Linh vật của một lớp hay một câu lạc bộ nên đến từ điều cả nhóm cùng có: nơi sinh hoạt, việc hay làm cùng nhau, hay một kỷ niệm chung, rồi được dựng bằng cách gom ý của nhiều người vào một nhân vật. Cách hiệu quả là mỗi người góp một chi tiết, thay vì thi vẽ rồi chọn một bức thắng. Linh vật do cả nhóm ghép lại thì ai cũng thấy mình trong đó, và nhóm sẽ dùng nó lâu hơn.
Bài này dành cho giáo viên chủ nhiệm, người phụ trách câu lạc bộ, hay nhóm bạn muốn có một nhân vật chung. Nội dung gồm cách tìm con vật hay đồ vật phù hợp, quy trình bốn buổi sinh hoạt, cách gom ý mà không ai bị loại, và những chỗ hay vướng khi dùng linh vật lâu dài. Bài chỉ bàn chuyện vẽ tay và thiết kế cùng nhau.
Linh vật nên đến từ điều gì cả nhóm cùng có
Câu hỏi thường gặp nhất là chọn con gì. Câu trả lời tốt nhất hiếm khi là con vật được yêu thích nhất lớp, vì sở thích mỗi người một khác và kiểu gì cũng có người thất vọng. Hãy bắt đầu từ điều cả nhóm cùng có.
Đó có thể là nơi chốn: lớp học có cây bàng lớn trước cửa sổ, câu lạc bộ sinh hoạt cạnh hồ có nhiều con cò. Có thể là việc cả nhóm cùng làm: câu lạc bộ cờ vua, đội bóng đá, nhóm đọc sách. Có thể là một kỷ niệm: con chó hay chạy vào lớp mỗi chiều, cái lần cả lớp đi trải nghiệm và gặp đàn vịt. Từ những điều đó, con vật hay đồ vật hiện ra một cách tự nhiên và có câu chuyện sẵn.
Ví dụ, câu lạc bộ đọc sách có thể chọn con mọt sách, một con vật có thật mà ai nghe cũng cười. Đội bóng đá của một trường ven biển có thể chọn con cua, vì cua đi ngang như cầu thủ rê bóng. Lớp học có cây bàng thì linh vật có thể là chính chiếc lá bàng, đỏ vào mùa đông, xanh vào mùa hè, và thay áo theo mùa.
Khi linh vật có gốc từ điều chung, mỗi người mới vào lớp hay câu lạc bộ đều được kể lại câu chuyện đó. Linh vật thành cách nhóm giữ ký ức, không chỉ là một hình vẽ trang trí.
Quy trình bốn buổi sinh hoạt
Mỗi buổi khoảng bốn mươi lăm phút. Có thể dồn lại trong hai buổi dài, nhưng giữ đủ bốn phần và đừng bỏ phần gom ý.
- Buổi một, tìm gốc. Cả nhóm liệt kê những điều chung: nơi chốn, việc làm, kỷ niệm, màu sắc hay đồ vật gắn với nhóm. Viết hết lên giấy lớn, không loại ý nào. Cuối buổi chọn ra ba gốc có nhiều người hưởng ứng.
- Buổi hai, phác nhiều. Mỗi người phác ít nhất ba ý tưởng nhân vật từ một trong ba gốc. Không cần đẹp, mỗi hình chỉ vài phút. Dán tất cả lên tường.
- Buổi ba, gom chi tiết. Thay vì chọn một hình thắng, mỗi người dán một miếng giấy nhỏ lên chi tiết họ thích ở hình của người khác: cái đuôi này, đôi mắt kia, chiếc mũ ở hình nọ. Chi tiết nào được nhiều người thích nhất sẽ đi vào nhân vật chung.
- Buổi bốn, ghép và đặt tên. Một hai bạn khéo tay ghép các chi tiết được chọn thành một nhân vật, cả nhóm góp ý trực tiếp. Sau đó cùng đặt tên, viết hồ sơ một trang: tên, tính cách, câu cửa miệng, điều linh vật thích và ghét.
Buổi ba là trái tim của quy trình. Nó biến một cuộc thi thành một cuộc góp, và người không giỏi vẽ vẫn góp được ý vào nhân vật. Ai cũng chỉ ra được chi tiết mình thích, không cần biết vẽ.
Vì sao không nên bỏ phiếu chọn bức vẽ đẹp nhất
Bỏ phiếu tạo ra người thắng và người thua. Với học sinh, nhất là lứa tiểu học, việc tranh của mình bị loại trước cả lớp có thể làm các em mất hứng vẽ khá lâu. Linh vật là để gắn kết nhóm, không nên bắt đầu bằng một cuộc phân hạng.
