Bảng màu nhân vật có mã là một tờ ghi mỗi màu của nhân vật bằng một mã ngắn theo vai trò (da, tóc, áo, điểm nhấn), kèm một ô màu tô thật trên đúng loại giấy bạn dùng và công thức tô ra màu đó. Nhờ công thức, lần sau bạn tô lại được đúng màu thay vì nhìn tranh cũ mà đoán.
Với người vẽ tay, màu lệch thường không do chọn sai bút mà do tô khác cách: lần trước hai lớp, lần này ba lớp, lần trước giấy trắng, lần này giấy ngà. Bảng màu có mã ghi lại cả cách tô chứ không chỉ cái tên màu. Bài này hướng dẫn đặt mã, tô mẫu, ghi màu bóng, và chuẩn bị sẵn cho lúc chuyển nhân vật sang bản số.
Vì sao tên màu thôi là không đủ
Nói áo nhân vật màu xanh lá thì có hàng chục màu xanh lá. Nói xanh lá mạ thì gần hơn, nhưng xanh lá mạ của hộp bút này khác hộp bút kia, và tô nhẹ tay khác tô mạnh tay. Tên màu là lời mô tả, còn bảng màu cần một thứ tái tạo được.
Em Phúc, học sinh lớp chín ở Quảng Trị, vẽ nhân vật cậu bé ngư dân áo xanh biển cho truyện bốn khung đăng ở bảng tin lớp. Truyện chạy được sáu số thì hộp bút cũ hết cây xanh biển. Phúc mua hộp mới, cây cùng tên nhưng ngả tím hơn, và từ số bảy áo nhân vật đổi màu. Bạn bè hỏi có phải nhân vật mới không. Nếu Phúc có một ô mẫu tô sẵn trên giấy, em đã có thể pha hai cây trong hộp mới để về gần màu cũ thay vì chỉ dựa vào tên trên thân bút.
Bảng màu có mã giải quyết hai việc: một là có mẫu thật để so bằng mắt, hai là có công thức để tái tạo khi dụng cụ thay đổi.
Đặt mã màu theo vai trò, không theo tên màu
Mã nên nói màu đó dùng cho phần nào, để khi đọc mã là biết ngay tô vào đâu. Một cách đặt đơn giản là chữ cái viết tắt của bộ phận cộng số thứ tự sáng tối:
| Mã | Phần trên nhân vật | Vai trò | Ghi chú khi tô |
|---|---|---|---|
| DA1 | Da, vùng sáng | Màu nền chiếm diện tích lớn ở mặt và tay | Tô nhẹ, một lớp, để lộ chút giấy cho tươi |
| DA2 | Da, vùng bóng | Dưới cằm, sau tai, trong lòng bàn tay | Chồng thêm lớp màu ấm hơn lên DA1, không dùng xám |
| TO1 | Tóc | Màu đặc trưng nhận diện từ xa | Tô đặc tay, hướng nét theo chiều tóc |
| AO1 | Áo chính | Khối màu lớn nhất trên thân | Giữ cùng độ đậm ở mọi tranh |
| NH1 | Điểm nhấn: khăn, nơ, huy hiệu | Màu nhỏ nhưng gây chú ý | Chỉ dùng ở một hoặc hai chỗ |
| VI1 | Viền nét | Màu đường bao | Ghi rõ viền đen hay viền nâu đậm |
Bảng màu nhân vật thường gọn trong bốn đến sáu mã chính, cộng một mã bóng cho mỗi màu lớn. Hơn mười mã là dấu hiệu nhân vật đang quá nhiều màu, khó nhận diện và khó vẽ lại.
Tô ô mẫu và ghi công thức
Ô mẫu phải làm trên chính loại giấy bạn hay dùng cho nhân vật này. Cùng một cây bút, giấy trắng mịn và giấy ngà nhám cho ra hai màu khác nhau.
- Kẻ một cột ô vuông cỡ hai xăng-ti-mét ở mép tờ thiết kế, mỗi mã một ô.
- Tô từng ô đúng như cách bạn tô trên nhân vật: cùng lực tay, cùng hướng nét, cùng số lớp.
- Cạnh mỗi ô viết công thức ngắn. Ví dụ AO1: hai lớp xanh biển, một lớp mỏng xanh lá phủ lên, miết nhẹ cho mịn. Đặt số hiệu riêng cho từng cây bút trong hộp của bạn rồi ghi theo số hiệu đó.
- Với màu nước hay màu bột, ghi tỉ lệ pha theo đơn vị bạn dễ đong: hai chấm vàng một chấm đỏ, thêm nước đến khi loãng như sữa.
