Để nhiều người cùng vẽ một nhân vật mà tranh vẫn giống nhau, hãy đưa cho họ một gói bàn giao gồm trang thiết kế tổng hợp, bảng màu có ô mẫu và năm quy tắc chính; rồi thử gói đó bằng cách nhờ một người chưa từng thấy nhân vật vẽ trong mười lăm phút, khoanh những chỗ họ vẽ khác, và sửa chính gói bàn giao chứ không sửa người vẽ.
Tình huống này gặp nhiều hơn ta nghĩ: linh vật lớp học được cả lớp vẽ, nhân vật của câu lạc bộ được các thành viên thay nhau vẽ lên bảng tin, chủ cửa hàng nhờ một người quen vẽ thêm nhân vật lên túi giấy. Mỗi người có nét tay riêng, nên mục tiêu không phải là ai cũng vẽ y hệt, mà là ai nhìn cũng nhận ra cùng một nhân vật.
Giống đến mức nào là đủ
Trước khi bàn giao, hãy tự định nghĩa thế nào là giống. Với một linh vật lớp học, giống nghĩa là ai cũng nhận ra đó là chú rùa của lớp: mai có sáu ô hình lục giác, khăn đỏ, đôi mắt tròn to. Nét vẽ mềm hay cứng, tô màu kỹ hay sơ, đó là chất riêng của từng em, không cần giống.
Với nhân vật in lên bao bì của một cửa hàng nhỏ, giống phải chặt hơn: tỉ lệ, màu, độ dày nét viền cần sát bản gốc, vì khách sẽ thấy nhiều bản đặt cạnh nhau trên kệ. Ranh giới này nên được nói rõ từ đầu, vì người vẽ hộ cẩn thận sẽ tốn công làm giống ở chỗ không cần, còn người vẽ thoải mái sẽ phá luôn chỗ cần giữ.
Một cách gọi tên ranh giới: chia thành phần cứng và phần mềm. Phần cứng là những thứ ai vẽ cũng phải giữ. Phần mềm là những thứ người vẽ được thể hiện mình. Viết hai danh sách này lên đầu gói bàn giao.
Một gợi ý để chọn phần cứng: tưởng tượng nhân vật đứng lẫn trong mười nhân vật khác cùng loài. Những gì giúp bạn chỉ đúng nó giữa đám đông chính là phần cứng. Mọi thứ còn lại, kể cả những chi tiết bạn rất thích, có thể để mềm mà nhân vật không mất đi.
Gói bàn giao gồm những gì
Gói bàn giao càng gọn càng tốt. Người nhận nên đọc xong trong năm phút. Gồm:
- Trang thiết kế tổng hợp một trang: ba góc nhìn, cột tỉ lệ, bóng dáng, vài biểu cảm.
- Ô màu tô tay trên đúng loại giấy họ sẽ dùng, kèm công thức tô; nếu họ dùng dụng cụ khác, gửi ô mẫu để họ tự pha cho gần.
- Hai danh sách phần cứng và phần mềm, mỗi danh sách không quá sáu dòng.
- Ba bản vẽ hoàn chỉnh bạn ưng nhất ở tư thế khác nhau, để họ thấy nhân vật sống ra sao.
- Một bản vẽ bị coi là sai, có khoanh chỗ sai, để họ thấy ranh giới cụ thể.
- Một dòng nói rõ ai là người quyết khi có tranh cãi, và hỏi ai khi chưa chắc.
Đừng gửi cả chồng bản phác cũ, nhật ký thiết kế hay mười phiên bản bảng màu. Người nhận sẽ không biết đâu là bản đang dùng. Chỉ phiên bản hiện tại, ghi rõ số phiên bản.
Phép thử vẽ mù mười lăm phút
Trước khi phát gói bàn giao cho nhiều người, thử nó với một người. Đây là cách duy nhất biết gói có đủ không, vì bạn là người biết quá rõ nhân vật nên không thấy được chỗ thiếu.
- Chọn một người chưa từng thấy nhân vật, biết vẽ ở mức bình thường.
- Đưa họ gói bàn giao, không giải thích gì thêm, không trả lời câu hỏi.
- Yêu cầu họ vẽ nhân vật ở một tư thế không có trong gói, ví dụ đang ngồi hoặc đang vẫy tay, trong mười lăm phút.
- Ghi lại mọi câu họ muốn hỏi nhưng không được hỏi; mỗi câu là một lỗ hổng của gói.
- Đặt tranh của họ cạnh bản gốc, khoanh những chỗ khác thuộc phần cứng.
