HinhTuong.comHình Tượng
Bảng thiết kế và giữ nhất quán

Bảng tỉ lệ nhân vật: đo bằng số đầu để vẽ lần nào cũng đúng chiều cao

Lập bảng tỉ lệ cho nhân vật tự vẽ: chọn đơn vị đầu, đánh dấu mốc vai, eo, gối, ghi số đo thành cây thước riêng và dùng nó để vẽ lại đúng cỡ ở bất kỳ khổ giấy nào.

Teenage boy measuring a hand-drawn cartoon figure with a pencil held at arm length, stacked oval head shapes beside it, close-up from the side, warm desk lamp light

Bảng tỉ lệ nhân vật là một cột đo chia theo chiều cao cái đầu của chính nhân vật đó, ghi rõ vai, eo, đầu gối, bàn chân nằm ở mốc thứ mấy. Khi có cột đo này, bạn vẽ nhân vật to hay nhỏ cỡ nào cũng chỉ cần vẽ cái đầu trước, rồi xếp đủ số đầu xuống dưới là ra đúng thân hình.

Lý do dùng đầu làm đơn vị thay vì xăng-ti-mét rất đơn giản: nhân vật sẽ được vẽ ở nhiều kích thước khác nhau, từ ô truyện bằng bao diêm tới tấm bảng tên khổ lớn. Đơn vị đầu đi theo nhân vật, còn xăng-ti-mét thì không. Bài này hướng dẫn cách đo, cách ghi và cách dùng cột đo, kèm bảng so sánh vài kiểu tỉ lệ hay gặp.

Đơn vị đầu: đo từ đâu tới đâu

Một đầu tính từ đỉnh sọ tới đáy cằm, không tính tóc dựng hay mũ. Nếu nhân vật có mái tóc bồng cao, bạn vẫn đo từ chỗ hộp sọ kết thúc, rồi ghi riêng tóc cao thêm bao nhiêu phần đầu. Quy ước này nghe rắc rối nhưng giúp tránh một lỗi phổ biến: đổi kiểu tóc là chiều cao cả người thay đổi theo.

Đo bằng cách nào khi không có thước trên tranh? Lấy một mẩu giấy nhỏ, áp mép vào đầu nhân vật, đánh hai vạch ở đỉnh và cằm. Đó là cây thước một đầu của bạn. Lật mẩu giấy xuống dần theo thân, mỗi lần một nấc, đánh dấu lên tranh bằng chấm chì mờ. Đếm số nấc tới gót chân là biết nhân vật cao mấy đầu.

Nhiều người quen giơ cây bút chì ra hết tầm tay, nhắm một mắt rồi dùng ngón cái để đo. Cách này dùng khi vẽ người thật hay vật thật trước mặt. Với nhân vật đã nằm trên giấy, mẩu giấy đo chính xác hơn, và bạn giữ lại được mẩu đó kẹp vào sổ.

Các kiểu tỉ lệ thường gặp và cảm giác chúng tạo ra

Không có tỉ lệ đúng hay sai, chỉ có tỉ lệ hợp với tính cách và nơi dùng nhân vật. Bảng dưới là các khoảng hay gặp khi vẽ nhân vật hoạt hình, để bạn có chỗ bắt đầu:

Số đầuCảm giácHợp vớiLưu ý khi vẽ
2 đến 2,5Rất dễ thương, ngây thơ, hài hướcNhãn dán, linh vật nhỏ, bảng tênTay chân ngắn nên ít cử chỉ; dồn biểu cảm vào mặt
3 đến 4Trẻ con, tinh nghịchTruyện bốn khung, thiệp, sổ tayĐủ dài để chạy nhảy, vẫn giữ nét tròn trịa
5 đến 6Thiếu niên, năng độngTruyện dài hơn, nhóm bạnBắt đầu cần eo và khuỷu tay rõ
7 đến 8Người lớn, chững chạcNhân vật đại diện nghiêm túc, cửa hàngTỉ lệ gần người thật, lỗi giải phẫu dễ lộ hơn

Con số trong bảng là điểm xuất phát. Một nhân vật bà cụ có thể cao 5 đầu với lưng hơi còng, một chàng lực sĩ có thể 7 đầu nhưng vai rộng gấp rưỡi người thường. Đọc tính cách trước, rồi mới chốt số.

Lập cột đo cho nhân vật của bạn

Làm trên tờ giấy riêng, đặt cạnh bảng xoay nếu đã có. Mất khoảng hai mươi phút.