Bức đẹp nhất thường là của người vẽ giỏi nhất. Phiếu bầu thường đi theo kỹ năng vẽ, không theo ý tưởng. Một bạn vẽ chưa khéo có thể có ý hay nhất, như cho linh vật đeo cái chuông để cả lớp biết khi nào nó đến, nhưng ý đó bị chìm.
Một hình duy nhất khó vẽ lại. Nếu linh vật là bức vẽ cầu kỳ của một bạn, những người khác khó vẽ lại được, và linh vật chỉ sống khi bạn đó còn trong nhóm. Ghép chi tiết buộc nhân vật đơn giản đi, ai cũng vẽ lại được.
Ghép chi tiết vẫn có quyết định. Gom ý không có nghĩa là ghép mọi thứ. Khi ghép, cả nhóm vẫn phải bỏ bớt chi tiết trùng hoặc rối. Khác biệt là việc bỏ diễn ra với chi tiết, không với con người.
Gợi ý linh vật theo loại nhóm
Bảng dưới đây không phải để chọn sẵn, chỉ giúp nhóm bạn bắt đầu buổi một khi chưa ai có ý.
| Loại nhóm | Gốc có thể khai thác | Ví dụ linh vật | Phụ kiện kể chuyện |
|---|---|---|---|
| Lớp tiểu học | cây trong sân trường, con vật hay ghé lớp | chú chim sẻ làm tổ trên mái | chiếc cặp sách bé xíu |
| Lớp trung học | tên lớp, kỷ niệm chuyến đi | con dế đã theo cả lớp đi cắm trại | chiếc khăn quàng màu lớp |
| Câu lạc bộ đọc sách | sách, sự yên tĩnh | con mọt sách đeo kính | cái kẹp sách làm mũ |
| Đội thể thao | môn chơi, sân, quê hương | con cua đi ngang rê bóng | băng đeo đầu |
| Câu lạc bộ nấu ăn | món đầu tiên cả nhóm nấu | cái nồi đất nóng tính | cái muôi làm gậy |
| Câu lạc bộ môi trường | nơi dọn rác, cây đã trồng | cây mạ con mặc áo mưa | cái túi vải |
Cột cuối quan trọng: một phụ kiện gắn với hoạt động của nhóm giúp linh vật được nhận ra ngay cả khi vẽ rất nhỏ trên áo, trên cờ hay trên góc tờ thông báo.
Ví dụ: lớp năm của thầy Hùng ở Gia Lai và con kỳ nhông
Lớp năm của thầy Hùng ở Gia Lai muốn có linh vật để in lên áo đồng phục cho buổi văn nghệ cuối năm. Buổi một, cả lớp liệt kê được hơn hai mươi điều chung. Điều được nhắc nhiều nhất bất ngờ là con kỳ nhông hay phơi nắng trên bức tường rào sau lớp, con mà các em đặt tên là "bác bảo vệ" vì sáng nào cũng thấy nó nằm canh ở đó.
Buổi hai, ba mươi hai em phác gần một trăm hình kỳ nhông. Buổi ba, các em dán giấy lên chi tiết mình thích. Kết quả gom được: cái đuôi dài cong lên thành hình móc câu của bạn Thương, đôi mắt lồi to nhìn hai hướng của bạn Thư, cái mũ bảo vệ có vành của bạn Khang, và chi tiết cái đầu gật gù khi phơi nắng của một bạn chỉ viết bằng chữ vì bạn nói mình không biết vẽ.
Thầy Hùng nhờ hai em khéo tay ghép lại. Bác bảo vệ kỳ nhông đội mũ có vành, mắt lồi nhìn hai phía như đang canh cả lớp, đuôi móc câu, và dáng gật gù. Cả lớp đều chỉ ra được phần của mình trên nhân vật, kể cả em không vẽ. Thầy không trao giải cho ai, chỉ ghi tên tất cả ba mươi hai em vào mặt sau hồ sơ nhân vật.
Dùng linh vật lâu dài: những chỗ hay vướng
Linh vật ra đời rồi, cái khó là giữ nó sống qua nhiều năm học và nhiều lứa thành viên.
- Không có bảng thiết kế nên mỗi người vẽ một kiểu. Làm ngay một trang gồm hình trước, nghiêng, sau, bảng màu và ba quy tắc vẽ, dán ở lớp hoặc phòng câu lạc bộ.