- Với mỗi vòng khoanh, tự hỏi: gói bàn giao có nói rõ điều này không? Nếu không, bổ sung vào gói.
- Thử lại với người thứ hai sau khi sửa gói. Khi người thứ hai vẽ đúng phần cứng, gói đã sẵn sàng.
Điểm quan trọng nhất của phép thử: lỗi là của gói, không phải của người vẽ thử. Họ đang giúp bạn tìm chỗ thiếu, hãy cảm ơn họ vì từng vòng khoanh.
Buổi đầu tiên với nhóm: bốn mươi lăm phút
Nếu bạn là người giới thiệu nhân vật cho một nhóm, như lớp học, câu lạc bộ hay đội tình nguyện, buổi đầu quyết định nhóm có dùng gói bàn giao hay không. Một trình tự gợi ý:
- Năm phút: kể về nhân vật bằng lời, tên, tính cách, vì sao nhân vật có chiếc khăn hay cái mai đó. Người ta nhớ câu chuyện lâu hơn quy tắc.
- Năm phút: phát trang thiết kế, chỉ vào phần cứng từng cái một, để mọi người tìm thấy nó trên trang.
- Mười lăm phút: mọi người tự vẽ nhân vật ở một tư thế do bạn đặt ra, như đang ăn sáng hay đang chạy mưa.
- Mười phút: dán tất cả tranh lên tường, cả nhóm cùng đi xem. Mỗi người tự tìm phần cứng trên tranh của mình, không ai chấm tranh người khác.
- Mười phút: hỏi cả nhóm chỗ nào trên trang thiết kế khó hiểu, ghi lại để sửa gói.
Kết thúc buổi, nhóm đã có hàng chục tranh của cùng một nhân vật và một danh sách cải tiến cho gói bàn giao. Quan trọng hơn, mọi người thấy nhân vật là của chung chứ không phải bài tập chép mẫu.
Linh vật lớp học: cả lớp cùng vẽ mà vẫn là một con
Cô Trang, giáo viên chủ nhiệm lớp bốn ở Quảng Ninh, cùng học sinh bầu chọn chú rùa làm linh vật lớp. Bước đầu, mỗi em vẽ một chú rùa theo ý mình, và cả lớp chọn ra ba chi tiết hay nhất từ nhiều tranh khác nhau: mai lục giác của bạn này, khăn đỏ của bạn kia, đôi mắt tròn của một bạn khác. Cô gom ba chi tiết đó thành bản thiết kế chung, ghi tên các em đã góp ý tưởng ở góc trang.
Từ đó, mỗi khi lớp làm báo tường, thiệp tặng thầy cô hay bảng nội quy, các em đều vẽ chú rùa. Cô dán trang thiết kế ở góc lớp, và chỉ nhắc ba phần cứng: sáu ô mai, khăn đỏ, mắt tròn. Còn rùa đang làm gì, đội mũ gì, cầm gì là phần mềm, các em thoả sức. Sau một năm, lớp có hơn một trăm tranh chú rùa, mỗi tranh một kiểu nhưng đặt cạnh nhau vẫn là một con.
Điều cô Trang cố ý tránh: không chọn tranh đẹp nhất làm bản chuẩn, không chấm điểm tranh nào giống nhất. Bản thiết kế là tác phẩm chung, và mỗi em đều thấy mình có phần trong đó.
Góp ý chỗ lệch mà không làm người vẽ nản
Chỉ vào bản thiết kế, đừng chỉ vào tay người vẽ. Câu nói nên là: theo trang thiết kế, khăn thắt bên trái của rùa. Thay vì: bạn vẽ sai khăn rồi. Câu đầu đặt vấn đề vào tài liệu, câu sau đặt vấn đề vào con người.
Chỉ góp ý phần cứng. Nếu người vẽ đổi phần mềm theo cách khác bạn tưởng tượng, đó là quyền của họ. Góp ý cả phần mềm khiến người ta không dám sáng tạo nữa.
Góp ý một lần, gom đủ chỗ. Góp từng chỗ một qua nhiều lần làm người vẽ cảm thấy không bao giờ đạt. Khoanh hết một lượt, nói một lần.
Khen cụ thể cái đúng trước. Nói rõ phần nào họ đã giữ rất chuẩn, như đôi mắt hay tỉ lệ đầu, để họ biết mình đi đúng hướng ở đâu.
Với trẻ em, hỏi thay vì sửa. Hỏi con: rùa của mình có mấy ô mai nhỉ? Để con tự đếm và tự phát hiện. Không chấm điểm, không xếp hạng tranh nào giống nhất.
