHình Tượng
Kể chuyện bằng nhân vật

Rối que giấy kể chuyện: biến nhân vật tự vẽ thành con rối và diễn một màn ngắn

Biến nhân vật tự vẽ thành rối que giấy hai mặt, dựng sân khấu từ hộp bìa, viết kịch bản một trang và cách cầm rối để nhân vật trông như đang sống.

Two children kneeling behind a cardboard box stage holding paper stick puppets of a hen and a frog, grandmother watching from a low stool, living room, evening light

Rối que giấy là nhân vật bạn đã vẽ, được vẽ lại to hơn trên bìa cứng, cắt rời và gắn vào một que; khi người cầm cho nó nhún, quay, nhìn sang nhân vật khác, câu chuyện được kể bằng chuyển động thay vì bằng các ô tranh. Với một hộp giấy làm sân khấu và một kịch bản dài một trang, cả nhà hay cả lớp có thể diễn một màn năm phút ngay trong buổi chiều.

Bài này tập trung vào phần kể chuyện: làm rối từ nhân vật sẵn có, rối hai mặt để đổi cảm xúc, dựng sân khấu, viết kịch bản một trang, cách cầm rối cho có hồn, một gia đình cụ thể đã diễn ra sao và cách dùng rối trong lớp học mà không biến nó thành cuộc thi.

Rối kể chuyện khác tranh ở chỗ nào

Trên tranh, bạn phải chọn một khoảnh khắc và đóng băng nó. Rối thì đi qua mọi khoảnh khắc: nhân vật bước vào, dừng lại, quay đầu, cúi xuống, nhảy lên. Người xem không cần đọc, họ chỉ nhìn và nghe. Vì vậy rối là cách kể hợp với trẻ chưa biết chữ, với ông bà mắt kém, với cả nhóm ngồi xem cùng lúc.

Rối cũng cho nhân vật một giọng nói thật. Khi viết lời thoại, bạn tưởng tượng giọng; khi cầm rối, bạn phải phát ra giọng đó. Nhiều người lần đầu cầm rối mới biết nhân vật của mình nói nhanh hay chậm, the thé hay trầm. Những điều này thường được mang ngược lại vào tranh về sau.

Điểm cần nhớ: rối que nhìn từ xa, thường cách người xem hai ba mét. Những chi tiết nhỏ trên bản vẽ gốc như hoa văn áo hay lông mi sẽ không ai thấy. Bóng dáng, màu chính và một phụ kiện to mới là thứ người xem nhận ra. Khi vẽ lại để làm rối, giữ những thứ đó, bỏ phần còn lại.

Làm rối từ nhân vật đã có

Vật liệu: bìa cứng từ hộp cũ, giấy trắng, keo, kéo, bút dạ, màu tô, và que tre, đũa hoặc que kem.

  1. Vẽ lại nhân vật trên giấy trắng, cao khoảng mười lăm đến hai mươi phân, đứng cả người, tay chân hơi tách khỏi thân để dễ cắt.
  2. Tô viền đậm bằng bút dạ, tô màu phẳng, màu đậm hơn bản gốc một chút vì nhìn từ xa màu sẽ nhạt đi.
  3. Dán hình lên bìa cứng, ép dưới vài cuốn sách cho phẳng trong lúc khô.
  4. Cắt theo hình, chừa một viền chừng nửa phân quanh nhân vật. Viền này giữ các phần mảnh như tai, đuôi không bị gãy.
  5. Dán que vào mặt sau, đầu que lên tới ngang ngực nhân vật, không chỉ dán ở chân, để rối không bị lắc gục.
  6. Cầm thử, nhìn từ xa ba bước. Nếu không nhận ra nhân vật ngay, tô đậm thêm đường viền và phụ kiện.

Thứ không cần làm: không cần quần áo vải, không cần mắt nhựa dán. Rối giấy phẳng, tô màu rõ, là đủ cho một màn kể chuyện. Trang trí nhiều khiến rối nặng đầu và khó cầm lâu.

Nếu nhân vật gốc nhỏ và tròn như một hạt đậu, khi phóng to làm rối nên kéo dài thân thêm một chút để có chỗ dán que mà không che mặt. Đổi tỉ lệ nhẹ như vậy không làm mất nhân vật, miễn là giữ đúng bóng dáng và màu chính.

Rối hai mặt và phần cử động

Mặt trước và mặt sau mang hai cảm xúc. Dán hai hình lưng vào nhau, kẹp que ở giữa: một mặt nhân vật vui, mặt kia buồn hoặc sợ. Xoay que là đổi cảm xúc ngay trước mắt người xem, một mẹo đơn giản mà trẻ con rất thích.