- Thành viên mới thấy linh vật xa lạ. Mỗi năm, cho thành viên mới góp một chi tiết nhỏ, như một phụ kiện cho năm đó, để họ cũng có phần.
- Linh vật quá cầu kỳ để vẽ lên áo, cờ, bảng tên. Kiểm tra bằng cách vẽ nó cỡ con tem; nếu không nhận ra, đơn giản bớt.
- Linh vật bị dùng để trêu một bạn trong nhóm. Thống nhất từ đầu: linh vật đại diện cho cả nhóm, không mang tên hay nét riêng của một người cụ thể.
- Linh vật bị chép ra để dùng cho việc khác. Ghi rõ trên hồ sơ rằng nhân vật thuộc về cả lớp hoặc câu lạc bộ, và việc dùng ra ngoài cần cả nhóm đồng ý.
Bản gốc trên giấy và hồ sơ một trang nên được cất giữ cẩn thận, chụp lại và gửi cho cả nhóm. Nhiều linh vật sống lâu hơn cả lứa học sinh đã tạo ra nó, và bản gốc là thứ đầu tiên bị thất lạc.
Câu hỏi nhóm nên tự hỏi trước khi chốt linh vật
Trước khi in áo, làm cờ hay vẽ lên tường, cả nhóm dành mười phút trả lời những câu dưới đây. Đây là bước cuối để tránh phải sửa khi đã dùng rộng.
- Một thành viên mới vào nhóm, nghe kể chuyện về linh vật trong một phút, có hiểu vì sao lại là con vật này không?
- Linh vật có làm ai trong nhóm thấy bị trêu chọc không, vì tên, vì dáng, vì một nét giống một người cụ thể?
- Mỗi người trong nhóm có vẽ lại được linh vật trong năm phút, ở mức đơn giản nhất, không?
- Vẽ bằng một màu, ví dụ in lên áo một màu, có còn nhận ra không?
- Linh vật có dính tới một nhân vật nổi tiếng nào đến mức người ngoài tưởng là chép không?
- Ba năm nữa, khi cả nhóm lớn hơn, linh vật có còn hợp không, hay nó quá trẻ con hoặc quá gắn với một sự kiện nhất thời?
Câu về nhân vật nổi tiếng cần trả lời thật lòng. Nếu linh vật trông quá giống một nhân vật có bản quyền, hãy quay lại buổi ba và đổi những chi tiết gây giống, như kiểu tai, cách phối màu. Lấy cảm hứng thì phải biến đổi, linh vật của nhóm cần là của riêng nhóm.
Câu về ba năm nữa thì không cần quá lo. Linh vật có thể lớn lên cùng nhóm, như thêm một cái kính, đổi chiếc mũ, miễn là giữ ba dấu hiệu nhận diện chính.
Câu hỏi thường gặp
Nên chọn con vật hay đồ vật làm linh vật cho lớp?
Cả hai đều được, miễn là có gốc từ điều cả lớp cùng có. Con vật dễ biểu cảm và gần gũi với trẻ nhỏ. Đồ vật hợp với câu lạc bộ có hoạt động gắn với một dụng cụ, như cái muôi của câu lạc bộ nấu ăn.
Lớp đông bốn mươi học sinh thì gom ý thế nào cho kịp?
Chia lớp thành nhóm năm sáu em. Mỗi nhóm phác ý rồi chọn ra hai ba chi tiết đại diện. Buổi gom ý, cả lớp chỉ cần chọn trên khoảng hai mươi chi tiết thay vì hàng trăm hình vẽ.
Có nên nhờ người vẽ giỏi bên ngoài vẽ linh vật cho đẹp không?
Có thể nhờ người khéo tay vẽ lại cho gọn nét ở bước cuối, nhưng ý tưởng và chi tiết phải đến từ cả nhóm. Nếu người ngoài vẽ từ đầu, linh vật mất đi chính điều làm nó có giá trị với nhóm.
Linh vật có cần tên không?
Rất nên. Tên giúp mọi người nhắc đến linh vật như một thành viên. Nên để cả nhóm cùng đặt tên ở buổi cuối, tên nên ngắn, dễ gọi, và có gốc từ câu chuyện của nhóm.
Học sinh không biết vẽ có tham gia được không?
Được. Ở buổi gom ý, các em chỉ cần chỉ ra chi tiết mình thích hoặc viết ý tưởng bằng chữ. Nhiều chi tiết hay nhất lại đến từ những em nói mình không biết vẽ, vì các em nghĩ về câu chuyện nhiều hơn về nét vẽ.