Khi người vẽ hộ đề xuất thay đổi
Người vẽ hộ đôi khi thấy những điều bạn không thấy: cái nơ quá nhỏ khi in lên túi, màu khăn lẫn với nền giấy kraft, đuôi quá dài nên khó xếp vào khung. Đó là thông tin quý, không phải sự chống đối. Hãy có sẵn một cách nhận đề xuất: họ vẽ đề xuất ở một tờ riêng, ghi lý do, và bạn quyết định có cập nhật bảng thiết kế hay không.
Anh Phong ở Quảng Ngãi nhờ một người bạn vẽ nhân vật chú cá thu lên túi đựng chả cá của nhà. Người bạn đề xuất làm vây lưng to hơn vì khi in nhỏ, vây gốc gần như biến mất. Anh thử in, thấy đúng, và nâng bảng thiết kế lên phiên bản hai. Từ đó, mọi tranh cá thu, kể cả tranh anh tự vẽ, đều theo vây lưng mới.
Quy tắc quan trọng: thay đổi chỉ có hiệu lực khi đã nằm trên bảng thiết kế. Không để tình trạng mỗi người áp dụng một thoả thuận miệng khác nhau.
Ai giữ gì khi nhân vật thuộc về một nhóm
Khi nhân vật là của chung một lớp, một câu lạc bộ hay một gia đình, cần rõ ai giữ phần nào để bản thiết kế không thất lạc hay bị sửa lung tung:
| Việc | Người phụ trách gợi ý | Ghi chú |
|---|---|---|
| Giữ bản gốc trang thiết kế | Một người cố định: giáo viên, trưởng nhóm, chủ cửa hàng | Bản gốc không cho mượn, chỉ phát bản photo |
| Quyết định thay đổi phần cứng | Người giữ bản gốc, sau khi hỏi nhóm | Ghi số phiên bản mới và ngày |
| Phát gói bàn giao cho người mới | Bất kỳ thành viên nào | Chỉ phát bản đang dùng |
| Lưu tranh của các thành viên | Từng người tự giữ, hoặc một hộp chung | Ghi tên người vẽ và ngày ở mặt sau |
Với nhân vật của chung, nên thống nhất từ đầu về chuyện ai được dùng nhân vật vào việc gì, nhất là khi nhân vật được in lên sản phẩm. Ghi lại thoả thuận bằng vài dòng đơn giản để sau này không ai phải đoán.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để cả lớp vẽ chung một linh vật mà không giống nhau quá cứng nhắc?
Chia rõ phần cứng ai cũng phải giữ, chỉ ba đến năm chi tiết nhận diện, và phần mềm để các em tự do như tư thế, trang phục, đạo cụ. Dán trang thiết kế ở lớp và chỉ nhắc phần cứng.
Nhờ người khác vẽ nhân vật của mình cần đưa những gì?
Trang thiết kế tổng hợp, ô màu tô tay kèm công thức, danh sách phần cứng và phần mềm, ba bản vẽ hoàn chỉnh ở tư thế khác nhau, một bản bị coi là sai có khoanh chỗ sai, và người để hỏi khi chưa chắc.
Phép thử vẽ mù là gì?
Đưa gói bàn giao cho một người chưa từng thấy nhân vật, không giải thích, nhờ họ vẽ nhân vật ở tư thế mới trong mười lăm phút. Những chỗ họ vẽ khác và những câu họ muốn hỏi cho thấy gói bàn giao còn thiếu gì.
Người vẽ hộ muốn sửa nhân vật thì xử lý thế nào?
Nhờ họ vẽ đề xuất ở tờ riêng kèm lý do. Nếu hợp lý, cập nhật bảng thiết kế với số phiên bản mới để mọi người cùng áp dụng. Không để thay đổi chỉ tồn tại qua lời nói.
Có nên chọn tranh vẽ giống nhất của học sinh làm bản chuẩn không?
Không nên. Bản chuẩn nên là bản thiết kế chung, ghép từ ý tưởng của nhiều em, và không xếp hạng tranh nào giống nhất. Như vậy các em đều thấy mình góp phần và không ai cảm thấy bị so sánh.
Bao nhiêu người cùng vẽ thì cần gói bàn giao?
Từ hai người trở lên đã nên có, vì chỉ cần hai người là nhân vật bắt đầu lệch theo hai hướng. Gói không cần dài, một trang thiết kế và hai danh sách ngắn là đủ.