  1. Vẽ lại nhân vật đứng thẳng ở mặt trước, cỡ vừa phải, khoảng mười lăm đến hai mươi xăng-ti-mét.
  2. Dùng mẩu giấy đo một đầu, chia chiều cao nhân vật thành các nấc. Kẻ các đường ngang mảnh ở mỗi nấc.
  3. Vẽ bên trái nhân vật một cột hình chữ nhật hẹp, chia đúng số nấc, đánh số từ 1 ở trên cùng.
  4. Ghi mốc vào cột: vai ở nấc nào, eo ở đâu, cổ tay buông thõng chạm tới đâu, đầu gối, mắt cá. Mốc lẻ thì ghi nửa nấc, ví dụ eo ở 2,5.
  5. Đo thêm bề ngang: vai rộng mấy đầu, hông rộng mấy đầu. Ghi bên dưới cột.
  6. Đo các chi tiết dễ trôi: bàn tay dài bao nhiêu so với mặt, bàn chân dài bao nhiêu so với đầu.
  7. Viết một dòng tóm tắt dưới cùng, chẳng hạn: cao 3,5 đầu, vai 1,5 đầu, eo ở nấc 2,3, tay chạm giữa đùi.

Dòng tóm tắt đó là thứ bạn sẽ đọc nhiều nhất. Viết sao cho nhìn một giây là nhớ lại được dáng người.

Khi có nhiều nhân vật: so chiều cao trên cùng một hàng

Nếu bạn có một nhóm nhân vật, như cả nhà năm người hay bốn bạn trong một lớp, hãy xếp tất cả đứng cạnh nhau trên cùng một đường mặt đất, cùng một khổ vẽ. Nhân vật cao nhất làm mốc, các nhân vật khác ghi chiều cao theo đầu của nhân vật mốc. Ví dụ: bố cao 6 đầu của chính bố; mẹ bằng 5,5 đầu của bố; bé út chỉ cao 3 đầu của bố.

Anh Tâm ở Đà Nẵng vẽ gia đình mình thành bốn chú chim để làm thiệp Tết. Mỗi chú tự đúng tỉ lệ, nhưng khi đặt cạnh nhau thì chú chim con to bằng chim bố vì anh vẽ từng con trên từng tờ riêng. Một hàng đứng chung giải quyết chuyện đó trong mười phút: anh vẽ đường đất, kẻ đường đỉnh đầu của chim bố, rồi xếp các chú còn lại bằng tỉ lệ so với bố.

Câu tự hỏi khi nhìn hàng đứng: nếu chỉ thấy bóng đen của cả nhóm, có nhận ra ai là ai không? Nếu hai nhân vật có cùng chiều cao và cùng bóng dáng, hãy đổi một trong hai thứ, vì người xem sẽ nhầm.

Những lỗi tỉ lệ dễ mắc và vì sao

Đầu to dần theo thời gian. Khi vẽ nhiều, tay có xu hướng phóng to phần mình thích nhất là khuôn mặt. Sau vài tháng, nhân vật 4 đầu thành 3 đầu mà không ai nhận ra. Cột đo giúp bạn bắt được sự trôi này.

Chân ngắn đi khi nhân vật ngồi. Lúc ngồi, phần đùi chạy về phía người xem nên trông ngắn lại, nhưng chiều dài thật không đổi. Đo từ hông tới gối khi đứng rồi giữ đúng con số đó khi dựng tư thế ngồi.

Tay quá dài hoặc quá ngắn. Mốc dễ nhớ: tay buông thõng thì cổ tay ngang hông, đầu ngón tay chạm khoảng giữa đùi với người tỉ lệ thường. Nhân vật đầu to thì tay ngắn hơn, thường chỉ chạm hông.

Đổi tỉ lệ khi vẽ khổ nhỏ. Khi vẽ trong ô nhỏ, nhiều người vô thức thu gọn thân để vừa ô. Thà thu nhỏ cả nhân vật, giữ nguyên số đầu.

Nhân vật nhìn từ trên cao hay từ dưới lên bị đo sai. Khi góc nhìn chúc xuống, phần đầu gần mắt người xem nên to ra, chân xa nên ngắn lại; đó là luật xa gần chứ không phải đổi tỉ lệ. Đừng dùng tranh ở góc này để đo lại cột. Chỉ đo trên tranh đứng thẳng nhìn ngang, còn tranh có góc nghiêng thì so bằng mắt và cảm giác khối.

Tỉ lệ bên trong khuôn mặt cũng cần ghi

Chiều cao cả người đúng mà khuôn mặt bên trong xê dịch thì nhân vật vẫn khác. Hãy làm một cột đo nhỏ thứ hai chỉ cho cái đầu, chia đầu thành bốn phần bằng nhau từ đỉnh xuống cằm. Ghi lại đường mắt nằm ở vạch nào, đáy mũi ở đâu, miệng ở đâu, tai bắt đầu và kết thúc ở đâu.

Ở người thật, mắt nằm gần giữa đầu. Nhân vật dễ thương thì khác: mắt thường hạ xuống dưới đường giữa, trán rộng, mũi và miệng dồn sát cằm. Chính khoảng cách đó tạo cảm giác trẻ con. Nếu bạn vô tình đẩy mắt lên cao hơn một chút, nhân vật lập tức già đi, dù không đổi nét nào khác.