- Ghi màu bóng ngay dưới màu sáng, để thấy hai ô đi thành cặp.
- Để khô hẳn rồi mới đánh giá màu; màu nước và màu bột khi khô thường nhạt hơn lúc ướt.
Đừng ghi theo tên thương mại của cây bút trên bảng. Hộp bút sẽ hết, dòng sản phẩm sẽ đổi. Công thức theo số hiệu của chính bạn kèm ô mẫu thật thì sống lâu hơn mọi cái tên.
Màu bóng và màu sáng: chỗ người mới hay làm hỏng
Dùng xám hoặc đen để làm bóng. Bóng tô bằng xám làm màu đục và bẩn, nhất là trên da. Làm bóng bằng chính màu đó đậm hơn hoặc chồng thêm một màu cùng họ ấm hơn hay lạnh hơn. Da sáng thường đi với bóng hồng đất, áo xanh đi với bóng xanh tím.
Mỗi tranh một màu bóng khác nhau. Ghi bóng thành mã riêng như DA2, AO2, rồi dùng đúng mã đó. Nhân vật giữ được cảm giác quen thuộc nhờ cả cặp sáng tối chứ không chỉ màu sáng.
Thêm vùng phản quang ở khắp nơi. Điểm sáng chói nên chỉ ở mắt và những chỗ thật bóng như cúc áo kim loại. Rải nhiều điểm sáng làm nhân vật nhìn như nhựa.
Đổi màu viền giữa các tranh. Viền đen làm nhân vật nổi và rõ trên nền phức tạp; viền nâu đậm làm mềm và ấm. Chọn một và ghi lại, đừng đổi theo tâm trạng.
Tô bóng theo nhiều hướng sáng khác nhau trong cùng một tranh. Quyết định ánh sáng chiếu từ phía nào trước khi tô, ví dụ từ trên bên trái. Mọi vùng bóng DA2, AO2, TO2 đều nằm ở phía ngược lại. Trên bảng màu, vẽ thêm một quả cầu nhỏ tô sáng tối theo hướng đó để làm mẫu.
Ghi cả diện tích của từng màu
Hai nhân vật dùng đúng cùng bốn màu vẫn có thể trông khác hẳn nhau, chỉ vì màu nào chiếm nhiều chỗ hơn. Nhân vật áo đỏ quần xanh và nhân vật áo xanh quần đỏ đứng từ xa là hai người khác nhau. Vì vậy bảng màu nên có thêm một dòng ghi tỉ lệ diện tích: màu nào là màu nền chiếm phần lớn, màu nào là màu phụ, màu nào chỉ là chấm nhấn.
Cách ghi dễ nhất là vẽ một thanh ngang dài khoảng mười xăng-ti-mét dưới các ô mẫu, chia thành các đoạn theo diện tích ước lượng trên nhân vật đứng thẳng. Ví dụ chú mèo mướp: lông cam chiếm sáu phần, bụng trắng hai phần, khăn xanh một phần, mắt và mũi một phần. Nhìn thanh màu là thấy ngay tổng thể, không cần nhìn nhân vật.
Thanh này rất có ích khi bạn đổi trang phục cho nhân vật. Bộ đồ mới có thể khác hẳn, nhưng nếu thanh diện tích màu vẫn gần giống, người xem vẫn thấy quen. Ngược lại, khi một bộ đồ làm màu điểm nhấn phình ra chiếm nửa người, nhân vật sẽ lạ đi dù khuôn mặt giữ nguyên. Câu tự hỏi: thanh màu của tranh mới có còn đúng thứ tự từ nhiều đến ít như thanh gốc không?
Bảng màu phụ cho cảnh đêm, cảnh trong nhà, cảnh mưa
Nhân vật đi vào truyện sẽ gặp những cảnh ánh sáng khác ban ngày. Nếu không có bảng phụ, mỗi lần bạn lại tự pha một kiểu, và nhân vật đổi màu theo từng trang. Một bảng phụ nhỏ gồm:
- Bản đêm: mỗi mã chính có một ô tô thêm lớp xanh tím mỏng lên trên, giữ màu tóc dễ nhận nhất ít bị phủ nhất.
- Bản dưới đèn vàng trong nhà: phủ một lớp vàng cam rất nhẹ, bóng đậm hơn bản ban ngày.
- Bản trời mưa: giảm độ tươi bằng cách tô nhẹ tay hơn, để lộ giấy nhiều hơn, không thêm xám.
- Ghi rõ màu nào không bao giờ đổi kể cả trong cảnh tối, thường là màu mắt hoặc màu phụ kiện đặc trưng.