Hoặc mặt trước và mặt quay lưng. Mặt sau vẽ nhân vật nhìn từ phía sau. Khi nhân vật rời sân khấu, xoay sang mặt lưng là người xem hiểu nó đang đi xa.

Tay rời ghim khớp. Cắt cánh tay riêng, ghim vào vai bằng một ghim kẹp giấy có hai chân xoè. Gắn thêm một que nhỏ vào bàn tay để người cầm vẫy được. Chỉ làm một tay, hai tay là quá khó cho người mới.

Miệng mở được cho nhân vật nói nhiều. Cắt riêng hàm dưới, ghim khớp như tay. Hợp với nhân vật hay nói, nhưng mất thời gian; chỉ làm cho một nhân vật chính.

Đồ vật đi kèm cũng là rối. Cái ô, chiếc lá, con diều làm thành rối que nhỏ riêng. Đồ vật bay vào sân khấu đúng lúc tạo tiếng cười hơn nhiều câu thoại.

Sân khấu từ một hộp giấy

Một hộp bìa to cỡ hộp đựng quạt là vừa cho hai người cầm rối. Cách dựng:

  • Cắt bỏ nắp và một mặt lớn, để hộp thành khung chữ U khi dựng đứng.
  • Khoét một ô cửa sổ ở mặt trước, cạnh dưới ô cao hơn đầu người cầm rối khi quỳ, để người xem chỉ thấy rối.
  • Dán giấy màu xanh lá cho phần dưới và xanh trời cho phần trên ở vách sau làm nền chung.
  • Làm hai ba tấm nền rời bằng bìa, kẹp phía sau ô cửa: một căn bếp, một bờ sông, một sân trường. Đổi nền bằng cách rút tấm này ra.
  • Đặt hộp lên mép bàn, người cầm rối quỳ hoặc ngồi ghế thấp phía sau.
  • Một đèn bàn chiếu chéo từ phía trước làm rối nổi hẳn lên so với nền.

Không có hộp to thì căng một tấm khăn qua hai lưng ghế, người cầm rối ngồi sau khăn. Màn diễn vẫn chạy tốt; sân khấu chỉ cần che người cầm và cho người xem một chỗ để nhìn vào.

Kịch bản một trang cho màn năm phút

Rối đòi hỏi kịch bản ngắn hơn bạn tưởng, vì mỗi câu thoại đi kèm cử động mất thời gian. Một trang giấy chia năm phần:

PhầnThời lượngViệc xảy raCử động chính
MởNửa phútNhân vật chính bước vào, nói điều nó muốnĐi từ mép vào giữa, dừng, nhìn người xem
GặpMột phútNhân vật thứ hai xuất hiệnHai rối quay mặt vào nhau
Rắc rốiMột phút rưỡiCó sự cố: mưa, mất đồ, cãi nhauĐổi mặt rối sang cảm xúc buồn hoặc sợ
GỡMột phút rưỡiCùng nhau xử lý, có thể nhờ đồ vật hoặc người xem góp ýĐồ vật bay vào, rối nhảy lên
ChàoNửa phútNhân vật cảm ơn, tạm biệtHai rối cúi chào cùng lúc rồi rút xuống

Phần gỡ là chỗ hay để mời người xem tham gia: nhân vật quay ra hỏi "các bạn ơi, mình nên làm gì bây giờ?". Trẻ con xem rối thường hét lên câu trả lời, và người cầm rối có thể chọn theo ý người xem. Viết sẵn hai cách gỡ phòng khi người xem gợi ý khác dự kiến. Dán trang kịch bản vào vách trong của hộp, ngang tầm mắt người cầm rối, để liếc khi quên.

Cầm rối cho nhân vật sống

Rối đang nói thì nhún nhẹ. Mỗi câu nói, nhún rối lên xuống một chút theo nhịp. Rối đang nghe thì đứng yên. Người xem biết ngay ai đang nói mà không cần nhìn người cầm.

Rối nhìn nhau khi đối thoại. Hai rối cùng nhìn ra phía người xem trong lúc nói chuyện với nhau trông rất giả. Xoay nhẹ để chúng hướng vào nhau, thỉnh thoảng mới quay ra.

Giữ chiều cao ổn định. Lỗi hay gặp nhất là rối cứ chìm dần xuống dưới khung vì người cầm mỏi tay. Đánh một vạch phấn trong khung làm mốc chân rối.

Vào ra từ mép, không hiện ra giữa chừng. Rối mọc lên từ dưới giữa sân khấu trông như trồi lên từ đất. Cho rối đi vào từ hai bên mép, trừ khi nhân vật đang ngoi lên thật.