Thêm một số đo ngang nữa: khoảng cách giữa hai mắt bằng bao nhiêu lần bề rộng một mắt. Người thật xấp xỉ một mắt. Nhân vật ngây ngô thường để hai mắt xa nhau hơn, nhân vật lanh lợi hay cau có để mắt gần hơn. Ghi đúng một con số này thôi cũng đủ giữ được thần thái khuôn mặt qua hàng trăm lần vẽ. Phần biểu cảm thì để cho bảng biểu cảm riêng; cột đo chỉ giữ cấu trúc.

Tự kiểm sau mỗi lần vẽ: hai phút với mẩu giấy đo

Không cần đo mỗi nét. Chỉ cần một thói quen ngắn sau khi xong một tranh có nhân vật:

  1. Đo chiều cao đầu của nhân vật trong tranh bằng mẩu giấy.
  2. Xếp số đầu dọc thân, so với dòng tóm tắt trên dải bìa: vai, eo, gối có khớp không.
  3. Nếu lệch dưới nửa đầu ở tư thế động, thường là chấp nhận được vì cơ thể co duỗi; nếu lệch ở tư thế đứng yên, xem lại.
  4. Đo khoảng cách hai mắt so với bề rộng một mắt.
  5. Ghi ngày và số đo vào góc tranh bằng bút chì mờ, để sau vài tháng nhìn lại thấy nhân vật có trôi dần không.

Chị Lụa, giáo viên tiểu học ở Thanh Hoá, làm phép kiểm này với nhân vật chú trâu dùng trong phiếu bài tập. Sau một học kỳ, chị nhận ra đầu chú trâu đã to lên gần nửa nấc. Chị không xoá các phiếu cũ, chỉ quay lại dải bìa để các phiếu mới về đúng dáng ban đầu, và học sinh vẫn nhận ra chú trâu quen thuộc.

Mang cột đo theo người: thước giấy bỏ túi

Cách dùng tiện nhất là cắt một dải bìa cứng dài cỡ cây bút, vẽ lên đó cột đo của nhân vật ở cỡ bạn hay vẽ nhất, ghi tên nhân vật ở đầu dải. Kẹp nó vào sổ phác thảo. Mỗi lần vẽ nhân vật ở cỡ đó, áp dải bìa vào là xong. Với cỡ khác, bạn vẽ đầu trước, rồi dùng mẩu giấy đo mới theo cái đầu vừa vẽ, đọc mốc từ dải bìa.

Nếu bạn thường vẽ nhân vật ở ba cỡ, như nhãn dán, thiệp và tranh treo, có thể làm ba dải. Đừng làm nhiều hơn; quá nhiều dụng cụ thì sẽ không ai dùng.

Một mẹo cho giáo viên: khi cả lớp cùng vẽ linh vật lớp, phát cho mỗi nhóm một dải bìa có sẵn cột đo. Học sinh không cần hiểu khái niệm tỉ lệ, chỉ cần biết đầu là một nấc, thân là hai nấc, chân là một nấc rưỡi. Tranh của mỗi em vẫn mang nét riêng, nhưng linh vật nhìn chung vẫn là một con.

Câu hỏi thường gặp

Nhân vật dễ thương thường cao mấy đầu?

Kiểu dễ thương phổ biến nằm khoảng từ 2 đến 3 đầu. Dưới 2,5 đầu thì tay chân rất ngắn, hợp với nhãn dán và linh vật nhỏ. Từ 3 đến 4 đầu vẫn dễ thương nhưng nhân vật chạy nhảy, cầm nắm được tự nhiên hơn.

Đo một đầu có tính tóc và mũ không?

Không tính. Một đầu đo từ đỉnh sọ tới cằm. Tóc bồng hay mũ cao ghi riêng thành phần phụ, để khi nhân vật đổi kiểu tóc hay bỏ mũ thì chiều cao cơ thể vẫn giữ nguyên.

Vẽ nhân vật ở khổ rất nhỏ có cần giữ đúng tỉ lệ không?

Nên giữ số đầu, chỉ bớt chi tiết. Nếu cố nhét nhân vật vào ô nhỏ bằng cách rút ngắn thân, người xem sẽ cảm thấy nhân vật khác đi dù không nói được vì sao.

Làm sao biết tỉ lệ của mình hợp với tính cách nhân vật?

Vẽ thử ba phiên bản cùng một nhân vật ở ba số đầu khác nhau, đặt cạnh nhau rồi hỏi người khác thấy nhân vật nào giống mô tả tính cách nhất. Thường lựa chọn sẽ rõ ngay chứ không cần lý thuyết.

Có nên đổi tỉ lệ khi nhân vật lớn lên trong truyện?

Có, và đó là cách tự nhiên để thể hiện tuổi. Khi đó hãy làm cột đo riêng cho từng giai đoạn tuổi và ghi rõ giai đoạn trên mỗi cột, đừng sửa đè lên cột cũ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138