Cô Mai, giáo viên mầm non ở Lâm Đồng, vẽ chú gấu nhỏ cho bộ truyện kể trước giờ ngủ. Cô làm đúng một bảng phụ cho cảnh đêm, sáu ô, và cả bộ mười hai tranh đêm có chú gấu cùng một sắc xanh dịu. Trẻ nhận ra gấu ngay, vì chiếc khăn vàng là màu duy nhất cô giữ nguyên trong mọi cảnh.
Soát màu dưới hai loại đèn
Màu tô dưới đèn vàng buổi tối khi nhìn lại dưới ánh sáng ban ngày thường lạnh hơn và đậm hơn bạn tưởng. Cách soát đơn giản: tô ô mẫu dưới ánh sáng ban ngày gần cửa sổ, sau đó mang ô mẫu và tranh mới ra đúng chỗ đó để so. Đừng so dưới đèn bàn, vì mọi màu ấm sẽ trông giống nhau.
Câu tự hỏi khi so: nếu che tranh cũ đi và chỉ đưa tranh mới cho người quen của nhân vật, họ có thấy màu khác không? Nếu phải đặt sát nhau mới thấy lệch, có thể chấp nhận. Nếu nhìn riêng đã thấy lạ, hãy chỉnh công thức.
Một lưu ý về ánh nắng: mực bút dạ và một số màu tươi phai khá nhanh khi để gần cửa sổ. Ô mẫu nên cất trong bìa kín, chỉ lấy ra khi so. Ô mẫu đã phai thì không còn là mẫu nữa; khi thấy nó khác bản lưu, tô lại ô mới theo công thức.
Chuẩn bị cho lúc chuyển sang bản số
Nếu một ngày bạn chụp hoặc quét nhân vật để in thiệp, làm nhãn dán, bảng màu tay vẫn là gốc. Khi quét, hãy quét luôn cột ô mẫu cùng lúc với tranh. Từ ô mẫu trên bản quét, bạn lấy ra mã màu sáu ký tự theo hệ mười sáu cho từng mã DA1, TO1, AO1 và ghi bổ sung vào bảng, cạnh công thức tô.
Hai điều cần biết trước. Màu trên màn hình và màu in ra không bao giờ khớp tuyệt đối, vì màn hình phát sáng còn giấy in phản chiếu ánh sáng. Thứ hai, màu quét chịu ảnh hưởng của máy quét và ánh sáng lúc chụp. Vì vậy hãy chọn mã số sao cho bản in thử nhìn gần ô mẫu thật nhất, không phải con số đẹp nhất trên màn hình.
Bảng màu cuối cùng sẽ có ba cột: ô tô tay, công thức tô, mã số. Ba cột cùng tồn tại; bản tay vẫn là chuẩn mỗi khi bạn quay lại vẽ bằng bút.
Câu hỏi thường gặp
Nhân vật nên có bao nhiêu màu là vừa?
Phần lớn nhân vật dễ nhận diện dùng ba đến bốn màu chính cộng một màu điểm nhấn nhỏ. Mỗi màu lớn nên có thêm một màu bóng. Nhiều hơn thế nhân vật dễ rối và khó vẽ lại cho giống.
Hết cây bút cũ thì làm sao giữ đúng màu nhân vật?
Lấy ô mẫu ra, thử pha hai hoặc ba cây trong hộp mới trên cùng loại giấy cho tới khi gần nhất, so dưới ánh sáng ban ngày, rồi ghi công thức mới cạnh công thức cũ kèm ngày đổi.
Có cần ghi mã màu số khi chỉ vẽ tay không?
Không bắt buộc. Ô mẫu tô tay và công thức là đủ cho vẽ tay. Mã số chỉ cần khi bạn chuyển nhân vật sang in ấn hoặc dùng trên màn hình, và nên lấy từ bản quét ô mẫu thật.
Tại sao màu nhân vật in ra khác màu trên giấy vẽ?
Vì màu in phụ thuộc vào mực, giấy in và cách chuyển đổi từ màn hình sang máy in. Hãy in thử một bản nhỏ, đặt cạnh ô mẫu tay dưới ánh sáng ban ngày rồi chỉnh mã màu cho bản in gần ô mẫu nhất.
Trẻ em có cần làm bảng màu nhân vật không?
Không cần chi tiết như người lớn. Với trẻ, một hàng ô màu nhỏ tô cạnh nhân vật là đủ để con nhớ áo màu gì, tóc màu gì. Hãy hỏi con vì sao chọn màu đó thay vì sửa màu cho con.