Một người một rối. Một người cầm hai rối nói chuyện với nhau rất khó. Diễn hai người là dễ nhất, mỗi người một giọng, một nhân vật.

Ví dụ: buổi diễn của nhà chị Nga

Chị Nga ở Hải Phòng có hai con, bé Bông bảy tuổi vẽ một cô gà mái đội nón, bé Sóc chín tuổi vẽ một chú ếch đeo kính. Chủ nhật bà ngoại sang chơi, hai con muốn diễn cho bà xem. Cả buổi sáng ba mẹ con làm rối hai mặt: gà mái một mặt cười, một mặt hoảng; ếch một mặt bình thường, một mặt đang ngủ.

Kịch bản một trang do Sóc viết: gà mái đi tìm quả trứng bị lăn mất, gặp ếch đang ngủ trưa bên ao, đánh thức ếch, cả hai tìm thấy quả trứng nằm dưới lá sen, ếch đẩy trứng lên bờ. Bông lo cầm rối, Sóc lo phần đồ vật là quả trứng và chiếc lá sen cắt giấy. Sân khấu là hộp đựng nồi cơm điện, nền vẽ một cái ao.

Đến đoạn tìm trứng, gà mái quay ra hỏi bà "bà ơi, bà thấy trứng của con đâu không?". Bà chỉ vào lá sen. Màn diễn dài hơn kịch bản vì bà hỏi thêm ếch đeo kính để làm gì, Sóc phải nghĩ ngay: để nhìn trứng cho rõ. Sau buổi đó, câu trả lời này được hai con vẽ thêm vào hồ sơ nhân vật ếch.

Dùng rối trong lớp học

Rối que hợp với tiết sinh hoạt, tiết kể chuyện hay góc chơi. Vài điều giúp hoạt động trôi chảy:

  • Chia nhóm ba người: hai người cầm rối, một người làm đồ vật và đổi nền.
  • Cho mỗi nhóm mười phút chuẩn bị kịch bản theo bảng năm phần, năm phút diễn.
  • Các nhóm xem nhau diễn, sau mỗi màn người xem nói một điều mình thích, cụ thể như "lúc ếch xoay sang mặt ngủ rất buồn cười".
  • Không chấm điểm, không bầu nhóm diễn hay nhất. Khen ý tưởng và cách nhóm gỡ rắc rối.
  • Để em nhút nhát nhận phần đồ vật hoặc nền trước, khi đã quen mới cầm rối có lời.
  • Giữ lại rối của cả lớp trong một hộp, lần sau có thể ghép nhân vật của các nhóm vào cùng một màn.

Ghép nhân vật của các nhóm khác nhau thường sinh ra những câu chuyện mà không nhóm nào tự nghĩ ra được, và trẻ thấy nhân vật của mình gặp gỡ nhân vật của bạn.

Câu hỏi thường gặp

Rối que nên cao bao nhiêu là vừa?

Khoảng mười lăm đến hai mươi phân cho phần nhân vật, que dài thêm ba mươi phân. Cỡ này đủ để người xem ngồi cách hai ba mét nhận ra, lại không nặng tay người cầm. Rối cho sân khấu lớn ở lớp học có thể to hơn một chút.

Làm sao để rối giấy không bị cong khi dùng lâu?

Dán hình lên bìa cứng và ép phẳng dưới sách cho đến khi keo khô hẳn. Dán que lên tới ngang ngực nhân vật để đỡ thân. Nếu muốn bền, phủ băng keo trong lên mặt trước. Cất rối nằm phẳng trong hộp, không dựng đứng.

Trẻ mấy tuổi có thể diễn rối que?

Trẻ ba bốn tuổi đã có thể cầm rối và nói vài câu với người lớn dẫn chuyện. Trẻ sáu tuổi trở lên tự diễn được màn ngắn theo kịch bản đơn giản. Trẻ lớn hơn có thể tự viết kịch bản và làm rối có khớp.

Không có hộp giấy to thì làm sân khấu thế nào?

Căng một tấm khăn hay tấm vải qua hai lưng ghế, người cầm rối ngồi phía sau. Có thể dùng mặt bàn lật nghiêng hoặc khung cửa treo khăn ngang. Sân khấu chỉ cần che người cầm và cho rối một chỗ xuất hiện.

Có cần thu âm hay nhạc nền cho màn rối không?

Không cần. Giọng nói trực tiếp và vài tiếng động tự tạo như vỗ tay làm tiếng mưa hay gõ bàn làm tiếng bước chân là đủ vui. Nhạc nền dễ lấn giọng người diễn, nhất là khi trẻ nói nhỏ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138